Ana içeriğe atla

Çınar Fidanı

Çınar (Platanus orientalis), Türkiye’nin dere boylarında doğal yetişen, yüzlerce yıl yaşayan ve kentlerde yol, park ve bahçe ağacı olarak dikilen ulu bir ağaçtır. Kentlerde dikilen ağaç bazen melez Londra çınarıdır; ikisini ayırmak ve çınar kanseri denen hastalığı bilmek fidan alırken önemlidir. Bu rehber nereye uyduğunu, nasıl alınıp dikildiğini ve belgelerini kaynaklarıyla anlatır.

Çınar fidanı nedir, nerede yetişir?

Çınar, bilimsel adıyla Platanus orientalis L., Platanaceae familyasından bir ağaçtır. Orman Genel Müdürlüğü’nün (OGM) tür sayfasına göre yörelere göre biladan, çaymığ, çilbirtir, gavulağan, kavlağan ve kavlak adlarıyla da bilinir; uzun yıllar yaşayan, anıtsal ve ulu ağaçlardandır. Aynı sayfa çınarın Türkiye’nin hemen hemen bütün orman mıntıkalarında dere içlerinde ve nehir yataklarında doğal olarak bulunduğunu, şehirlerde yol kenarlarında, park ve bahçelerde süs bitkisi olarak da görüldüğünü yazar.

Boy ve ömür: OGM sayfası çınarı 20–30 metreye kadar boylanan, yüzlerce yıl (500–600 yıl, bazen daha fazla) yaşayan ulu ağaçlar olarak anlatır; en yaşlı örnekler için gövde çapının 5–6 metreye ulaştığını yazar. Serbest büyüdüğünde kısa gövde, kalın dal ve geniş tepe yapar. Gövde ve dallar açık gri ya da yeşilimsi gridir, yaşlı gövdenin kabuğu küçük levhalar halinde kalkar. Yaprakları insan eline benzer iri yapraklardır, meyveleri küremsi topluluklar oluşturur.

Taç genişliği ve büyüme hızı için Türkiye’den kamu kaynağı okunmadı. Florida Üniversitesi’nin (UF/IFAS) ENH644 yayını doğu çınarını 70–80 fit boyunda (yaklaşık 21–24 metre), 50–70 fit taç genişliğinde (yaklaşık 15–21 metre) ve hızlı büyüyen olarak sınıflar; fit-metre dönüşümü bizim hesabımızdır. Aynı yayın gölge ağacı olarak kullanıldığını, kırılmaya dayanıklı olduğunu ve az budama istediğini yazar.

İki ayrı çınar: kentlerde sık görülen ağaç her zaman doğu çınarı değildir. OGM sayfası kentlerde rastlanan Platanus occidentalis’in (Batı Çınarı) anayurdunun Kuzey Amerika, Platanus × acerifolia’nın (Akçaağaç Yapraklı Çınar) anayurdunun ise Avrupa olduğunu belirtir. Florida Üniversitesi’nin Platanus türlerinin başlıca zararlılarını anlatan yayını (ENH1337) Londra çınarını Platanus orientalis ile Platanus occidentalis’in melezi olarak tanımlar ve 85 fit boy, 70 fit taç genişliği verir. Fidan alırken türün etikette yazılı olması bu yüzden önemlidir.

Peyzajda kullanım: gölge ağacı, yol ağacı, park ağacı ve geniş bahçelerde soliter ağaç. Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü broşürü ağaç grubunu boyu 5 metreden fazla, odunsu ve genelde tek gövdeli bitkiler olarak tanımlar ve örnek olarak çam, çınar ve jakarandayı sayar.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari · University of Florida · UF/IFAS Extension · Platanus orientalis: Oriental Planetree (ENH644, son gözden geçirme Mart 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/ST485 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Key Plant, Key Pests: Sycamore, Platanus spp. (ENH1337, gözden geçirme Şubat 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/EP601 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf

Nereye uyar? Soğuk, kuraklık, toprak, kent koşulu

Soğuk eşiği için iki kaynak birbirinden farklı bir aralık verir; fidan alıcısı temkinli olanı esas almalıdır. Florida Üniversitesi’nin ENH644 yayını doğu çınarı için USDA dayanıklılık bölgesi olarak 7A–9A’yı yazar. 7A bölgesi Kentucky Üniversitesi’nin yayımladığı 2023 USDA haritasında yıllık en düşük sıcaklık ortalaması 0 ile 5 °F, yani eksi 17,8 ile eksi 15 °C olan bölgedir. Aynı Florida yayınları Londra çınarı için 5–8 bölgesini verir; 5. bölge haritada eksi 28,9 ile eksi 23,3 °C arasındaki ortalamalara denk düşer.

Türkiye’den okunan kaynak farklı bir aralık yazar: Ankara Altınpark’taki odunsu bitkileri inceleyen Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi makalesi, parkta kullanılan doğu çınarı için soğuğa dayanıklılık bölgesi aralığını 3–8, Londra çınarı için 5–8 olarak listeler. Aynı makalenin sınıflandırmasında 3. bölge eksi 40,0 ile eksi 34,4 °C, 8. bölge eksi 12,2 ile eksi 6,7 °C aralığıdır. Makale Altınpark’ın bulunduğu Altındağ’ı 6. bölgede (eksi 23,3 ile eksi 17,8 °C) gösterir. Yani iki kaynak arasında fark var; kış en düşük sıcaklığı eksi 15 °C’nin altına inen yerlerde fidan satıcısından ve il müdürlüğünden yazılı görüş alınmalıdır.

Kuraklık, toprak, tuz: UF/IFAS ENH644 doğu çınarı için kuraklık toleransını yüksek, toprak tipini kil, kum ve tın, asit ya da kireçli, zaman zaman ıslanan ve iyi drene olan olarak yazar; havadan gelen tuz toleransı için “bilinmiyor” der. Aynı yayın çınarın dere ve taşkın yatağı boyunca doğal bulunduğunu, güneşli ya da yarı gölge yerde nemli toprakta yetiştirilmesi gerektiğini, kuru yıllarda yaprakların erken dökülebileceğini yazar. Londra çınarı için ENH1337 yayını fakir toprak koşullarına (düşük oksijenli, sıkışmış toprak, yüksek pH) geniş tolerans gösterdiğini, bu yüzden kentsel alanlarda sık kullanıldığını söyler.

Kent koşulu ve yağ: ENH1337 yayını çınarların kaldırım, yol ve otopark kenarında gölge için çok kullanıldığını yazar; büyük yaprak ve meyve topuzlarının dağınıklık yarattığını da ekler. ENH644 yayınında doğu çınarı ozona hassas olarak işaretlenmiştir.

Rakım, rüzgâr, kıyı tuzu ve Türkiye’de il il uygunluk: okunan kaynaklarda bu başlıklar için çınara özel bir rakım sınırı, rüzgâr ya da kıyı tuzu bilgisi yoktur; kaynakta belirtilmemiş, il tarım müdürlüğüne danışın.

Kaynak: University of Florida · UF/IFAS Extension · Platanus orientalis: Oriental Planetree (ENH644, son gözden geçirme Mart 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/ST485 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Key Plant, Key Pests: Sycamore, Platanus spp. (ENH1337, gözden geçirme Şubat 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/EP601 · University of Kentucky · USDA 2023 Bitki Dayanıklılık Bölgesi Haritası (1991–2020 yıllık en düşük sıcaklık ortalaması, °F ve °C sütunlu bölge tablosu) · https://cld.ca.uky.edu/sites/cld.ca.uky.edu/files/2023_Plant_Hardiness_Zone_Map.pdf · Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 19(1): 116–137, 2023 · Odunsu Peyzaj Bitkilerinin Stres Faktörlerine Karşı Tolerans Durumlarının Değerlendirilmesi: Ankara-Altınpark Örneği · https://doi.org/10.58816/duzceod.1283264 · Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari

Çınar fidanı nasıl alınır?

Önce türü ve sağlığı sorun. Çınar kanseri (Ceratocystis platani), Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi dergisindeki makaleye göre uluslararası yayılışını büyük ölçüde enfekte konukçu bitkilerin ticaretiyle yapmıştır; makale hastalığın yayılışının sağlıklı üreme materyali kullanılarak azaltılabileceğini yazar. Bu yüzden fidanı etiketli, bitki pasaportlu ve kaynağı belli üreticiden alın; gövdesinde yara, lekelenme ya da kuruyan dal olmasın.

Çoğaltma: Alata broşürü ağaç fidanlarının genel olarak tohumla (generatif), çelikle ya da aşıyla (vejetatif) çoğaltılabildiğini anlatır; tohumla üretimin çimlenme gücü ve dormansiye bağlı olduğunu, vejetatif yöntemlerin ise istenen niteliğin korunması için seçildiğini yazar. Çınar için okunan kamu kaynaklarında özel bir çoğaltma tarifi ya da çimlenme verisi yoktur; satıcıdan fidanın tohum mu çelik mi olduğunu yazılı sorun.

Fidan şekli: Karadeniz Teknik Üniversitesi’nin fidanlık ders notu, Türk Standartlarına göre fidanları topraksız (çıplak köklü), topraklı ve kaplı (tüplü ya da saksılı) olarak üç şekilde sınıflar; topraklı fidanların saz, naylon ya da tel kafes gibi malzemeyle sarıldığını, kaplı fidanların kaplarıyla satıldığını yazar. Peyzajda boylu çınar için çoğunlukla topraklı (balyalı) ya da büyük saksılı fidan sorulur.

Ölçü: Türkiye’de boylu peyzaj ağacı için gövde çevresi (cm) ya da boy sınıfı tanımlayan bir kamu standardı okunmadı. Bu yüzden ilanda ve sözleşmede gövde çevresini (göğüs yüksekliğinde, santimetre), toplam boyu, kök topu çapını ve saksı hacmini satıcıyla yazılı kararlaştırın.

Nereden: OGM’nin 2025 yılı faaliyet raporuna göre OGM ülke genelinde 136 orman fidanlığında, ibreli ve yapraklı orman ağacı türleri ve süs bitkileriyle fidan üretir; aynı rapor Irak’ın Musul kentine 3.956 adet çınar fidanı hibe edildiğini yazar. OGM’nin çınar fidanı satış ya da dağıtım ölçüsü okunan raporda yok; il orman fidanlık müdürlüğünden sorulmalıdır. Ticari peyzaj fidanı için Süs Bitkisi Üretici Belgesi olan üreticiye gidilir (belge bölümüne bak).

  • Tür adı etikette yazılı: Platanus orientalis mi, Platanus × acerifolia mı?
  • Fidanın gövdesinde yara, kabuk çatlağı ya da lekeli doku yok.
  • Kök topu ambalajı sağlam; tüplü fidanda kök dönmemiş.
  • Satıcı Süs Bitkisi Üretici Belgesi, bitki pasaportu kaydı ve turuncu etiketi gösteriyor.
  • Gövde çevresi, boy ve kök topu ölçüsü yazılı kararlaştırıldı.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 20(2): 103–118, 2024 · Türkiye’de Çınar Kanser Lekesi Etmeni Ceratocystis platani İçin Yeni Bir Lokalite Kaydı · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/1425398 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi · Tohum Teknolojisi ve Fidanlık Tekniği, ders notu (2020–2021 güz dönemi; fidan şekilleri ve ambalaj) · https://dents.ktu.edu.tr/dosyalar/silvikultur_fc998.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu (Şubat 2026; Tablo 24, Tablo 25, dipnot 16 ve uluslararası işbirliği bölümü) · https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/FaaliyetRaporu/2025%20-%20Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20Faaliyet%20Raporu.pdf · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm

Çınar fidanı ne zaman, nasıl dikilir?

Zaman: Alata broşürüne göre dış mekân süs bitkilerinde dikim zamanı yaprak dökümünden bir hafta sonra başlar ve nisan ortasına kadar sürer; kış mevsiminde toprak elverişli olduğu müddetçe dikim yapılabilir. Çınar yaprak döken bir ağaçtır (OGM), bu pencere çınar için de esas alınabilir; çınara özel bir tarih kaynakta yoktur.

Dikimden sonra: aynı broşür dikimden hemen sonra can suyu verilmesini, oluşan boşlukların kökün hava alması için doldurulmasını, herekleme (destek kazığı) yapılmasının düzgün gelişim ve sabitleme için önemli olduğunu, iklime göre hassas bitkilerin köklerini sıcak, soğuk ve kuraklıktan korumak için malçlama yapılabileceğini yazar.

Yapıya mesafe: Florida Üniversitesi’nin Platanus yayını, çınar türlerinin agresif kök gelişimi yüzünden en az 12 fit (yaklaşık 3,7 metre; hesabımızdır) mesafeyle kaldırım ya da yapıdan uzağa dikilmesini önerir, yeterli toprak nemi ve kök alanı bulunan yerlerde dikilmesini ister. Doğu çınarı için aynı yayın büyük yüzey kökleri oluşturabileceğini yazar. Altyapı hattına (kanal, elektrik, doğalgaz) mesafe için Türkiye’den okunmuş bir şartname yok; belediyenin park ve bahçe müdürlüğüne sorulmalıdır.

Çukur boyutu, sıra arası (yol ağacı) ve herek boyu için okunan kamu kaynaklarında çınara özel ölçü bulunmadı; kaynakta belirtilmemiş. Peyzaj mimarının proje şartnamesi esas alınmalıdır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · University of Florida · UF/IFAS Extension · Key Plant, Key Pests: Sycamore, Platanus spp. (ENH1337, gözden geçirme Şubat 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/EP601 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Platanus orientalis: Oriental Planetree (ENH644, son gözden geçirme Mart 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/ST485 · Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari

Çınar nasıl bakılır? Sulama, gübre, budama, hastalık adları

Sulama: okunan kaynaklarda ilk yıllar için sulama sıklığı ya da miktarı yazılı değildir. UF/IFAS ENH644 çınarın güneşli ya da yarı gölge yerde nemli toprakta yetiştirilmesi gerektiğini ve kuru yıllarda yaprakların erken dökülebileceğini yazar; Alata broşürü dikimden hemen sonra can suyu verilmesini ve kök bölgesinin malçlanmasını (toprağın uzun süre nemli kalmasına yardım eder) anlatır.

Gübreleme (genel ilke): Alata broşürü gübrelemenin sulama suyuyla birlikte ve düzenli yapılırsa bitkilerin düzenli büyüyeceğini, aşırı gübrelemenin köklerin yanmasına yol açtığını yazar. Miktarı toprak ve yaprak analizine göre ziraat mühendisi belirler; bu rehber doz vermez.

Budama: UF/IFAS ENH644 doğu çınarı için az budama gerektiğini yazar. Çınar kanserinde ise budama kritik bir risktir: Düzce Üniversitesi makalesine göre etmen ağaca yalnızca kalınlaşmış dokulardaki yaralardan girer ve kent ağaçlarında yayılışından çoğunlukla budama ve hastalıklı ağaçlar çevresindeki insan faaliyetleri sorumludur; hastalıklı ağaçlardan çıkan talaş çok bulaşıcıdır, kesim aletlerinin enfekteli ağaçta kullanıldıktan sonra sterilize edilmeden sağlıklı ağaçlarda kullanılması patojeni yayar. Türkiye Ormancılık Dergisi’ndeki derleme de kent çınarlarında geleneksel budamanın C. platani’nin yayılma olasılığını artırdığını yazar. Kent ağacı budama ve kesme izni kuralları için belediye park ve bahçe müdürlüğüne danışın; bu kurallar okunan kaynaklarda yok.

Başlıca hastalık ve zararlı adları: çınar kanseri (çınar kanser lekesi, Ceratocystis platani), antraknoz, bakteriyel yaprak yanıklığı, külleme (Erysiphe platani) ve çınar ağ böceği olarak anılan sycamore lace bug (Corythucha ciliata); UF/IFAS ENH1337 yayını bu beşini Platanus türlerinin başlıca sorunları olarak sayar. Doğu çınarının antraknoza Amerikan çınarından daha dayanıklı olduğunu UF/IFAS ENH644 yazar. Bu rehber ilaç ya da etken madde önermez; ruhsatlı ürün ve uygulama için ziraat mühendisine danışın.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 20(2): 103–118, 2024 · Türkiye’de Çınar Kanser Lekesi Etmeni Ceratocystis platani İçin Yeni Bir Lokalite Kaydı · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/1425398 · Türkiye Ormancılık Dergisi 25(4): 362–379, 2024 · Türkiye’de orman ve kent ağaçlarını etkileyen yabancı istilacı patojenler (derleme) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Platanus orientalis: Oriental Planetree (ENH644, son gözden geçirme Mart 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/ST485 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Key Plant, Key Pests: Sycamore, Platanus spp. (ENH1337, gözden geçirme Şubat 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/EP601 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf

Riskler: çınar kanseri, kök, yaprak dökümü

Çınar kanseri en büyük risktir. Düzce Üniversitesi makalesi etmenin Platanus türlerinde ölümlere yol açtığını, EPPO’nun karantina organizması saydığını ve Türkiye’de de karantinaya tabi zararlı organizmalar listesinde yer aldığını yazar; ilk belirti enfekteli dallardaki yaprakların solması ve sararmasıdır. Doğu çınarı ve Londra çınarı hastalığa çok duyarlıdır. Mevcut durumda enfekte ağaçların tedavisi mümkün değildir ve ağaçlar yaş ve duyarlılığa göre 2–6 yıl içinde ölmektedir; etkili bir kimyasal ya da biyolojik kontrol yöntemi bulunmamaktadır.

Türkiye’de görülme: aynı makaleye göre ilk bildirim 2011’de İstanbul’da yapılmıştır; patojen İstanbul’da yaklaşık 160 yıl önce İtalya’dan ithal edilen Londra çınarı ile doğu çınarında moleküler olarak tanımlanmış, makale ile Denizli’de de rapor edilmiştir. Türkiye Ormancılık Dergisi derlemesi İstanbul’da hem melezin hem doğu çınarının kentin simge ağaçları olduğunu, hastalığın kent ve doğal çınar meşcerelerine yayılmasının çok olası görüldüğünü yazar. Bu bilgiler hastalığı vurgulamak içindir; çınar dikmekten vazgeçmek için değil, sağlıklı fidan ve temiz budama aletiyle dikmek için okunmalıdır.

Kök ve yaprak: UF/IFAS ENH644 doğu çınarının büyük yüzey kökleri oluşturabileceğini ve yaprak ve meyvenin dağınıklık sorunu yaratabileceğini yazar; ENH1337 yayını Londra çınarı için de iri yaprak ve meyve topuzlarının dağınıklık sayıldığını söyler. Çınar poleni ve alerji konusunda okunan kaynaklarda bilgi yoktur; yazmıyoruz.

Dal kırılması: UF/IFAS ENH644 doğu çınarı için kırılmaya karşı dayanıklı der; Londra çınarı için ayrı bir kırılma verisi okunmadı.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 20(2): 103–118, 2024 · Türkiye’de Çınar Kanser Lekesi Etmeni Ceratocystis platani İçin Yeni Bir Lokalite Kaydı · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/1425398 · Türkiye Ormancılık Dergisi 25(4): 362–379, 2024 · Türkiye’de orman ve kent ağaçlarını etkileyen yabancı istilacı patojenler (derleme) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Platanus orientalis: Oriental Planetree (ENH644, son gözden geçirme Mart 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/ST485 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Key Plant, Key Pests: Sycamore, Platanus spp. (ENH1337, gözden geçirme Şubat 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/EP601

Çınarın pazarı: fidan, süs bitkisi ve orman fidanı verisi

Türe özel resmî veri yok: çınar fidanı için Türkiye’de resmî bir üretim adedi, satış fiyatı ya da ihracat satırı okunmadı; uydurmuyoruz. Fiyatı satıcı belirler; TARIMART fiyat vermez.

Orman fidanı: OGM 2025 yılı faaliyet raporuna göre 136 adet orman fidanlığı vardır, 2025’te yeni üretim 90.320 bin adet fidan olmuştur (Tablo 25). Rapor aynı yıl okullara, üniversitelere, askerî birliklere, belediyelere, kamu kurumlarına ve vatandaşlara 13.761.322 adet bedelsiz fidan tahsisi yapıldığını yazar. Rapora göre OGM fidan üretiminde ibreli ve yapraklı orman ağacı türleri ile süs bitkileri üretilir; çınar için ayrı bir satır yoktur. Uluslararası işbirliği bölümü Irak’ın Musul kentine 3.956 adet çınar fidanı hibe edildiğini yazar.

Süs bitkisi: Akdeniz İhracatçı Birlikleri’nin 2024 yılı ihracat raporunda Türkiye geneli Süs Bitkileri ve Mamulleri ihracatı 2023’te 135.076 bin, 2024’te 141.065 bin ABD doları, değişim yüzde 4,4 olarak verilir. Bu satır kesme çiçek, iç mekân ve dış mekân süs bitkilerinin tümünü kapsar; çınar ya da ağaç fidanı için ayrı bir kırılım yoktur. Mevzuata göre ticari süs bitkisi üreticileri belge ve kayıtla çalışır (belge bölümü).

TÜİK’in süs bitkileri serisinde çınar gibi tek bir ağaç türü için okunmuş bir satır yoktur.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu (Şubat 2026; Tablo 24, Tablo 25, dipnot 16 ve uluslararası işbirliği bölümü) · https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/FaaliyetRaporu/2025%20-%20Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20Faaliyet%20Raporu.pdf · Akdeniz İhracatçı Birlikleri · ASHİB 2024 Yılı İhracat Raporu (Türkiye geneli, Süs Bitkileri ve Mamulleri satırı, bin ABD doları) · https://akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/ASH%C4%B0B%202024%20YILI%20%C4%B0HRACAT%20RAPORU.pdf

Belge, etiket ve yetkili üretici

Süs bitkisi üreticisi: Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 30 Nisan 2015, sayı 29342) madde 6’ya göre üretici Süs Bitkisi Üretici Belgesi’ne sahip olmalı, bitki pasaportu sistemine kayıt yaptırmalı, her yeni üretim döneminde beyanname vermeli ve üretim ile satış kayıtlarını beş yıl saklamalıdır; etiket turuncu renkte olmalıdır (madde 7). Belge, üretim tesisinin bulunduğu il müdürlüğünce verilir ve bütün illerde geçerlidir (Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği madde 15); üreticiler yılda en az bir kez il müdürlüğünce denetlenir (madde 27).

Bitki pasaportu: Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 12 Ocak 2011, sayı 27813) madde 5’e göre operatörler kayıt yaptırmak zorundadır; Ek-1’de listelenmiş bitki ve bitkisel ürünlere bitki pasaportu eşlik etmelidir (madde 7). Çınarın Ek-1 kapsamında olup olmadığı okunan metinden doğrulanamadı; il müdürlüğüne sorulmalıdır.

Orman fidanı: Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği (Resmî Gazete 31 Ekim 2020, sayı 31290) orman ağaç, ağaççık ve florasına ait tohumluk ve fidan üretiminde yetki ve orman bitki pasaportu şartı koyar (madde 4, madde 18–19). Hangi türlerin Ek-5 listesinde olduğu okunan metinde görülmedi; çınarın bu yönetmelik kapsamında sayılıp sayılmadığını OGM’nin ilgili orman fidanlık müdürlüğüne sorun.

Satın alırken: belge numarasını, bitki pasaportu kaydını ve faturayı satıcıdan alın; il müdürlüğü belgenin geçerliliğini doğrulayabilir. Tescilli anıt ağaç ve kent ağacı kesme-budama izni kuralları okunan kaynaklarda bulunamadı; yaşlı bir çınarı kestirmeden ya da naklettirmeden önce belediye ve il müdürlüğüne yazılı başvurun.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm

Sık sorulan sorular

Çınar fidanı nereden alınır?

Ticari süs bitkisi fidanı, Süs Bitkisi Üretici Belgesi olan, bitki pasaportu sistemine kayıtlı ve turuncu etiketli satış yapan üreticiden alınır. Üretici belge numarasını, bitki pasaportu kaydını ve faturayı vermelidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm

Çınar ne kadar hızlı büyür?

Türkiye’deki resmî kaynaklarda çınarın yıllık büyüme hızı için rakam okunmadı. OGM çınarı 20–30 metreye kadar boylanan, yüzlerce yıl yaşayan ulu bir ağaç olarak anlatır. Bir ABD üniversite yayını doğu çınarını hızlı büyüyen olarak sınıflar (ayrıntı iklim bölümünün kaynaklarında).

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari

Çınar ağacı kaç yıl yaşar?

OGM’ye göre çınar yüzlerce yıl yaşar: 500–600 yıl, bazen daha fazla. Bu, ağaç sağlıklı kalırsa geçerlidir; çınar kanseri enfekte ağaçları yaş ve duyarlılığa göre 2–6 yıl içinde öldürebilir.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari

Çınar ev bahçesine dikilir mi?

OGM çınarın serbest büyüdüğünde kısa gövde, kalın dal ve geniş tepe yaptığını, 20–30 metreye kadar boylanabildiğini yazar. Bu ölçü küçük bir ev bahçesi için fazla büyüktür; dikim yapıya, kanala ve komşu parsele yeterince uzak bir yerde, geniş bir alanda düşünülmelidir. Mesafe için belediye park ve bahçe müdürlüğüne danışın.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari

Çınar fidanı ne zaman dikilir?

Alata Enstitüsü’ne göre dış mekân süs bitkilerinde dikim yaprak dökümünden bir hafta sonra başlar ve nisan ortasına kadar sürer; kış mevsiminde toprak elverişli olduğu müddetçe dikim yapılabilir. Dikimden hemen sonra can suyu verilir ve herek yapılır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf

Çınar soğuğa dayanır mı?

Kaynaklar farklı aralık verir. Ankara Altınpark çalışması doğu çınarı için soğuğa dayanıklılık bölgesi aralığını 3–8 olarak listeler (3. bölge eksi 40,0 ile eksi 34,4 °C); Florida Üniversitesi 7A–9A der. Eşik sıcaklığı eksi 15 °C’nin altına inen yerlerde yazılı görüş alın.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 19(1): 116–137, 2023 · Odunsu Peyzaj Bitkilerinin Stres Faktörlerine Karşı Tolerans Durumlarının Değerlendirilmesi: Ankara-Altınpark Örneği · https://doi.org/10.58816/duzceod.1283264

Çınar kanseri nedir, tedavisi var mı?

Çınar kanseri (çınar kanser lekesi), Ceratocystis platani mantarının neden olduğu, Platanus türlerini öldüren hastalıktır. Makaleye göre mevcut durumda enfekte ağaçların tedavisi mümkün değildir, etkili bir kimyasal ya da biyolojik kontrol yoktur; yayılma sağlıklı fidan kullanımı ve aletlerin sterilizasyonu ile azaltılır.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 20(2): 103–118, 2024 · Türkiye’de Çınar Kanser Lekesi Etmeni Ceratocystis platani İçin Yeni Bir Lokalite Kaydı · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/1425398

Çınar ağacı budanır mı?

Çınar kanserinde etmen ağaca yaralardan girer ve kent ağaçlarında yayılışından çoğunlukla budama ve hastalıklı ağaçlar çevresindeki insan faaliyetleri sorumludur. Budama gerekiyorsa aletler enfekteli ağaçtan sonra sterilize edilmeden sağlıklı ağaçta kullanılmamalıdır. Kent ağacı budama izni için belediyeye danışın.

Kaynak: Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 20(2): 103–118, 2024 · Türkiye’de Çınar Kanser Lekesi Etmeni Ceratocystis platani İçin Yeni Bir Lokalite Kaydı · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/1425398

Doğu çınarı ile Londra çınarı arasındaki fark nedir?

Doğu çınarı Platanus orientalis’tir, Türkiye’de doğal yetişir. Londra çınarı (Platanus × acerifolia, Platanus × hispanica) Avrupa’da kökenli melezdir ve kentlerde sık dikilir. Çınar kanseri ikisini de en ciddi etkileyen türlerdendir.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari

Çınar fidanı için bitki pasaportu gerekir mi?

Bitki pasaportu yönetmeliğine göre Ek-1’de listelenmiş bitki ve bitkisel ürünlere pasaport eşlik etmelidir; operatörler kayıt yaptırmak zorundadır. Çınarın Ek-1 kapsamında olup olmadığı okunan metinden doğrulanamadı; il tarım müdürlüğüne sorun.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm

OGM çınar fidanı üretiyor mu?

OGM’nin 2025 faaliyet raporu 136 orman fidanlığında orman ağacı ve süs bitkisi fidanı üretildiğini yazar ve Irak’ın Musul kentine 3.956 adet çınar fidanı hibe edildiğini belirtir. Çınar fidanının satış ya da dağıtım durumunu ilgili orman fidanlık müdürlüğüne sorun.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu (Şubat 2026; Tablo 24, Tablo 25, dipnot 16 ve uluslararası işbirliği bölümü) · https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/FaaliyetRaporu/2025%20-%20Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20Faaliyet%20Raporu.pdf

Çınar fidanının fiyatı nedir?

Çınar fidanı için resmî bir fiyat serisi okunmadı ve TARIMART fiyat vermez; fiyatı satıcı belirler. Türkiye geneli süs bitkileri ihracatı 2024’te 141.065 bin ABD doları olmuştur; bu satır çınara özel değildir.

Kaynak: Akdeniz İhracatçı Birlikleri · ASHİB 2024 Yılı İhracat Raporu (Türkiye geneli, Süs Bitkileri ve Mamulleri satırı, bin ABD doları) · https://akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/ASH%C4%B0B%202024%20YILI%20%C4%B0HRACAT%20RAPORU.pdf

Son doğrulama: 8 Kasım 2026. Genel kaynaklar: Orman Genel Müdürlüğü · Haftanın Ağacı: Doğu Çınarı (Platanus orientalis L.) · https://www.ogm.gov.tr/tr/yararli-bilgiler/haftanin-agaci/dogu-cinari · University of Florida · UF/IFAS Extension · Platanus orientalis: Oriental Planetree (ENH644, son gözden geçirme Mart 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/ST485 · University of Florida · UF/IFAS Extension · Key Plant, Key Pests: Sycamore, Platanus spp. (ENH1337, gözden geçirme Şubat 2024) · https://edis.ifas.ufl.edu/publication/EP601 · University of Kentucky · USDA 2023 Bitki Dayanıklılık Bölgesi Haritası (1991–2020 yıllık en düşük sıcaklık ortalaması, °F ve °C sütunlu bölge tablosu) · https://cld.ca.uky.edu/sites/cld.ca.uky.edu/files/2023_Plant_Hardiness_Zone_Map.pdf · Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 20(2): 103–118, 2024 · Türkiye’de Çınar Kanser Lekesi Etmeni Ceratocystis platani İçin Yeni Bir Lokalite Kaydı · https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/article/1425398 · Türkiye Ormancılık Dergisi 25(4): 362–379, 2024 · Türkiye’de orman ve kent ağaçlarını etkileyen yabancı istilacı patojenler (derleme) · https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4263824 · Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi · Düzce Üniversitesi Ormancılık Dergisi 19(1): 116–137, 2023 · Odunsu Peyzaj Bitkilerinin Stres Faktörlerine Karşı Tolerans Durumlarının Değerlendirilmesi: Ankara-Altınpark Örneği · https://doi.org/10.58816/duzceod.1283264 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi · Tohum Teknolojisi ve Fidanlık Tekniği, ders notu (2020–2021 güz dönemi; fidan şekilleri ve ambalaj) · https://dents.ktu.edu.tr/dosyalar/silvikultur_fc998.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · 2025 Yılı İdare Faaliyet Raporu (Şubat 2026; Tablo 24, Tablo 25, dipnot 16 ve uluslararası işbirliği bölümü) · https://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane-sitesi/FaaliyetRaporu/2025%20-%20Orman%20Genel%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC%20Faaliyet%20Raporu.pdf · Akdeniz İhracatçı Birlikleri · ASHİB 2024 Yılı İhracat Raporu (Türkiye geneli, Süs Bitkileri ve Mamulleri satırı, bin ABD doları) · https://akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/ASH%C4%B0B%202024%20YILI%20%C4%B0HRACAT%20RAPORU.pdf · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm. Mevzuat değişebilir; güncel metin mevzuat.gov.tr ve ilgili bakanlıktan kontrol edilir.

Çınar Fidanı adet satış fiyatı nedir?

Çınar Fidanı için kaynaklı güncel fiyat kaydı yok. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat üretmez. Güncel satıcı fiyatları Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı sayfasındaki ilanlarda.

Çınar Fidanı ticari takdim şekli nedir?

Çınar Fidanı ticarette şu biçimlerde sunulur: Kaplı (tüplü ya da saksılı) fidan, adet; Topraklı (balyalı) fidan ya da boylu ağaç, adet; Topraksız (çıplak köklü) fidan, adet.

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı: satıcı ilanları ve güncel fiyatlar →

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı: ilanlar ve tezgahlar

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı →