Karaağaç Fidanı
Karaağaç (Ulmus), Türkiye’de dört türle doğal bulunan, gölge ve yol ağacı olarak bilinen büyük bir ağaçtır. Peyzajda onu belirleyen soru Hollanda karaağaç hastalığıdır: hastalık kabuk böcekleriyle taşınan bir mantar kaynaklıdır ve karaağaçlar dünyanın birçok yerinde büyük kayıp vermiştir. Bu rehber hangi karaağacın nereye uyduğunu, fidanın nasıl alındığını, dikimi ve riskleri kaynaklarıyla anlatır.
Karaağaç nedir, hangi türler vardır, ne kadar büyür?
Orman Genel Müdürlüğü’nün Haftanın Ağacı yazısına göre Ulmus cinsi Türkiye’de dört türle temsil edilir ve orman içinde karışıma giren bir cinstir: Ulmus glabra, Ulmus laevis, Ulmus minor ve Ulmus canescens. Orman Genel Müdürlüğü’nün fidanlık listesi Ulmus glabra’yı “dağ”, Ulmus campestris’i “ova” karaağaç diye adlandırır; Bingöl Üniversitesi’nin makalesi Ulmus minor’a “ova karaağacı” der. Kuzey yarımkürenin ılıman bölgelerinde 45 tür bulunduğu aynı yazıda bir kaynağa atfedilerek yazılıdır.
Karaağaçlar kışın yaprağını döken, genel olarak boylu ağaçlardır; sahil kesimlerinde ve tarım arazilerinin kenarlarında bazı bireyler boylu çalılık halinde kalır. Yaprakları sivri ya da damla uçlu, kenarları çift sıralı dişli, tabanı asimetriktir. Çiçekler mart ayında, yapraklanmadan önce açar; meyve zar gibi ince kanatlı bir nukstur (OGM).
Olgun boy: Orman Genel Müdürlüğü sayfasında boy rakamı yoktur. Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi, ova karaağacı için 70-90 fit (yaklaşık 21-27 metre) boy ve 30-40 fit (yaklaşık 9-12 metre) taç genişliği; dağ karaağacı için 70-100 fit boy ve 50-70 fit genişlik verir (metre dönüşümleri bizim hesabımızdır). Sibirya karaağacı (Ulmus pumila) için Oregon Eyalet Üniversitesi 50-70 fit (15-21 metre) boy yazar.
Ömür: okunan serbest erişimli kamu ve üniversite kaynaklarında karaağaçlar için ömür rakamı yoktur; bu yüzden yazmıyoruz.
Büyüme hızı: yıllık boy artışı veren bir kamu kaynağı okunmadı. Kuzey Karolina sayfası ova karaağacını “hızlı büyüyen” etiketiyle, Kuzey Dakota Eyalet Üniversitesi Sibirya karaağacını “çok dayanıklı, hızlı büyüyen, kırılgan odunlu” diye niteler.
Peyzajda kullanım: Bingöl Üniversitesi’nin Elazığ florası makalesi ova karaağacını (Ulmus minor) peyzajda kullanım potansiyeli değerlendirilen doğal odunsu bitkiler arasında ağaç olarak, süs ve çit amaçlı gösterir. Kuzey Karolina sayfası aynı türü gölge ve yol ağacı etiketleriyle anar. Orman Genel Müdürlüğü’nün fidanlık listesinde de karaağaçlar yapraklı ağaçlar arasında yer alır.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Karaağaç (Ulmus) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/karaagac · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus minor (Field Elm, Smoothleaf Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-minor/ · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus glabra (Scotch Elm, Wych Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-glabra/ · Oregon Eyalet Üniversitesi · Landscape Plants, Ulmus pumila · https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/ulmus-pumila · Kuzey Dakota Eyalet Üniversitesi (NDSU Extension) · Siberian Elm, ağaç bilgi sayfası · https://www.ndsu.edu/agriculture/extension/publications/siberian-elm · Bingöl Üniversitesi Ziraat Fakültesi peyzaj mimarlığı bölümü · Evaluations on the Use Potential of Some Woody Plants Naturally Growing in Elazığ Flora in Landscape Architecture (cilt 11, sayı 3, s. 84–88, 2022) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2472721
Nereye uyar? Soğuk, kuraklık, kireç, tuz, şehir
Soğuk (kritik eşik, iki kaynak): Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi’ndeki makale, Ulmus laevis için soğuğa tolerans bölgesini 5-8 olarak verir; aynı makalenin Çizelge 2’sinde bölge 5 eksi 28,9 ile eksi 23,3 °C arasıdır. Yani bu tür kışın en az yaklaşık eksi 28,9 °C’ye kadar inen yerlerde yetiştirilebilir sayılır (makale Ankara Altınpark’taki bitkileri değerlendirmiştir). İkinci kaynak: Sibirya karaağacı (Ulmus pumila) için Oregon Eyalet Üniversitesi “ABD sert iklim bölgesi 4” yazar. ABD Tarım Bakanlığı’nın 2023 bölge haritası 4a bölgesini eksi 34,4 ile eksi 31,7 °C, 4b bölgesini eksi 31,7 ile eksi 28,9 °C olarak verir. Ova karaağacı (Ulmus minor) ve dağ karaağacı (Ulmus glabra) için okunan serbest erişimli kaynaklarda soğuk eşiği yoktur; kaynakta yok, il müdürlüğüne danışın.
Kuraklık: Kuzey Karolina sayfası ova karaağacını “kuraklığa dayanıklı” etiketiyle anar ve türün çok çeşitli toprak ve pH türlerine, tuzluluk dahil, uyum sağladığını, ancak nemli, verimli, iyi drene olan toprağı tercih ettiğini yazar. Kuzey Dakota sayfası Sibirya karaağacını “zayıf yerlere ve kuraklığa dayanıklı” diye niteler.
Toprak ve kireç: Kuzey Karolina sayfası ova karaağacının çok çeşitli toprak ve pH türlerine uyum sağladığını, nemli ve verimli toprağı tercih ettiğini yazar. Kireç oranı ve ölçülmüş pH aralığı okunan kaynaklarda yoktur; kaynakta yok.
Tuz ve şehir: Ova karaağacı için Kuzey Karolina sayfası “tuza dayanıklı” ve “yol ağacı” etiketlerini kullanır. Dağ karaağacının tuz ve kentsel dayanımı için okunan serbest erişimli kaynakta bilgi yoktur; kaynakta yok.
Bölge ve il: okunan kamu kaynaklarında karaağaç için “şu illerde uyar” diyen bir liste yoktur; Türkiye’de dört türün doğal yayılışı Orman Genel Müdürlüğü sayfasında harita olarak anılır, ayrıntı yoktur. Bahçenizin sıcaklık kaydı için il tarım ve orman müdürlüğüne danışın.
Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi, Odunsu Peyzaj Bitkilerinin Stres Faktörlerine Karşı Tolerans Durumlarının Değerlendirilmesi: Ankara-Altınpark Örneği (cilt 19, sayı 1, s. 116–137, 2023) · https://doi.org/10.58816/duzceod.1283264 · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus minor (Field Elm, Smoothleaf Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-minor/ · Oregon Eyalet Üniversitesi · Landscape Plants, Ulmus pumila · https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/ulmus-pumila · Kuzey Dakota Eyalet Üniversitesi (NDSU Extension) · Siberian Elm, ağaç bilgi sayfası · https://www.ndsu.edu/agriculture/extension/publications/siberian-elm · Iowa Eyalet Üniversitesi (Extension) · New Plant Hardiness Zone Map Released from the USDA (2023) · https://yardandgarden.extension.iastate.edu/article/2023/12/new-plant-hardiness-zone-map-released-usda · University of Kentucky · USDA 2023 Bitki Dayanıklılık Bölgesi Haritası (1991–2020 yıllık en düşük sıcaklık ortalaması, °F ve °C sütunlu bölge tablosu) · https://cld.ca.uky.edu/sites/cld.ca.uky.edu/files/2023_Plant_Hardiness_Zone_Map.pdf
Karaağaç fidanı nasıl alınır?
Tür ve köken: karaağaçta hastalık riski yüksek olduğundan fidanın hangi tür olduğu, hangi kaynaktan geldiği ve hastalığa karşı bilinen bir seçmesi olup olmadığı sorulmalıdır. Türkiye’deki istilacı patojenleri anlatan derleme, bitki hastalıklarında uzun vadede en etkili yolun dayanıklı materyal seçimi sayıldığını, ancak bunun sürekli ıslah gerektirdiğini ve ağaçlarda dayanıklılık ıslahının ayrıca önemli olduğunu yazar. Türkiye’de tescilli hastalığa dayanıklı karaağaç çeşidi okunan kaynaklarda yoktur; “dayanıklı” diye satılan fidan için belge ve kaynak isteyin.
Çoğaltma: Kuzey Karolina sayfası dağ karaağacı için çoğaltmanın tohumla olduğunu yazar. Süs bitkilerinde tohumla (generatif) ve vejetatif çoğaltmanın farkı için Alata Enstitüsü’nün broşürüne bakılabilir; karaağaca özel çoğaltma yöntemi kamu kaynağında okunmadı.
Ticari takdim: Orman Genel Müdürlüğü’nün fidanlık listesi yapraklı orman ağaçlarında “Karaağaçlar”ı kendi grubunda sayar ve fidanları çevre (cm) sınıflarına (altı santimetreden küçüklerden 35 santimetre üstüne), çıplak kök (repikaj), kaplı (yedi litre üstü), kök topu (rootball), sepet ve saksılı biçimlerine göre fiyatlar. Listedeki karaağaç satırları: dağ (Ulmus glabra), ova (Ulmus campestris) ve Ulmus pumila. Fiyat rakamı bu rehberde yoktur.
Fidan ölçüsü ve kök paketi: gövde çevresi ölçülü fidan (ör. 14-16 cm sınıfı) ağaçlandırma değil peyzaj fidanıdır; kök topu bütün olmalı, sargı gevşemiş olmamalıdır. Bu kontrol listesi bir kaynak hükmü değil, listedeki biçimlerin sağduyulu okumasıdır.
Mevsim: Alata Enstitüsü dış mekân süs bitkilerinde dikimin yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürdüğünü yazar; karaağaca özel alım mevsimi okunmadı.
Belge: orman fidanı olarak satılıyorsa fidan üretici belgeli ve orman bitki pasaportlu, süs bitkisi olarak satılıyorsa süs bitkisi üretici belgeli ve turuncu etiketli olmalıdır (belge bölümüne bakın).
- Etikette tür adı (Ulmus minor, Ulmus glabra vb.) ve üretici bilgisi yazılı.
- Gövde çevresi (cm), boy ve kök paketi (çıplak kök, kaplı, kök topu, saksılı) ilanda ölçüyle yazılı.
- “Hastalığa dayanıklı” iddiası varsa çeşit adı ve kaynağı yazılı.
- Gövdede ve dallarda kabuk böceği delik ya da besleme izi yok; yapraklar sağlıklı.
- Fatura, üretici belgesi ve bitki pasaportu satıcıdan alınmış.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf · Türkiye Ormancılık Dergisi · Invasive pathogens impacting forest and urban trees in Türkiye (2024, cilt 25, sayı 4; karaağaç ölümü hastalığı bölümü) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824 · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus glabra (Scotch Elm, Wych Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-glabra/ · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm
Karaağaç fidanı ne zaman, nasıl dikilir?
Zaman: Alata Enstitüsü, dış mekân süs bitkilerinde dikim zamanının yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürdüğünü, kış mevsiminde toprak elverişli olduğu müddetçe dikim yapılabileceğini yazar. Karaağaç yaprak döken bir ağaçtır, bu çerçeve geçerlidir.
Dikimde Alata’nın genel kuralları: dikimden hemen sonra can suyu verilir, oluşan boşluklar kökün hava almaması için doldurulur, herekleme düzgün gelişim ve sabitleme için önemlidir, malçlama kökleri sıcak, soğuk ve kuraklıktan korumaya yardım eder.
Yer: ağaç büyüktür (ova karaağacında 21-27 metre boy ve 9-12 metre taç, Kuzey Karolina sayfasına göre), bu yüzden bina, boru ve kablodan uzak, taç genişliği kadar açık alan bırakılarak dikilir. Çukur boyutu, yola ve yapıya mesafe ve yol ağacında sıra arası için karaağaca özel bir kamu şartnamesi okunmadı; belediye park ve bahçeler müdürlüğüne ya da peyzaj mimarına sorun.
Zeminde nemli, verimli, iyi drene olan toprak ova karaağacı için (Kuzey Karolina); kuru yerde kök bölgesinin kurumamasına dikkat edilmelidir; sulama sıklığı için kamu kaynağı okunmadı.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus minor (Field Elm, Smoothleaf Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-minor/
Karaağaç nasıl bakılır? Sulama, gübre, budama, hastalıklar
Sulama: ilk yıllar için gün ve litre veren bir kamu kaynağı okunmadı. Alata Enstitüsü gübrenin sulama suyuyla düzenli verildiğinde bitkilerin düzenli büyüdüğünü, aşırı gübrelemenin köklerin yanmasına yol açtığını yazar. Kurak mevsimde kök bölgesinin kurumamasına dikkat edilir.
Gübreleme genel ilkesi: miktarı toprak ve yaprak analizine göre ziraat mühendisi belirler; bu rehber doz vermez.
Budama: Alata, dikimden sonra temizleme, budama ve şekil verme işlemlerinin yapıldığını yazar. Karaağaca özel budama zamanı ve oranı okunmadı. Kent ağacında budamanın yasak ya da izne bağlı olup olmadığı için yazılı bir kaynak okunmadı; belediyeye danışın.
Başlıca hastalık ve zararlı adları: Hollanda karaağaç hastalığı (Ophiostoma novo-ulmi ve Ophiostoma ulmi mantarları), karaağaç kabuk böcekleri (Scolytus scolytus, Scolytus multistriatus), karaağaç yaprak böceği. Kuzey Karolina sayfası ova karaağacının hem hastalığa hem karaağaç yaprak böceğine dayanıksız olduğunu yazar; dağ karaağacı için hastalıkla birlikte floem nekrozu, ıslak odun, kanser, solgunluk ve çürüklük gibi sık hastalık sorunları sıralar.
Hastalık nasıl yürür: kabuk böcekleri hastalık etmenini ağaçtan ağaca taşır; Avrupa’da taşıyıcılar arasında birkaç Scolytus türü vardır, çoğunlukla Scolytus scolytus, kuzey enlemlerde Scolytus multistriatus. Belirtiler önce tacın bir yanında başlayabilir; ölen karaağaçlar yıllarca ayakta kalabilir (Türkiye Ormancılık Dergisi’ndeki derleme).
Bu rehber ilaç ve etken madde önermez; mücadele için bitki koruma uzmanı ve ruhsatlı ürün esastır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Türkiye Ormancılık Dergisi · Invasive pathogens impacting forest and urban trees in Türkiye (2024, cilt 25, sayı 4; karaağaç ölümü hastalığı bölümü) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824 · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus minor (Field Elm, Smoothleaf Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-minor/ · Kuzey Karolina Eyalet Üniversitesi (NC State Extension) · Ulmus glabra (Scotch Elm, Wych Elm), bitki bilgi sayfası · https://plants.ces.ncsu.edu/plants/ulmus-glabra/
Riskler: Hollanda karaağaç hastalığı, kırılma, bakım gideri
Hollanda karaağaç hastalığı karaağacın tek büyük riskidir. Türkiye Ormancılık Dergisi’ndeki 2024 derlemesi, hastalığın etmenlerini (Ophiostoma ulmi ve O. novo-ulmi) 20. yüzyılda kuzey yarımkürede yayılan ve ağaç popülasyonlarına büyük zarar veren iki yakın akraba etmen olarak anlatır; derlemenin amacı, Türkiye’deki orman ve kent ağaçlarını tehdit eden istilacı patojenleri ele almaktır. Derleme, ikinci ve daha saldırgan salgının İngiltere’de ithal kütüklerle taşınan etmenle başladığını da yazar.
Dal kırılması: Sibirya karaağacı için Oregon Eyalet Üniversitesi “kırılgan, sarkık dallı” (brittle, pendulous branches) ağaç diye yazar; Kuzey Dakota sayfası odunun kırılmaya açık olduğunu ve böcek, hastalık ve herbisit zararına çok duyarlı olduğunu yazarak bunu “istenmeyen ağaç” diye adlandırır. Bunlar ABD üniversitelerinin kendi bölgeleri için görüşleridir, Türkiye için doğrulanmış değildir.
Ölü ağaç güvenliği: hastalıktan ölen karaağaç yıllarca ayakta kalabilir; yol ve park kenarındaki ağaç için izleme ve kaldırma kararı belediye ya da mülk sahibine aittir.
Kök zararı, polen alerjisi ve yapıya zarar konularında okunan kaynakların hiçbiri karaağaç için bilgi vermez; bu başlıklarda sayı ya da hüküm yazmıyoruz.
Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Invasive pathogens impacting forest and urban trees in Türkiye (2024, cilt 25, sayı 4; karaağaç ölümü hastalığı bölümü) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824 · Oregon Eyalet Üniversitesi · Landscape Plants, Ulmus pumila · https://landscapeplants.oregonstate.edu/plants/ulmus-pumila · Kuzey Dakota Eyalet Üniversitesi (NDSU Extension) · Siberian Elm, ağaç bilgi sayfası · https://www.ndsu.edu/agriculture/extension/publications/siberian-elm
Pazar: fidan ve süs bitkisi sektörü, karaağacın yeri
Orman fidanı: Orman Genel Müdürlüğü’nün 2025 İdare Faaliyet Raporu’na göre 2025’te 90.320 bin (yaklaşık 90,3 milyon) adet yeni fidan üretilmiş, 130.200 bin adet fidanın bakımı yapılmıştır; üretim 3.335 hektarlık alanda 136 orman fidanlığında gerçekleşmiştir (Tablo 24 ve 25). Rapor üretimin başta karaçam, sarıçam, kızılçam, doğu kayını gibi türlerden oluştuğunu yazar; karaağaç bu türler arasında anılmaz.
Süs bitkisi: Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Bitkisel Üretim İstatistikleri 2025 sayfası süs bitkileri toplam üretiminin önceki yıla göre yüzde 1,4 azalarak 2,0 milyar adet olduğunu, dış mekân süs bitkilerinde üretimin arttığını yazar (yayımlanan veriler tahmin verileridir).
İhracat ve alan: Orta Anadolu Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği, Türkiye’de 5.687 hektar alanda süs bitkileri üretildiğini, 2025’te ihracatın 160 milyon dolara ulaştığını ve 80 ülkeye ihracat yapıldığını yazar; rakamlar tüm süs bitkilerinin toplamıdır.
Türe özel veri: karaağaç fidanı için ayrı bir üretim, satış ya da ihracat rakamı resmî kaynaklarda okunmadı; türe özel resmî veri yok. Orman Genel Müdürlüğü’nün fidanlık listesinde dağ karaağacı, ova karaağacı ve Ulmus pumila satırları bulunur. TARIMART fiyat vermez; fiyatı satıcı belirler.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu (Şubat 2026; Tablo 24 ve Tablo 25, fidan ve tohum üretimi) · https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/FaaliyetRaporu/2025%20-%20Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20Faaliyet%20Raporu.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim İstatistikleri 2025 (süs bitkileri üretim istatistikleri, TÜİK verisi) · https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2197 · Orta Anadolu Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği · Hakkımızda sayfası (süs bitkileri üretim alanı ve ihracat) · https://www.susbitkileri.org.tr/Hakkimizda · Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf
Belge, etiket ve yetkili fidancı
Orman fidanı: Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği, yapraklı fidanı “1 ila 6 yaş arası” bitkiler olarak tanımlar; orman bitkisi fidan üretici belgesi ister, üreticinin satışı üretim yerinde, belediyenin gösterdiği satış alanında ya da tohumluk bayileri aracılığıyla yapmasını, üretim ve pazarlama kayıtlarını en az beş yıl saklamasını şart koşar. Aykırı harekete 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 103. maddesindeki idari yaptırımlar uygulanır.
Zararlı bulaşık bitki: aynı yönetmelik, zararlı organizmalarla bulaşık orman bitkisi tohumluklarının mücadelesi yapılarak zararlı organizmadan ari olduğu tespit edilmeden hareketinin yasak olduğunu yazar. Karaağacın hangi listede olduğu okunmadı; üreticiye ya da il müdürlüğüne sorun.
Süs bitkisi: Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik, üreticiden Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği’ne göre verilen Süs Bitkisi Üretici Belgesi’ni, bitki pasaportu sistemine kaydı ve alt birlik üyeliğini ister; bitkiler partiler halinde ve turuncu etiketle pazarlanır, kayıtlar beş yıl saklanır. Devlet fidanlıklarında üretilenler kapsam dışıdır.
Bitki pasaportu: 12 Ocak 2011 tarihli yönetmeliğin yayım metni, pasaportu bitki sağlığı standartlarının karşılandığını gösteren resmî etiket olarak tanımlar ve operatörlerin kayıt altına alınmasını ister. Karaağacın pasaport listesinde olup olmadığı ek listeden okunamadı.
Koruma statüsü ya da söküm izni: okunan kaynaklarda dört karaağaç türü için doğadan söküm yasağı yazılı değildir; orman ve mera içindeki ağaçlar için orman idaresine, kent ağaçları için belediyeye danışın.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik (yayım metni okundu; sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm
Sık sorulan sorular
Karaağaç fidanı nereden alınır?
Fidan üretici belgesi olan, etiketli, faturalı ve bitki pasaportlu üreticiden alınır. Orman Genel Müdürlüğü’nün fidanlık listesinde dağ karaağacı, ova karaağacı ve Ulmus pumila satırları vardır; güncel stok için en yakın orman fidanlığına ya da yetkili özel üreticiye sorun.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf
Türkiye’de kaç karaağaç türü yetişir?
Orman Genel Müdürlüğü’ne göre Ulmus cinsi Türkiye’de dört türle temsil edilir: Ulmus glabra, Ulmus laevis, Ulmus minor ve Ulmus canescens.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Karaağaç (Ulmus) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/karaagac
Karaağaç ağacı kaç yıl yaşar?
Okunan serbest erişimli kamu ve üniversite kaynaklarında karaağaç için ömür rakamı yoktur; bu yüzden rakam vermiyoruz. Hollanda karaağaç hastalığında ölen ağaçlar yıllarca ayakta kalabilir; hastalık, ağacın ömrünü belirleyen asıl risktir.
Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Invasive pathogens impacting forest and urban trees in Türkiye (2024, cilt 25, sayı 4; karaağaç ölümü hastalığı bölümü) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824
Karaağaç soğuğa dayanır mı?
Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi’ndeki makale Ulmus laevis için soğuğa tolerans bölgesini 5-8 verir; bölge 5 eksi 28,9 ile eksi 23,3 °C aralığıdır. Ova ve dağ karaağacı için serbest erişimli kaynakta eşik okunmadı; bahçenizin kış sıcaklığını il müdürlüğüne sorun.
Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi, Odunsu Peyzaj Bitkilerinin Stres Faktörlerine Karşı Tolerans Durumlarının Değerlendirilmesi: Ankara-Altınpark Örneği (cilt 19, sayı 1, s. 116–137, 2023) · https://doi.org/10.58816/duzceod.1283264
Karaağaç fidanı ne zaman dikilir?
Alata Enstitüsü dış mekân süs bitkilerinde dikimin yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürdüğünü, kışın toprak elverişli oldukça dikim yapılabileceğini yazar. Dikimden hemen sonra can suyu verilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf
Hollanda karaağaç hastalığı nedir?
Ophiostoma ulmi ve Ophiostoma novo-ulmi mantarlarının neden olduğu, karaağaç kabuk böcekleriyle (Scolytus) ağaçtan ağaca taşınan solgunluk hastalığıdır. Belirtiler önce tacın bir yanında başlayabilir; ölen ağaçlar yıllarca ayakta kalabilir.
Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Invasive pathogens impacting forest and urban trees in Türkiye (2024, cilt 25, sayı 4; karaağaç ölümü hastalığı bölümü) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824
Hastalığa dayanıklı karaağaç var mı?
Derleme, bitki hastalıklarında uzun vadede en etkili yolun dayanıklı materyal seçimi sayıldığını, bunun sürekli ıslah gerektirdiğini yazar. Türkiye’de tescilli hastalığa dayanıklı bir karaağaç çeşidi okunmadı; bu iddiayla satılan fidan için belge isteyin.
Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Invasive pathogens impacting forest and urban trees in Türkiye (2024, cilt 25, sayı 4; karaağaç ölümü hastalığı bölümü) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824
Karaağaç fidanı satmak için hangi belge gerekir?
Orman fidanı olarak satılacaksa orman bitkisi fidan üretici belgesi ve orman bitki pasaportu; süs bitkisi olarak satılacaksa Süs Bitkisi Üretici Belgesi, bitki pasaportu kaydı ve alt birlik üyeliği gerekir. Hangisinin geçerli olduğunu il müdürlüğüne sorun.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm