Ana içeriğe atla

Mazı (Thuja) Fidanı

Mazı, halk arasında “tuya” diye de aranan, çit ve süs için en yaygın ibrelilerden biridir; doğu mazısı (Thuja orientalis, güncel adıyla Platycladus orientalis) ve batı mazısı (Thuja occidentalis) en çok görülenlerdir. Bu rehber; Atatürk Orman Çiftliği, Ankara Büyükşehir Belediyesi, Sakarya Üniversitesi ve ODTÜ Mezunlar Derneği yayınlarına dayanarak mazının boyunu, ışık ve toprak isteğini, fidan alırken nelere bakılacağını, bakım ilkelerini ve belge kurallarını anlatır.

Mazı nedir, ne için kullanılır

Atatürk Orman Çiftliği’nin bitki sayfasına göre mazı (Thuja sp.), anavatanı Çin ve Kuzey Amerika olan, her dem yeşil, ağaç, ağaççık ya da çalı formunda bir ibrelidir. Yapraklar pul şeklinde ve karşılıklı dizilidir, alt yüzü açık, üst yüzü koyu yeşildir, bitki kuvvetli bir kokuya sahiptir. Sayfa, mazının açık alanlarda, park ve bahçelerde, mezarlık ve taş bahçelerinde tek, grup halinde ya da çit olarak kullanılabileceğini yazar.

Doğu mazısı için ODTÜ Mezunlar Derneği’nin Ankara’nın ağaç, ağaççık ve çalıları dizisindeki sayfa şunları söyler: 10 metre boylanabilen, çok sık dallı, konik görünümlü küçük bir ağaçtır; anayurdu Çin ve Türkistan olmasına rağmen Türkiye’nin bütün bölgelerinde yaygın olarak yetiştirilir; makaslanmaya elverişli olduğu için çit bitkisi olarak öncelikli bir yer edinmiştir. Aynı sayfa, son yayınlarda türün Biota orientalis diye adlandırıldığını belirtir. Sakarya Üniversitesi sayfası da bitkiyi Platycladus orientalis (L.) Franco olarak, Thuja orientalis ve doğu mazısı adlarıyla eşleştirir; doğal yayılışını Kore, Mançurya ve Çin olarak yazar, 15 metreye kadar boylanabildiğini ve Türkiye’de özellikle Marmara ve Karadeniz bölgelerindeki park ve bahçelerde çit bitkisi olarak oldukça yaygın kullanıldığını söyler.

Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin yerli ibreli türler kitapçığı mazının biçimlerini ayrı ayrı gösterir: Thuja orientalis ‘Compacta Aurea Nana’ (altın top mazı) 2-5 metre; Thuja orientalis ‘Pyramidalis Aurea’ (altın piramit mazı) 8-10 metre; Thuja occidentalis ‘Smaragd’ (batı mazısı) 8-10 metre; Thuja plicata (boylu mazı) 8-10 metre boy yapar. Kartlar, bu biçimlerin çoğunun budamaya dayanıklı olduğunu ve çit bitkisi olarak, tek ya da gruplar halinde kullanılabildiğini yazar.

Ad konusunda: günlük dilde “tuya” ve “mazı” çoğu zaman aynı cinse (Thuja) verilir. Orman Genel Müdürlüğü fidan listesi doğu mazısını, top ve piramit mazıları (altuni ve yeşil), Elvangiana mazısını, boylu mazıyı ve batı mazısının Danica, Tiny Tim, Smaragd gibi biçimlerini ayrı satırlarda sayar. İlanda yalnızca “tuya” yazıyorsa Latince adı ve biçimi sorun.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73 · ODTÜ Mezunlar Derneği · Ankara’nın Ağaç, Ağaççık ve Çalıları: Doğu Mazısı (Thuja orientalis), 2011, s. 84–85 · https://www.odtumd.org.tr/wp-content/uploads/2022/06/Mazi.pdf · Sakarya Üniversitesi · Esentepe Kampüsü Bitki Örtüsü Özellikleri ve Etiketleme Projesi: Platycladus orientalis (L.) Franco (doğu mazısı) · https://bitki.sakarya.edu.tr/tr/duyuru/goster/135757 · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf

Nereye uyar: soğuk, ışık, toprak

Kış sıcaklığı: Atatürk Orman Çiftliği sayfası mazıyı ılıman iklim bitkisi olarak tanımlar ve dona dayanıklı olduğunu yazar. Sakarya Üniversitesi sayfası da doğu mazısının dona ve gölgeye dayanıklı olduğunu söyler. Okunan kaynakların hiçbirinde mazı için °C cinsinden bir eşik yoktur. Bu yüzden “mazı eksi kaç dereceye dayanır?” sorusuna bu rehber sayıyla cevap vermez; çok soğuk kışlı yerler için il tarım ve orman müdürlüğüne ya da yerel fidancıya danışın.

Işık: Atatürk Orman Çiftliği sayfası mazının bol güneşli ortamları sevdiğini, bazı türlerinin yarı gölgeyi de tercih ettiğini yazar. Ankara Büyükşehir kartlarında batı mazısı ‘Smaragd’ için güneş alan yerler, altın piramit mazı için bol güneşli ve yarı gölge yerler anılır; Thuja plicata kartı güneş ve ışık sevdiğini, yarı gölgeye dayandığını söyler.

Toprak ve su: Atatürk Orman Çiftliği’ne göre mazı nemli, kumlu, kireçli ve geçirgen toprağı sever. Ankara Büyükşehir kartlarında farklı biçimler için farklı cümleler vardır: batı mazısı ‘Smaragd’ verimli ve derin toprakları sever, fazla sudan zarar görür, bu yüzden iyi drenajlı ve güneş alan yerde iyi gelişir; altın piramit mazı ılıman iklimde, bol güneşli ve yarı gölge yerlerde, kuru nemli topraklarda yetişir, derin ve gevşek balçık toprakta iyi gelişir ve sığ, yaygın bir kök sistemi vardır; Thuja plicata rutubetli, derin, kumlu bahçe topraklarında iyi yetişir. Altın top mazı kartı, hava kirliliğine ve kirlenmeye oldukça dayanıklı olduğunu ve bu nedenle metropollerde kent peyzajında yaygın kullanıldığını yazar. Sayısal pH değeri kaynaklarda yoktur.

Kuraklık ve tuz toleransı için okunan kaynaklarda mazıya özel cümle bulunamadı; Atatürk Orman Çiftliği sayfasında kuraklık bilgisi yoktur. Bu yüzden mazıyı “kurağa dayanıklı” diye satmak kaynağa dayanmaz.

Mazı biçimleri: Ankara Büyükşehir kartlarında boy
Thuja orientalis ‘Compacta Aurea Nana’ (altın top mazı)2-5 m
Thuja orientalis ‘Pyramidalis Aurea’ (altın piramit mazı)8-10 m
Thuja occidentalis ‘Smaragd’ (batı mazısı)8-10 m; fazla sudan zarar görür
Thuja plicata (boylu mazı)8-10 m
Doğu mazısı (ODTÜ Mezunlar Derneği)10 m’ye kadar
Platycladus orientalis (Sakarya Üniversitesi)15 m’ye kadar

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73 · Sakarya Üniversitesi · Esentepe Kampüsü Bitki Örtüsü Özellikleri ve Etiketleme Projesi: Platycladus orientalis (L.) Franco (doğu mazısı) · https://bitki.sakarya.edu.tr/tr/duyuru/goster/135757 · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf

Fidan nasıl alınır

Çoğaltma: Atatürk Orman Çiftliği sayfası mazının genellikle tohum ve çelikle, nadiren aşıyla üretildiğini yazar. Biçim (küre, piramit, altuni) adı taşıyan fidanın hangi yöntemle üretildiğini sormak, ilandaki form adının doğru olup olmadığını anlamak için yararlıdır.

Satış biçimi: Alata Enstitüsü, dış mekân süs bitkilerinin çoğunun plastik saksı ve torbalarda yetiştirildiğini, uzun süre kalacak bitkilerin toprağa alındığını yazar. Orman Genel Müdürlüğü fidan listesi mazı biçimlerini (top, piramit, boylu, batı mazısı) boy (cm) sınıflarına göre ve kaplı, topraklı balya (rootball), sepet ve saksılı (7 litreden büyük) biçimlerde ayrı satırlarda sunar; listedeki fiyatlar bu rehbere alınmamıştır. İlanda boyu santimetre, kabı litre olarak yazan satıcıyı seçin.

Boy–kök dengesi: Ankara Büyükşehir Belediyesi bitki dikim teknikleri notu, ibrelilerde toprak üstü boyu büyük olan fidanların değil, toprak üstü ve altı organları arasında dengeli olanların seçilmesini, köklerin bir tarafa toplanmamasını ve kıvrılıp bükülmemesini ister. Aynı not, küçük boylu fidanın düşük maliyetli ve taşıması kolay olduğunu, ama az geliştiğini ve yaz kuraklığından daha çok zarar gördüğünü yazar. Mazının sığ ve yaygın kök yaptığı kartlarda belirtildiği için (altın piramit mazı), kapta kıvrılmış kökler özellikle gözden geçirilmelidir.

Sağlık kontrolü: Atatürk Orman Çiftliği mazıda en çok görülen zararlıları kırmızı örümcek ve kabuklu bit, en çok görülen hastalığı kara leke olarak sayar. Süs bitkileri yönetmeliği madde 5, satılan bitkilerin gözle yapılan kontrollerde zararlı organizma ve belirtilerini taşımamasını ister. Yapraklarda leke ya da kuruyan sürgün olan partiyi almayın.

Etiket ve belge için “Belge” bölümüne bakın: üretici belgesi, turuncu etiket, parti numarası ve bitki pasaportu bilgisi.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Bahçıvanlık kursu ders notu: Bitki dikim teknikleri (2015) · https://s.ankara.bel.tr/files/1614/3826/3620/bitki_dikim_teknikleri.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm

Dikim zamanı, çukur ve aralık

Zaman: Alata Enstitüsü, dış mekân süs bitkilerinde dikim zamanının yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürdüğünü, kışın toprak elverişli olduğu sürece dikim yapılabileceğini yazar. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü ilkbahar ve sonbaharı uygun sayar, kışı sert geçen bölgelerde ilkbaharı önerir. Ankara Büyükşehir notu, kaplı ya da topraklı fidanlarda sulama imkânı varsa dikimin tüm yıla dağılabileceğini, ancak zorunluluk yoksa yaz dikiminin tercih edilmemesini yazar. Dikimden hemen sonra can suyu verilir.

Çukur ve yer: Millî Eğitim Bakanlığı modülü çukur genişliğini kök sistemi çapının 2 katı, derinliğini kök uzunluğunun 1,5 katı olarak ister. Batı mazısı ‘Smaragd’ için kaynak iyi drenajlı yer ister; su tutan çukur dikimde sorun olur. Dikimde çukur tabanına su toplanacak yerlerden kaçının.

Çit aralığı: Metreye kaç mazı dikileceği konusunda türe özel resmî rakam bulunamadı. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü, çit ya da rüzgâr perdesi olacak çalılar için normal dikim mesafesinin yarısını önerir (örnek: taç genişliği 1,5 m için 0,75 m); bu örnek çalı içindir. Hacettepe Üniversitesi’nin 25 cm şartı yalnızca çalı çit içindir. Ege Orman Vakfı el kitabı, alçak çit için hatmi, ligustrum, berberis, mazı gibi bitkilerin, boylu çit için servi türleri ve kısmen mazı türlerinin daha uygun olduğunu yazar. Yani aynı cins hem alçak hem boylu çit için anılır; aralık, seçtiğiniz biçimin olgun boyuna ve genişliğine göre belirlenir.

Tek ya da çift sıra: Millî Eğitim Bakanlığı Dış Mekân Bitkileri modülü, rüzgâr kırma için rüzgâr alan tarafa bir sıra her dem yeşil çit bitkisi dikmeyi, geniş alanlarda iki sıra dikimi önerir. Mazıya özel sıra sayısı ve yapıya ya da boruya mesafe kaynaklarda verilmemiştir; peyzaj mimarına sorun.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Bahçıvanlık kursu ders notu: Bitki dikim teknikleri (2015) · https://s.ankara.bel.tr/files/1614/3826/3620/bitki_dikim_teknikleri.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Hacettepe Üniversitesi · Peyzaj Planlama Müdürlüğü · Rutin Faaliyetlerimiz, bölüm 2.1.2 Çalı Dikimi · https://peyzaj.hacettepe.edu.tr/tr/menu/rutin_faaliyetlerimiz-20 · Ege Orman Vakfı · Orman Fidanı–Süs Bitkisi Yetiştiriciliği El Kitabı (İzmir Kalkınma Ajansı destekli Menderes Havzası orman köyleri projesi) · https://www.egeorman.org.tr/images/pdfDosyalar/Fidan-Yetistiriciligi-El-Kitabi.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Bahçecilik: Dış Mekân Bitkileri modülü (Ankara, 2007; bölüm 1 peyzajda kullanım, bölüm 2 Ligustrum) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/D%C4%B1%C5%9F%20Mek%C3%A2n%20Bitkileri.pdf

Sulama, gübre, budama, hastalık

Sulama: Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin kitapçığı, yeni dikilen bitkilerde ilk yıllarda sıcak dönemlerde haftada bir, dört yıldan sonra ayda bir sulamayı yeterli sayar; çanaklar her yıl açılır. Bu not Ankara koşulları içindir ve bütün türler için geneldir. Batı mazısı ‘Smaragd’ için kart fazla sudan zarar görme uyarısı yapar; sulamayı toprak nemine bakarak yapın.

Gübreleme: Alata Enstitüsü, gübrenin sulama suyuyla birlikte ve düzenli verilmesini, aşırı gübrenin köklerin yanmasına yol açacağını yazar. Millî Eğitim Bakanlığı modülü ağaç ve çalılara yılda en az bir kez yanmış çiftlik gübresi verilmesini söyler; bu rehber doz vermez.

Budama: Atatürk Orman Çiftliği, güçlü bir yapı için az miktarda budamanın yeterli olduğunu yazar. ODTÜ Mezunlar Derneği sayfası doğu mazısının makaslanmaya elverişli olduğunu söyler; Ankara Büyükşehir kartları budamaya dayanıklı olduğunu belirtir. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü, yaz ve kış yeşil çit bitkilerinin yılda bir kez, ağustos ayında budanmasını yazar; bu genel kural mazıya özel değildir.

Hastalık ve zararlı: kırmızı örümcek, kabuklu bit ve kara leke (Atatürk Orman Çiftliği). Mücadele yöntemi bu rehberde yoktur; belirti görürseniz il müdürlüğüne ya da bitki koruma uzmanına danışın.

Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf · Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73 · ODTÜ Mezunlar Derneği · Ankara’nın Ağaç, Ağaççık ve Çalıları: Doğu Mazısı (Thuja orientalis), 2011, s. 84–85 · https://www.odtumd.org.tr/wp-content/uploads/2022/06/Mazi.pdf

Dikkat edilecekler

Fazla su: Ankara Büyükşehir kartı batı mazısı ‘Smaragd’ için fazla sudan zarar gördüğünü yazar. Su tutan, ağır toprakta ya da çanak altında su duran yerde dikim yapmayın.

Kök yapısı: Altın piramit mazı kartı sığ ve yaygın bir kök sistemi tarif eder ve gövdenin dip kısımlarının düzensiz biçimde genişlediğini yazar. Yapıya, borulara ve komşu sınırına uzaklık için kaynak bilgi vermez; peyzaj mimarına başvurun.

Boy: Doğu mazısı kaynaklarda 10-15 metreye kadar, bazı biçimler 2-5 metre olarak yazılır. Küre biçimi ile piramit biçimini karıştırmamak için ilandaki biçim adını isteyin.

Soğuk: Kaynaklar mazının dona dayanıklı olduğunu yazar ama sayı vermez. Doğadaki durum için Sakarya Üniversitesi sayfası, doğu mazısının IUCN kırmızı listesinde “Tehdide Yakın” (NT) sınıfında olduğunu belirtir; bu doğal popülasyonla ilgilidir, fidanlık fidanının sağlığı ya da ticareti için bir engel anlamına gelmez.

Zehirlilik, alerji, yangın ve istilacılık konularında okunan kaynaklarda mazı için bilgi bulunmadı; “zararsızdır” ya da “risklidir” denmesi kaynağa dayanmaz.

Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73 · Sakarya Üniversitesi · Esentepe Kampüsü Bitki Örtüsü Özellikleri ve Etiketleme Projesi: Platycladus orientalis (L.) Franco (doğu mazısı) · https://bitki.sakarya.edu.tr/tr/duyuru/goster/135757 · ODTÜ Mezunlar Derneği · Ankara’nın Ağaç, Ağaççık ve Çalıları: Doğu Mazısı (Thuja orientalis), 2011, s. 84–85 · https://www.odtumd.org.tr/wp-content/uploads/2022/06/Mazi.pdf

Pazar: resmî rakamlar ne söylüyor

Mazı Fidanı için özetle: Türkiye’de süs bitkisi üretiminin büyüklüğü için Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Bitkisel Üretim İstatistikleri 2025 bülteni okundu.

Mazı Fidanı için özetle: İhracat tarafında Akdeniz İhracatçı Birlikleri’nin yayımladığı Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği 2024 raporunun Türkiye genel ihracat tablosu, süs bitkileri ve mamulleri satırı için 2023 yılında 135.076, 2024 yılında 141.065 (bin ABD doları) değerini ve yüzde 4,4 artışı gösterir.

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi ders notu, Türkiye’de dış mekân süs bitkileri üretiminin Sakarya, İzmir, Yalova, Bursa ve Manisa illerinde yapıldığını yazar. Alıcı için anlamı şudur: Mazı fidanı veren kişinin ilini, üretici belgesini ve parti bilgisini ilanda görmek, fidanın nereden geldiğini anlamanın en kısa yoludur.

Mazı için türe özel resmî üretim ya da ihracat verisi yoktur; yukarıdaki rakamlar bütün süs bitkilerini anlatır. Bu rehber, tür için pazar büyüklüğü, adet ya da fiyat tahmini vermez.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Tarım Reformu Genel Müdürlüğü · Bitkisel Üretim İstatistikleri, 2025 (İstatistik Bülteni, Sayı 045, 30 Aralık 2025) · https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2197 · Akdeniz İhracatçı Birlikleri · Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği 2024 Yılı İhracat Raporu (Türkiye genel ihracat tablosu, bin ABD doları) · https://akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/ASH%C4%B0B%202024%20YILI%20%C4%B0HRACAT%20RAPORU.pdf · Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, açık ders notu (çim ve yer örtücü bitkiler; çelikle çoğaltma bölümleri) · https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/131279/mod_resource/content/0/s%C3%BCs%20bitkileri.pdf

Belge: üretici belgesi, etiket, bitki pasaportu

Mazı Fidanı için özetle: Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 30 Nisan 2015, sayı 29342) madde 5’e göre süs bitkilerinin üretimi “süs bitkisi üreticisi” tarafından yapılır.

Madde 7’ye göre süs bitkileri partiler halinde ve etiketli pazarlanır. Etiket turuncu renktedir ve ülke kodu, etiketi düzenleyen kuruluşun adı, üretim yılı, tür adı, varsa çeşit ya da bitki grubu adı, üretici firmanın adı ve adresi, miktar ve parti numarasını taşır. Mazı alırken etiketi görmek ve partinin tek bir kaynaktan geldiğini sormak bu yüzden yerindedir.

Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 12 Ocak 2011, sayı 27813) madde 7’ye göre Ek-1’de listelenmiş bitkilere bitki pasaportu eşlik etmek zorundadır; süs bitkileri yönetmeliği madde 7, Ek-1 listesindeki süs bitkileri için düzenlenen pasaportun etiket yerine geçtiğini yazar. Mazı türünün Ek-1 listesinde olup olmadığı, okunan Resmî Gazete metninde listeye ulaşılamadığı için bu rehberde doğrulanmamıştır; il tarım ve orman müdürlüğüne sorun.

Mazı Fidanı için özetle: Üretici belgesini Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (Resmî Gazete 15 Mayıs 2009, sayı 27229) madde 15 düzenler: Süs bitkisi üretici belgesi üretim tesislerinin bulunduğu il müdürlüğünce verilir ve bütün illerde geçerlidir.

Mazı Fidanı için özetle: Süs bitkileri yönetmeliği madde 2, nihai tüketiciye satış yapanları, devlet fidanlıklarında üretilen süs bitkilerini ve Orman ve Su İşleri Bakanlığına bağlı fidanlıklarda satışa sunulan süs bitkilerini yönetmeliğin kapsamı dışında sayar.

Ormancılık amacıyla yapılan üretim ayrı bir çerçevededir: Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği (Resmî Gazete 31 Ekim 2020, sayı 31290), orman ağacı, ağaççık ve florasına ait tohumlukları üreten ve satan kişi ve kuruluşların yetkilendirilmesini ve orman bitki pasaportunu düzenler. Yönetmelik “ağaç” için en az 8 metre ve daha yukarı boy yapabilen odunsu orman bitkilerini, “ağaççık” için boyu 8 metreyi bulmayan, tepesi yayvanlaşan uzun ömürlü odunsu bitkileri esas alır. Aynı türün peyzaj için mi, ormancılık için mi üretildiğini üreticiye ve il müdürlüğüne sorun.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm

Sık sorulan sorular

Mazı fidanı nereden alınır?

Süs bitkisi üretici belgesi olan, bitki pasaportu sistemine kayıtlı üreticiden ve etiketli partiyle alın. Süs bitkileri yönetmeliği madde 6 ve 7 üretici belgesini, pasaport kaydını ve turuncu etiketi ister; etikette tür adı, üretici adı ve adresi, miktar ve parti numarası bulunur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm

Mazı ile tuya aynı bitki mi?

Günlük dilde ikisi çoğu zaman aynı cins için kullanılır. Orman Genel Müdürlüğü fidan listesi doğu mazısını, top ve piramit mazıları, boylu mazıyı ve batı mazısının biçimlerini ayrı sayar. İlanda Latince adı ve biçimi isteyin.

Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf

Mazı kaç metre boy yapar?

Ankara Büyükşehir kartlarında altın top mazı 2-5 metre, altın piramit mazı, batı mazısı ‘Smaragd’ ve Thuja plicata 8-10 metre yazılır. ODTÜ Mezunlar Derneği doğu mazısı için 10 metreye kadar, Sakarya Üniversitesi 15 metreye kadar der.

Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf

Mazı çit için metreye kaç tane dikilir?

Mazıya özel resmî rakam bulunamadı. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü çit için normal dikim mesafesinin yarısını önerir (örnek çalıda 0,75 m); bu örnek mazı için değildir. Aralığı seçtiğiniz biçimin olgun genişliğine göre peyzaj mimarıyla belirleyin.

Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf

Mazı ne zaman dikilir?

Alata Enstitüsü’ne göre dış mekân bitkilerinde dikim yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürer; kışın toprak elverişli olduğu sürece de yapılabilir. Sert kışlı bölgelerde Millî Eğitim Bakanlığı ilkbahar dikimini önerir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf

Mazı soğuğa dayanır mı?

Atatürk Orman Çiftliği sayfasına göre mazı ılıman iklim bitkisidir ve dona dayanıklıdır; Sakarya Üniversitesi sayfası doğu mazısının dona ve gölgeye dayanıklı olduğunu yazar. Kaynaklarda °C cinsinden eşik yoktur.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73

Mazı neden sararır ya da kurur?

Kaynaklar tek bir neden saymaz. Atatürk Orman Çiftliği mazıda kırmızı örümcek ve kabuklu biti zararlı, kara lekeyi hastalık olarak sayar; Ankara Büyükşehir kartı batı mazısı ‘Smaragd’ için fazla sudan zarar görme uyarısı yapar. Bitkiyi bir bitki koruma uzmanına gösterin.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73

Mazı güneşte mi gölgede mi yetişir?

Atatürk Orman Çiftliği mazının bol güneşli ortamları sevdiğini, bazı türlerinin yarı gölgeyi de tercih ettiğini yazar. Sakarya Üniversitesi doğu mazısının gölgeye dayanıklı olduğunu belirtir.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73

Mazı hangi toprağı sever?

Atatürk Orman Çiftliği’ne göre nemli, kumlu, kireçli ve geçirgen toprağı sever. Batı mazısı ‘Smaragd’ için Ankara Büyükşehir kartı iyi drenajlı, verimli ve derin toprak ister.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73

Mazı nasıl çoğaltılır?

Atatürk Orman Çiftliği sayfasına göre mazı genellikle tohum ve çelikle, nadiren aşıyla üretilir.

Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73

Mazı budanır mı, ne zaman budanır?

Atatürk Orman Çiftliği güçlü bir yapı için az miktarda budamanın yeterli olduğunu yazar; ODTÜ Mezunlar Derneği doğu mazısının makaslanmaya elverişli olduğunu söyler. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü yaz-kış yeşil çit bitkilerinin yılda bir, ağustosta budanmasını yazar.

Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf

Mazı saksıda yetişir mi?

Mazıyı uzun yıllar saksıda tutmak için okunan resmî kaynaklarda bilgi yoktur. Ankara Büyükşehir kartı altın top mazının kaya bahçelerinde kullanılabildiğini yazar; Alata Enstitüsü dış mekân bitkilerinin çoğunun saksı ve torbada yetiştirildiğini söyler.

Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf

Mazı fidanı satmak için belge gerekir mi?

Süs Bitkisi Üretici Belgesi, bitki pasaportu kaydı ve alt birlik üyeliği istenir; nihai tüketiciye satış yapanlar yönetmelik kapsamı dışında sayılır. Kendi durumunuz için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm

Son doğrulama: 8 Kasım 2026. Genel kaynaklar: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Mazı (Thuja sp.) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/mazi/73 · ODTÜ Mezunlar Derneği · Ankara’nın Ağaç, Ağaççık ve Çalıları: Doğu Mazısı (Thuja orientalis), 2011, s. 84–85 · https://www.odtumd.org.tr/wp-content/uploads/2022/06/Mazi.pdf · Sakarya Üniversitesi · Esentepe Kampüsü Bitki Örtüsü Özellikleri ve Etiketleme Projesi: Platycladus orientalis (L.) Franco (doğu mazısı) · https://bitki.sakarya.edu.tr/tr/duyuru/goster/135757 · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Bahçıvanlık kursu ders notu: Bitki dikim teknikleri (2015) · https://s.ankara.bel.tr/files/1614/3826/3620/bitki_dikim_teknikleri.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Bahçecilik: Dış Mekân Bitkileri modülü (Ankara, 2007; bölüm 1 peyzajda kullanım, bölüm 2 Ligustrum) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/D%C4%B1%C5%9F%20Mek%C3%A2n%20Bitkileri.pdf · Hacettepe Üniversitesi · Peyzaj Planlama Müdürlüğü · Rutin Faaliyetlerimiz, bölüm 2.1.2 Çalı Dikimi · https://peyzaj.hacettepe.edu.tr/tr/menu/rutin_faaliyetlerimiz-20 · Ege Orman Vakfı · Orman Fidanı–Süs Bitkisi Yetiştiriciliği El Kitabı (İzmir Kalkınma Ajansı destekli Menderes Havzası orman köyleri projesi) · https://www.egeorman.org.tr/images/pdfDosyalar/Fidan-Yetistiriciligi-El-Kitabi.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 31 Ekim 2020 tarihli ve 31290 sayılı sayı · Orman Bitkisi Tohumlukları Piyasasında Yetkilendirme, Denetleme ve Orman Bitki Pasaportu Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/10/20201031-9.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Tarım Reformu Genel Müdürlüğü · Bitkisel Üretim İstatistikleri, 2025 (İstatistik Bülteni, Sayı 045, 30 Aralık 2025) · https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2197 · Akdeniz İhracatçı Birlikleri · Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği 2024 Yılı İhracat Raporu (Türkiye genel ihracat tablosu, bin ABD doları) · https://akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/ASH%C4%B0B%202024%20YILI%20%C4%B0HRACAT%20RAPORU.pdf · Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, açık ders notu (çim ve yer örtücü bitkiler; çelikle çoğaltma bölümleri) · https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/131279/mod_resource/content/0/s%C3%BCs%20bitkileri.pdf. Mevzuat değişebilir; güncel metin mevzuat.gov.tr ve ilgili bakanlıktan kontrol edilir.

Mazı (Thuja) Fidanı adet satış fiyatı nedir?

Mazı (Thuja) Fidanı için kaynaklı güncel fiyat kaydı yok. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat üretmez. Güncel satıcı fiyatları Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı sayfasındaki ilanlarda.

Mazı (Thuja) Fidanı ticari takdim şekli nedir?

Mazı (Thuja) Fidanı ticarette şu biçimlerde sunulur: Saksılı ya da tüplü fidan, adet (boy cm ve kap litresiyle); Topraklı balyalı (rootball) fidan, adet (boy cm sınıfıyla); Çıplak köklü fidan, adet (yalnız dinlenme döneminde).

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı: satıcı ilanları ve güncel fiyatlar →

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı: ilanlar ve tezgahlar

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı →