Kurbanlık Manda
Manda, Diyanet’in yayımladığı metinde kurban olarak kesilebilecek türler arasında sayılır. Bu rehber kurbanlık manda alırken yaş ve hisse bilgilerini Diyanet’in metnine göre, kimlik ve pasaport kurallarını, nakil ve satış yeri düzenini ve mandanın kendine özgü bakım noktalarını anlatır.
Kurbanlık manda ve damızlık manda
Manda sığırdan ayrı bir türdür; koyu seyrek tüylü derisi ve geniş eğri boynuzlarıyla tanınır. Türkiye’de yerli ırk olarak Anadolu mandası Bakanlığın tescil duyurularında geçer. Bayram kurbanlığı olarak satılan manda bu pazarın konusudur; damızlık ve süt amaçlı manda ayrı bir pazar ve ayrı bir rehberdedir. Aynı hayvan aynı ilanda hem kurbanlık hem damızlık olarak sunulmaz.
Tarımart’ın tür kaydında manda kurbana uygun tür olarak işaretlidir ve kurban amacı yalnız bu bayraktaki türlerde seçilir. Bu bir ürün kuralıdır; dinî bir yorum değildir.
Manda yetiştirilen yerler sınırlıdır; bu yüzden hayvanı yerinde görmek ve belge kontrolü özellikle önemlidir. Bu rehber ticari ve hukuki tarafı anlatır; yaş, ortaklık ve kusur ifadeleri Diyanet’in yayımladığı metinlerden aktarılır. Kesin değerlendirme için müftülük ya da din görevlisine başvurun. Sağlık ve ilaç konularında ad ya da miktar yazılmaz.
Kaynak: tarımart ilan kuralları · Hayvan pazarı tür kaydı (kurbana uygun türler: sığır, manda, deve, koyun, keçi; kurban amacı yalnız bu türlerde seçilebilir) · T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı · Hayvan Irk Tescil Komitesi'nde tescil edilen yerli ırkları sayan tebliğ (No: 2004/39) ve yerli ırk koruma desteği duyurusu (RG 25 Mayıs 2006/26178); ırk adları bu belgelerde geçen adlardır, güncel liste için Bakanlık ve TAGEM sayfaları · https://www.turmob.org.tr/arsiv/mbs/resmigazete/26178(2).doc · Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban (Din İşleri Yüksek Kurulu metni; kurban olarak kesilebilen türler, yaş koşulları, ortaklık, kusur başlıkları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/KURBAN_42ca12e9-de27-441b-a327-a46af0d07ccc.pdf
Diyanet’in yayımladığı bilgilere göre manda
Diyanet’in yayımladığı Kurban metni manda ve sığır cinsinden hayvanların iki yaşını tamamladıktan sonra kurban olarak kesilebileceğini yazar. Aynı metin deve, sığır ve mandanın yedi kişiyi aşmamak üzere ortaklaşa kurban kesilebileceğini; tek başına kesmek üzere alınan büyükbaş hayvana sonradan altı kişiye kadar ortak kabul edilebileceğini yazar. Hisse ayrıntıları hisseli kurbanlık rehberindedir.
Cinsiyet konusunda metin, kurbanın geçerliliği bakımından erkek ya da dişi olması arasında fark bulunmadığını, koyunun erkeğinin, diğerlerinin ise dişisinin daha faziletli görüldüğünü yazar. Yani hem erkek hem dişi manda kurbanlık olabilir; tercih alıcıya aittir.
Kusurlar bakımından aynı kurumun soru-cevap metni kötürüm derecesinde hasta, zayıf ve düşkün, bir veya iki gözü kör, boynuzlarının biri veya ikisi kökünden kırık, kulakları ve memelerinin yarısı kesik hayvandan kurban olmayacağını yazar. Manda boynuzları büyük ve eğri olduğu için kırılma ve çatlama riski yüksektir; ilanda boynuz durumunu açık yazın.
Gebe hayvanın kurban ya da etlik olarak kesilmesinin uygun olmadığı da aynı metinde geçer. Dişi mandada gebelik uzun sürebilir ve dışarıdan hemen anlaşılmayabilir; satıcıdan gebe değil beyanı ve varsa muayene tarihi isteyin.
| Yaş | Sığır ve mandada iki yaşını tamamlama; pasaport doğum tarihiyle teyit |
|---|---|
| Ortaklık | Yedi kişiyi aşmamak üzere; ilanda kaç hisse kaldığı yazılır |
| Kusur | Boynuz, göz, kulak, meme ve ayak ilanda ve teslimde kontrol edilir |
| Gebelik | Metinde uyarı var; ilanda gebelik durumu yazılır |
Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban (Din İşleri Yüksek Kurulu metni; kurban olarak kesilebilen türler, yaş koşulları, ortaklık, kusur başlıkları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/KURBAN_42ca12e9-de27-441b-a327-a46af0d07ccc.pdf · Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban edilecek hayvanlar hangi nitelikleri taşımalıdır? (soru-cevap metni; kusurlar, asgari yaş sınırları, gebe hayvan, kuyruk ve kulak soruları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/Kurban edilecek hayvanlar hangi nitelikleri taşımalıdır_e152ab77-b6dc-462b-89e3-bad1d71b5ab2.pdf
Küpe ve pasaport
Manda sığır cinsi hayvanlarla birlikte kayıt sisteminde izlenir; küpe ve pasaport aynı mantıkla uygulanır. Kapsamın tam sınırını yönetmeliğin güncel metninden ve il ya da ilçe müdürlüğünden teyit edin. İlk metinde doğumdan 20 gün içinde tanımlama ve her iki kulağa aynı numaralı küpe öngörülür; sonraki değişikliklerde süre uzatıldığı okunmuştur.
Pasaporttaki doğum tarihi yaş şartının tek güvenilir kanıtıdır. Mandada dişten yaş tahmini ırk ve beslenmeye göre sapabildiği için pasaportsuz ya da doğum tarihi belirsiz mandaya kurbanlık ilanı açmayın. Pasaportu eksik hayvanın nakli de yapılamaz.
Haber özetine göre 2026 tebliğinde büyükbaş pasaportlarının kesim tarihinden itibaren 7 gün içinde il ya da ilçe müdürlüğüne teslimi öngörülür. Alıcı olarak bu süreyi kesim planınıza ekleyin.
5996 sayılı Kanun hayvan sahibini tanımlama ve kayıt yaptırmakla yükümlü kılar. İzinsiz küpe sökmek yasaktır.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13 Haziran 2010/27610; md. 7 hayvan tanımlama ve kayıt, md. 8 sevkler ve satış yerleri) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100613-12.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · Haber özeti · 2026 Kurban Hizmetleri Tebliği: satış yerleri İstanbul’da bayramdan 15 gün, diğer illerde 1 ay önce hazır olur; küpelenmemiş, kayıt dışı ya da belgesiz hayvan taşınamaz; sevk öncesi sağlık raporu, pasaport ve nakil belgesi kontrol edilir; kesim yerlerinde randevu sistemi uygulanır; caddede, kaldırımda ve parkta kesim yasaktır · https://www.alomaliye.com/2026/04/24/2026-yili-kurban-hizmetlerinin-uygulanmasina-dair-teblig-resmi-gazetede-yayimlandi/
Bayram öncesi bakım ve sıcak havada dikkat
Manda sıcağa sığırdan daha duyarlıdır ve serinlemek için suya girmeyi sever. Bayram yaz aylarına denk geldiğinde satış yerinde ve yolculukta gölge, bol su ve serinleme imkânı sağlanmalıdır. Bunu sağlayamayan satıcı mandayı kısa süre satış yerinde tutmalıdır.
Hayvanları Koruma Kanunu hayvana acı ve eziyeti yasaklar. Mandayı sıcak güneşte, susuz ve sıkışık bırakmak refaha aykırıdır. Satın alırken hayvanın nefesinin düzenli, ayakta rahat durduğunu gözleyin. Aşırı ısınmış mandayı satın almak hem kurban kusur kapsamı hem hayvanın dayanıklılığı açısından risklidir.
Alıcı olarak mandayı bayramdan haftalar önce alıyorsanız temiz su, gölge ve çamur ya da ıslak zemin sağlayın. Manda ıslak zemini sevse de ayağı sürekli ıslak kalan hayvan topallayabilir; bunu da gözleyin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (kabul 24 Haziran 2004; RG 1 Temmuz 2004/25509; sonraki değişiklikler okunmadı, güncel metin mevzuat.gov.tr) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040701.htm · Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban edilecek hayvanlar hangi nitelikleri taşımalıdır? (soru-cevap metni; kusurlar, asgari yaş sınırları, gebe hayvan, kuyruk ve kulak soruları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/Kurban edilecek hayvanlar hangi nitelikleri taşımalıdır_e152ab77-b6dc-462b-89e3-bad1d71b5ab2.pdf
Sevk, satış yeri ve kesim
2026 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ 24 Nisan 2026 tarihli ve 33233 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Özete göre sevkten önce veteriner sağlık raporu, pasaport ve nakil belgesi kontrol edilir; küpelenmemiş, kayıt dışı ya da belgesiz hayvan taşınamaz. Kesim yerlerinde randevu sistemi uygulanır; caddede, kaldırımda ve parkta kesim yasaktır.
İl ya da ilçeler arası sığır cinsi hayvan sevkinde müdürlük pasaportu kontrol edip veteriner sağlık raporu düzenler. Manda iri ve ağır olduğu için araç, rampa ve bölmeler buna göre sağlam olmalıdır. Nakil refahı yönetmeliği 8 saati aşan yolculuğu uzun sayar ve yolculuğa uygun olmayan hayvanın taşınmasını yasaklar.
Ruhsatlı satış yerlerinde manda satışına izin verilip verilmediğini pazar yönetiminden öğrenin. Satış yerlerinde sorumlu veteriner hekim belgeleri kontrol eder; küpesiz ya da pasaportsuz hayvan alınmaz.
Kaynak: Cumhurbaşkanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı · 2026 Yılı Kurban Hizmetlerinin Uygulanmasına Dair Tebliğ (RG 24 Nisan 2026/33233; madde 8 sevk önlemleri, 9 yükleme-taşıma-boşaltma, 10 sevk kontrolleri, 11 satış yerleri, 12 kesim yerleri, 13 küpe ve pasaportların toplanması, 15 fiziksel özellikler; madde başlıkları konsolide dizinden, içerik özeti haber metninden okundu) · https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/tebligler/2026-yili-kurban-hizmetlerinin-uygulanmasina-dair-teblig-2 · Haber özeti · 2026 Kurban Hizmetleri Tebliği: satış yerleri İstanbul’da bayramdan 15 gün, diğer illerde 1 ay önce hazır olur; küpelenmemiş, kayıt dışı ya da belgesiz hayvan taşınamaz; sevk öncesi sağlık raporu, pasaport ve nakil belgesi kontrol edilir; kesim yerlerinde randevu sistemi uygulanır; caddede, kaldırımda ve parkta kesim yasaktır · https://www.alomaliye.com/2026/04/24/2026-yili-kurban-hizmetlerinin-uygulanmasina-dair-teblig-resmi-gazetede-yayimlandi/ · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvan Satış Yerlerinin Ruhsatlandırma ve Denetleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 24 Aralık 2011/28152; 19 Temmuz 2020/31190 değişikliği ile hayvan toplama ve satış merkezleri kapsama girdi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
İlan ve teslim kontrol listesi
İlanda cinsiyet, doğum tarihi, küpe numarası, boynuz ve kusur durumu, gebelik durumu, tahmini ya da tartılı canlı ağırlık, hisse satışı varsa kaç hisse kaldığı ve teslim yeri yazılmalıdır. Fiyatı satıcı belirler; etkileyen etkenler yaş, ağırlık, kayıt, mevsim, hisse düzeni ve nakliye mesafesidir. İletişim tarımart portalı içinden yürür.
Teslimde pasaport, küpe ve sağlık raporunu bir arada kontrol edin. Hayvanı ayakta ve hareket hâlinde görün; ağırlık için onaylı kantar fişi isteyin. Kantar fişi iki tarafa verilirse sonradan çıkabilecek ağırlık uyuşmazlığı önlenir.
Alıcı ve satıcı birbirini bulmakta zorlansa bile acele edip belgesiz bir hayvanı almayın.
Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban (Din İşleri Yüksek Kurulu metni; kurban olarak kesilebilen türler, yaş koşulları, ortaklık, kusur başlıkları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/KURBAN_42ca12e9-de27-441b-a327-a46af0d07ccc.pdf
Sık sorulan sorular
Manda kurbanlık olur mu?
Diyanet’in yayımladığı metinde kurban olarak kesilebilecek türler koyun, keçi, sığır, manda ve deve olarak sayılır. Ayrıntı ve durumunuz için müftülüğe danışın.
Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban (Din İşleri Yüksek Kurulu metni; kurban olarak kesilebilen türler, yaş koşulları, ortaklık, kusur başlıkları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/KURBAN_42ca12e9-de27-441b-a327-a46af0d07ccc.pdf
Kurbanlık manda kaç yaşında olmalı?
Diyanet’in yayımladığı metinde sığır ve manda cinsinden hayvanların iki yaşını tamamladıktan sonra kurban olarak kesilebileceği yazılıdır. Yaşı pasaportla teyit edin.
Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban (Din İşleri Yüksek Kurulu metni; kurban olarak kesilebilen türler, yaş koşulları, ortaklık, kusur başlıkları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/KURBAN_42ca12e9-de27-441b-a327-a46af0d07ccc.pdf
Mandaya kaç kişi hisse alabilir?
Metne göre deve, sığır ve manda yedi kişiyi aşmamak üzere ortaklaşa kurban olarak kesilebilir. Hisse düzenini ve sözleşmeyi hisseli kurbanlık rehberinden okuyun.
Kaynak: Diyanet İşleri Başkanlığı · Kurban (Din İşleri Yüksek Kurulu metni; kurban olarak kesilebilen türler, yaş koşulları, ortaklık, kusur başlıkları; Müftülük sayfasında yayımlanan PDF) · https://webdosyasp.diyanet.gov.tr/muftuluk/UserFiles/kahramanmaras/Ilceler/andirin/UserFiles/Files/KURBAN_42ca12e9-de27-441b-a327-a46af0d07ccc.pdf
Mandanın pasaportu gerekir mi?
Evet. Manda sığır cinsi hayvanlarla birlikte kayıt sisteminde izlenir; pasaport ve küpe aranır. Kapsamın güncel sınırını il ya da ilçe müdürlüğünden teyit edin.
Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm
Mandayı sıcak havada nasıl taşırım?
Gölge, bol su ve serin saatleri tercih edin. Nakil refahı yönetmeliği 8 saati aşan yolculuğu uzun sayar, yolculuğa uygun olmayan hayvanın taşınmasını yasaklar. Aşırı ısınmış hayvanı taşımayın.
Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm
Manda ile sığır aynı pazarda mı satılır?
Kurban pazarı her ikisini kapsar ama ilanlar ayrı satırlardır. Ruhsatlı satış yerinde manda satışına izin verilip verilmediğini pazar yönetiminden öğrenin.
Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvan Satış Yerlerinin Ruhsatlandırma ve Denetleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 24 Aralık 2011/28152; 19 Temmuz 2020/31190 değişikliği ile hayvan toplama ve satış merkezleri kapsama girdi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm