Leylandi Fidanı
Leylandi (Cupressocyparis leylandii), Türkiye’de en çok çit ve rüzgâr perdesi için aranan ibrelidir. Bu rehber; Atatürk Orman Çiftliği, Ankara Büyükşehir Belediyesi ve Millî Eğitim Bakanlığı peyzaj yayınlarına dayanarak leylandinin boyunu, soğuk ve toprak isteğini, nasıl satın alınacağını, dikim ve budama ilkelerini ve resmî belge kurallarını anlatır. Kaynağın vermediği rakam (metreye adet, büyüme hızı) yazılmamış, “kaynakta yok” diye belirtilmiştir.
Leylandi nedir, ne için kullanılır
Atatürk Orman Çiftliği’nin bitki sayfasına göre leylandi, “Melez Servi” diye anılan ve iki ayrı türün, Alaska sediri (Chamaecyparis nootkatensis) ile Monterey servisinin (Cupressus macrocarpa) melezidir. Anavatanı Güney Galler, yani İngiltere olarak yazılır. Bitki her dem yeşildir, pul yaprakları dört köşeli ve koyu yeşildir, sürgünleri ince ve narindir, yapraklar koku yayar. Aynı sayfa leylandiyi park ve bahçelerde rüzgâr perdesi ve çit olarak kullanılan, piramit formlu bir bitki diye tarif eder.
Boy konusunda iki resmî kaynak farklı rakam verir. Atatürk Orman Çiftliği sayfası “20-25 m boy ve konik bir tepe” yazar. Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin yerli ibreli ağaçlar kitapçığında leylandi için “10-15 metre boy yapar” denir; aynı belediyenin egzotik türler kitapçığında altın sarısı ibreli Gold Rider formu için “5-15 metre” yazılır. Fark, kaynakların baktığı form ve yetişme yerinden gelir; ilandaki fidanın hangi formdan olduğunu sormak bu yüzden önemlidir. Çit olarak budanacaksa fidan, bu boylara ulaşmadan hep kontrol altında tutulur.
Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı leylandiyi “en çok kullanılan çit bitkisi” olarak tanıtır ve budamaya ile hava kirliliğine dayanıklı olduğunu ekler. Millî Eğitim Bakanlığı Dış Mekân Bitkileri modülü ise piramit formlu bitkilerin tek başına ya da grup halinde dikildiğinde anıt etkisi yaptığını söyler ve örnek olarak leylandiyi verir. Yani leylandi iki işe yarar: sıralı dikilince yeşil perde, tek dikilince vurgu ağacı.
Ad konusunda dikkat: ilanlarda “melez servi”, “leylandi” ve “servi” adları karışabilir. Atatürk Orman Çiftliği, leylandiyi servi (Cupressus) sayfasından ayrı tutar. Orman Genel Müdürlüğü fidan listesi ise “Melez Servi (Leylandi, Aurea, Gold Rider, Castlewellan, Castlewellan Gold, Silver Dust)” diye tek satırda form adlarını sayar. Latince adı ve form adı yazılı bir ilan, alıcıya ne aldığını gösterir.
Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72 · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Adapte Olmuş Egzotik Türler (leylandi Gold Rider, dik kalem ardıç, şimşir kartları) · https://s.ankara.bel.tr/files/7515/6596/5202/Ankara_klimine_Adapte_Olmu_Egzotik_Trler.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Bahçecilik: Dış Mekân Bitkileri modülü (Ankara, 2007; bölüm 1 peyzajda kullanım, bölüm 2 Ligustrum) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/D%C4%B1%C5%9F%20Mek%C3%A2n%20Bitkileri.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf
Nereye uyar: soğuk, ışık, toprak
Kış sıcaklığı: Atatürk Orman Çiftliği sayfası, leylandinin donlara dayanıklı olmakla birlikte ekstrem donlardan zarar görebileceğini yazar ve sıcaklık olarak “-20” değerini verir. Bu, kaynakta okunan tek sayısal eşiktir; ikinci bir resmî kaynakta leylandi için °C değeri bulunamamıştır. Bu yüzden eşik, kesin sınır olarak değil, “bundan soğuk kışlarda zarar riski var” uyarısı olarak okunmalıdır. Kışı çok sert geçen yerde fidanı il tarım ve orman müdürlüğüne ya da yerel fidancıya sormadan dikmeyin.
Işık: Atatürk Orman Çiftliği leylandiyi ışık–yarı gölge ağacı olarak sınıflar. Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı, bitkinin iyi güneşte en çok büyüdüğünü ve kısmi gölgeye de tahammül ettiğini söyler.
Toprak ve su: Atatürk Orman Çiftliği’ne göre leylandi drenajı iyi, besin içeriği yüksek, hafif ıslak, asidik ya da kireçli topraklarda yetişir ve az tuzlu topraklara uyum sağlar. Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı, bitkinin nemli ortamda hızlı büyüdüğünü, sulamaya çabuk cevap verdiğini, ama kuraklığa dayanımının da oldukça yüksek olduğunu ve bu nedenle su sıkıntısı olan bölgelerde tercih edilebileceğini yazar. Sayısal pH değeri, kaynaklarda verilmemiştir.
Hangi il uygun diye bir liste, okunan kaynaklarda yoktur. Ankara Büyükşehir Belediyesi kartının Ankara iklimine uygun bitkiler kitapçığında yer alması, bitkinin Ankara’da yetiştirildiğini gösterir; bölgeniz için yine yerel müdürlüğe danışın.
| Kış soğuğu | Atatürk Orman Çiftliği: donlara dayanıklı, ekstrem donda zarar görebilir (-20) |
|---|---|
| Işık | Işık–yarı gölge (Atatürk Orman Çiftliği); iyi güneşte en çok büyür, kısmi gölgeye dayanır (Ankara Büyükşehir) |
| Toprak | Drenajı iyi, besince zengin, hafif ıslak; asidik ya da kireçli; az tuzlu toprağa uyar |
| Kuraklık | Ankara Büyükşehir kartı: dayanımı oldukça yüksek; nemli ortamda hızlı büyür |
| Boy | 20-25 m (Atatürk Orman Çiftliği); 10-15 m (Ankara Büyükşehir); Gold Rider 5-15 m |
Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72 · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf
Fidan nasıl alınır
Çoğaltma: Atatürk Orman Çiftliği sayfası leylandinin tohum ve çelikle üretildiğini yazar. Hangi yöntemle çoğaltıldığı fidanın aynı formda ve aynı özellikte olup olmadığını etkiler; bu yüzden aynı formdan, aynı partiden fidan almak ve üreticiden çoğaltma yöntemini yazılı istemek yerindedir.
Satış biçimi: Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü, dış mekân süs bitkilerinin çoğunun plastik saksı ve torbalarda yetiştirildiğini, uzun süre kalacak bitkilerin toprağa alındığını yazar. Orman Genel Müdürlüğü fidan listesi leylandiyi “Melez Servi” satırında, boy (cm) sınıflarına göre ve kaplı, topraklı balya (rootball), sepet ve saksılı (7 litreden büyük) biçimlerde ayrı ayrı gösterir; boy sınıfları 41-50 cm’den 300 cm üzerine kadar uzanır. Listedeki fiyatlar bu rehbere alınmamıştır. İlanda boyu santimetre, kabı litre olarak yazan satıcı, alıcıya karşılaştırma imkânı verir.
Gövde ve kök dengesi: Ankara Büyükşehir Belediyesi bitki dikim teknikleri notu, ibreli ağaçlarda toprak üstü boyu büyük olan fidanların değil, toprak üstü ve altı organları arasında dengeli olanların seçilmesini ister; kurak koşullara doğru gidildikçe kök ağırlığı fazla olan fidanlar seçilmelidir. Aynı not, küçük boylu fidanın maliyet ve taşıma kolaylığı sağladığını, ama az gelişme ve yaz kuraklığından daha çok zarar görme gibi dezavantajlar taşıdığını yazar.
Kök kontrolü: Aynı not, köklerin bir tarafa toplanmaması, eğilmemesi, değişik şekillerde kıvrılıp bükülmemesi gerektiğini söyler. “Kök dolanması” sözü kaynakta geçmez, ama kıvrık kök kuralı aynı sorunu anlatır. Mümkünse fidanı kabından çıkarmasını isteyin; kökler kabın şeklini almış, birbirine sarılmışsa dikimde sorun çıkar.
Sökümden sonra bekleme süresi de önemlidir: Ege Orman Vakfı el kitabı, sahil çamı ve servi türleri gibi erken büyümeye başlayan türlerin soğuk hava depolarında saklanma süresinin kısa olduğunu (iki hafta kadar) yazar. Leylandi bu cümlede adıyla geçmez; yine de çıplak köklü ibreli satın alıyorsanız sökümden dikime geçen süreyi sorun. Yetkili üretici, etiket ve bitki pasaportu için “Belge” bölümüne bakın.
Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Adana Orman Bölge Müdürlüğü · Tohum ve Fidan Fiyatları listesi, 2023 (fidan türleri bölümü; rakam alınmadı) · https://www.ogm.gov.tr/adanaobm/duyurular-sitesi/Documents/2023-yili-tohum-ve-fidan-fiyatlari/2023%20Y%C4%B1l%C4%B1%20Tohum%20ve%20Fidan%20Fiyatlar%C4%B1.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Bahçıvanlık kursu ders notu: Bitki dikim teknikleri (2015) · https://s.ankara.bel.tr/files/1614/3826/3620/bitki_dikim_teknikleri.pdf · Ege Orman Vakfı · Orman Fidanı–Süs Bitkisi Yetiştiriciliği El Kitabı (İzmir Kalkınma Ajansı destekli Menderes Havzası orman köyleri projesi) · https://www.egeorman.org.tr/images/pdfDosyalar/Fidan-Yetistiriciligi-El-Kitabi.pdf
Dikim zamanı, çukur ve aralık
Zaman: Alata Enstitüsü, dış mekân süs bitkilerinde dikim zamanının yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürdüğünü, kışın toprak elverişli olduğu sürece dikim yapılabileceğini yazar. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü en uygun zamanı ilkbahar ve sonbahar olarak verir; kışı çok sert geçen bölgelerde ilkbahar dikimini önerir. Ankara Büyükşehir notu, kaplı ya da topraklı fidanlarda sulama imkânı varsa dikimin tüm yıla dağılabileceğini, ancak zorunluluk yoksa yaz dikiminin tercih edilmemesi gerektiğini söyler. Dikimden hemen sonra can suyu verilir.
Çukur: Millî Eğitim Bakanlığı modülü, ağaç, ağaççık ve çalı fidanları için çukur genişliğinin kök sistemi çapının 2 katı, derinliğinin kök uzunluğunun 1,5 katı olmasını ister. Ankara Büyükşehir notu, boylu fidanlarda çukurun ortalama 50-80 cm çapında ve 70 cm derinliğinde olmasını yazar. Kökler çukurda toprakla tam temas etmeli, boşluk kalmamalıdır; ağır toprakta aşırı sıkıştırmadan kaçınılır.
Çit aralığı: Metreye kaç leylandi dikileceği konusunda leylandiye özel hiçbir resmî rakam bulunamadı. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü genel kuralı şöyle verir: çit ya da rüzgâr perdesi olmayacaksa çalılar taç genişliği kadar aralıkla, çit ya da rüzgâr perdesi olacaksa normal mesafenin yarısı kadar aralıkla dikilir; örnek olarak taç genişliği 1,5 m olan çalı için 0,75 m verilir. Bu örneğin aritmetik karşılığı metreye yaklaşık 1,3 bitkidir, ama örnek leylandi için değil çalı içindir. Hacettepe Üniversitesi’nin 25 cm şartı da yalnızca çalı çitler içindir; her dem yeşil, 10 metreyi aşabilen bir ağacı bu aralıkla dikmek bu kaynaklara dayanmaz. Aralığı bitkinin olgun genişliğine göre fidancı ve peyzaj mimarıyla belirleyin.
Tek ya da çift sıra: Millî Eğitim Bakanlığı Dış Mekân Bitkileri modülü, rüzgâr kırma için rüzgâr alan tarafa bir sıra her dem yeşil çit bitkisi dikmeyi, toz ve gürültüyü engellemek için sık dokulu bitkileri ve geniş alanlarda iki sıra dikimi önerir. Leylandi için ayrı bir sıra sayısı kaynakta yoktur. Yapıya ya da boruya mesafe de okunan kaynaklarda verilmemiştir; leylandi 10 metreyi aşabilen bir ağaç olduğu için duvar, boru ve komşu sınırına olan mesafeyi yerel imar ve peyzaj uzmanından öğrenin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Bahçıvanlık kursu ders notu: Bitki dikim teknikleri (2015) · https://s.ankara.bel.tr/files/1614/3826/3620/bitki_dikim_teknikleri.pdf · Hacettepe Üniversitesi · Peyzaj Planlama Müdürlüğü · Rutin Faaliyetlerimiz, bölüm 2.1.2 Çalı Dikimi · https://peyzaj.hacettepe.edu.tr/tr/menu/rutin_faaliyetlerimiz-20 · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Bahçecilik: Dış Mekân Bitkileri modülü (Ankara, 2007; bölüm 1 peyzajda kullanım, bölüm 2 Ligustrum) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/D%C4%B1%C5%9F%20Mek%C3%A2n%20Bitkileri.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf
Sulama, gübre, budama, hastalık
Sulama: Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin ibreli türler kitapçığı, yeni dikilen bitkilerde ilk yıllarda sıcaklığın yüksek olduğu dönemlerde haftada bir sulama, dört yıldan sonra ayda bir sulama yeterli olduğunu yazar; çanakların her yıl düzenli açılması gerekir. Bu not kitapçıktaki bütün türler için genel bir nottur ve Ankara koşullarını yansıtır. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü ağaç ve çalılar için 8-10 günde bir, suyun 20-30 cm derinliğe işlemesi kadar sulamayı yeterli sayar. Kaynaklar farklı iklimi anlattığı için kendi bölgenizde toprak nemini elle kontrol edin.
Gübreleme: Alata Enstitüsü, gübrenin sulama suyuyla birlikte ve düzenli yapılmasını, aşırı gübrelemenin köklerin yanmasına yol açtığını söyler. Millî Eğitim Bakanlığı modülü, ağaç ve çalılara yılda en az bir kez yanmış çiftlik gübresi verilmesini, çiftlik gübresinin ilkbahar ya da sonbaharda uygulanmasını yazar; bu rehber doz vermez. Ankara Büyükşehir notu, dikimde kimyasal gübre yerine organik gübre kullanılmasını söyler.
Budama: Leylandi için kaynaklarda özel bir budama takvimi yoktur. Atatürk Orman Çiftliği sayfası budama konusunda bilgi vermez; Ankara Büyükşehir kartı budamaya dayanıklı olduğunu yazar. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü, yaz ve kış yeşil olan çit bitkilerinin yılda bir kez, ağustos ayında budanmasını söyler. Bu genel kural leylandi için okunabilir, ama leylandiye özel olduğu iddia edilmemelidir.
Hastalık ve zararlı: Atatürk Orman Çiftliği sayfası leylandide en çok görülen zararlıları kabuklu bit, yaprak biti, kırmızı örümcek ve kın kanatlılar, en çok görülen hastalıkları ise kök çürüklüğü ve kara leke olarak sayar. Mücadele yöntemi bu rehberde yoktur; belirti görürseniz il tarım ve orman müdürlüğüne ya da bitki koruma uzmanına danışın.
Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf · Ankara Büyükşehir Belediyesi · Bahçıvanlık kursu ders notu: Bitki dikim teknikleri (2015) · https://s.ankara.bel.tr/files/1614/3826/3620/bitki_dikim_teknikleri.pdf · Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72
Dikkat edilecekler
Boy ve yer: Leylandi 10-15, kaynağa göre 20-25 metreye ulaşabilen bir ağaçtır. Küçük bir bahçede, yapıya yakın ya da komşu sınırında düzenli budanmayacaksa bu boy sorun çıkarabilir. Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı leylandinin “en çok kullanılan çit bitkisi” olduğunu söyler; yaygın kullanım, her yere uygun olduğu anlamına gelmez.
Kök zararı, istilacılık, zehirlilik, yangın ve alerji: okunan kaynaklarda leylandi için bu başlıklarda bilgi bulunmadı. Bilgi yokluğu “risk yok” demek değildir. Kök yayılımı ya da yapıya mesafe için peyzaj mimarına, yangın güvenliği için yerel itfaiye ve imar kurallarına başvurun.
Soğuk: Atatürk Orman Çiftliği sayfasındaki -20 uyarısı, çok soğuk kışlı yüksek rakımlı bölgeler için dikkat çekicidir.
Sağlık kontrolü: Süs bitkileri yönetmeliği madde 5, satılan bitkilerin gözle yapılan kontrollerde zararlı organizma ve belirtilerini taşımamasını, canlılığının ve boyutlarının yeterli olmasını ister. Yaprak lekesi, kuruyan sürgün ya da kök çürüğü şüphesi olan partiyi satın almayın.
Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf · Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72 · T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm
Pazar: resmî rakamlar ne söylüyor
Türkiye’de süs bitkisi üretiminin büyüklüğü için Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Bitkisel Üretim İstatistikleri 2025 bülteni okundu. Bülten şöyle yazar: “2025 yılında süs bitkileri toplam üretimi bir önceki yıla göre %1,4 azalarak 2,0 milyar adet oldu.” Aynı bülten, diğer süs bitkileri grubunda üretimin %8,7 arttığını ve dış mekân süs bitkilerindeki üretimin arttığını bildirir. Dış mekân grubuna ait ayrı bir adet rakamı bültenin okunan bölümünde verilmemiştir.
İhracat tarafında Akdeniz İhracatçı Birlikleri’nin yayımladığı Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği 2024 raporunun Türkiye genel ihracat tablosu, süs bitkileri ve mamulleri satırı için 2023 yılında 135.076, 2024 yılında 141.065 (bin ABD doları) değerini ve yüzde 4,4 artışı gösterir. Bu satır kesme çiçek dahil bütün süs bitkisi ürünlerini kapsar; yalnızca dış mekân fidanını ayırmaz.
Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi ders notu, Türkiye’de dış mekân süs bitkileri üretiminin Sakarya, İzmir, Yalova, Bursa ve Manisa illerinde yapıldığını yazar. Alıcı için anlamı şudur: Leylandi fidanı veren kişinin ilini, üretici belgesini ve parti bilgisini ilanda görmek, fidanın nereden geldiğini anlamanın en kısa yoludur.
Leylandi için türe özel resmî üretim ya da ihracat verisi yoktur; yukarıdaki rakamlar bütün süs bitkilerini anlatır. Bu rehber, tür için pazar büyüklüğü, adet ya da fiyat tahmini vermez.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Tarım Reformu Genel Müdürlüğü · Bitkisel Üretim İstatistikleri, 2025 (İstatistik Bülteni, Sayı 045, 30 Aralık 2025) · https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2197 · Akdeniz İhracatçı Birlikleri · Süs Bitkileri ve Mamulleri İhracatçıları Birliği 2024 Yılı İhracat Raporu (Türkiye genel ihracat tablosu, bin ABD doları) · https://akib.org.tr/files/documents/2025/Bilgi%20Merkezi/ASH%C4%B0B%202024%20YILI%20%C4%B0HRACAT%20RAPORU.pdf · Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği, açık ders notu (çim ve yer örtücü bitkiler; çelikle çoğaltma bölümleri) · https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/131279/mod_resource/content/0/s%C3%BCs%20bitkileri.pdf
Belge: üretici belgesi, etiket, bitki pasaportu
Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (Resmî Gazete 30 Nisan 2015, sayı 29342) madde 5’e göre süs bitkilerinin üretimi “süs bitkisi üreticisi” tarafından yapılır. Madde 6, üreticiden Süs Bitkisi Üretici Belgesi’ne sahip olmayı, bitki pasaportu sistemine kayıt yaptırmayı ve Süs Bitkileri Üreticileri Alt Birliği’ne üye olmayı ister; üretici her yeni üretim döneminde beyanname verir ve üretim ile pazarlama kayıtlarını beş yıl saklar.
Madde 7’ye göre süs bitkileri partiler halinde ve etiketli pazarlanır. Etiket turuncu renktedir ve ülke kodu, etiketi düzenleyen kuruluşun adı, üretim yılı, tür adı, varsa çeşit ya da bitki grubu adı, üretici firmanın adı ve adresi, miktar ve parti numarasını taşır. Leylandi alırken etiketi görmek ve partinin tek bir kaynaktan geldiğini sormak bu yüzden yerindedir.
Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 12 Ocak 2011, sayı 27813) madde 7’ye göre Ek-1’de listelenmiş bitkilere bitki pasaportu eşlik etmek zorundadır; süs bitkileri yönetmeliği madde 7, Ek-1 listesindeki süs bitkileri için düzenlenen pasaportun etiket yerine geçtiğini yazar. Leylandi türünün Ek-1 listesinde olup olmadığı, okunan Resmî Gazete metninde listeye ulaşılamadığı için bu rehberde doğrulanmamıştır; il tarım ve orman müdürlüğüne sorun.
Üretici belgesini Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (Resmî Gazete 15 Mayıs 2009, sayı 27229) madde 15 düzenler: Süs bitkisi üretici belgesi üretim tesislerinin bulunduğu il müdürlüğünce verilir ve bütün illerde geçerlidir. 2009 metnine göre başvuruda diploma, vergi levhası ve il müdürlüğünce düzenlenen kapasite raporu istenir; yönetmelik 2 Nisan 2020 tarihli ve 31087 sayılı Resmî Gazete ile değiştirilmiştir, güncel şartlar için il müdürlüğüne danışın.
Süs bitkileri yönetmeliği madde 2, nihai tüketiciye satış yapanları, devlet fidanlıklarında üretilen süs bitkilerini ve Orman ve Su İşleri Bakanlığına bağlı fidanlıklarda satışa sunulan süs bitkilerini yönetmeliğin kapsamı dışında sayar. Kendi durumunuzun hangi kapsama girdiğini il müdürlüğünden öğrenin; tarımart bu konuda hüküm vermez.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm
Sık sorulan sorular
Leylandi fidanı nereden alınır?
Süs bitkisi üretici belgesi olan, bitki pasaportu sistemine kayıtlı bir üreticiden ve etiketli partiyle alın. Süs bitkileri yönetmeliği madde 6 üreticiden belge, pasaport kaydı ve alt birlik üyeliği ister; madde 7 turuncu etiketi zorunlu kılar. Etikette üretici adı ve adresi, tür adı ve parti numarası bulunmalıdır.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm
Leylandi ne kadar hızlı büyür?
Okunan resmî kaynaklarda yıllık büyüme rakamı yoktur. Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı yalnızca nemli ortamda hızlı büyüdüğünü ve sulamaya çabuk cevap verdiğini yazar. Santimetre cinsinden hız için üreticiye sorun.
Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf
Leylandi çit için metreye kaç tane dikilir?
Leylandiye özel resmî rakam bulunamadı. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü, çit için normal dikim mesafesinin yarısını önerir (örnek çalıda 0,75 m); bu örnek leylandi için değildir. Aralığı olgun genişliğe göre peyzaj mimarıyla belirleyin.
Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf
Leylandi ne zaman dikilir?
Alata Enstitüsü’ne göre dış mekân bitkilerinde dikim zamanı yaprak dökümünden bir hafta sonra başlayıp nisan ortasına kadar sürer; kışın toprak elverişli olduğu sürece de dikilebilir. Sert kışlı bölgelerde ilkbahar dikimi daha uygun görülür. Dikimden hemen sonra can suyu verilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf
Leylandi soğuğa dayanır mı?
Atatürk Orman Çiftliği sayfasına göre leylandi donlara dayanıklıdır, ancak ekstrem donlardan zarar görebilir; sayfa sıcaklık olarak -20 değerini verir. Çok soğuk bölgeler için yerel müdürlüğe danışın.
Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72
Leylandi neden sararır?
Kaynaklar sararmanın tek nedenini saymaz. Atatürk Orman Çiftliği sayfası leylandide kök çürüklüğü ve kara lekeyi hastalık, kabuklu bit, yaprak biti, kırmızı örümcek ve kın kanatlıları zararlı olarak sayar. Sararan bitkiyi bir bitki koruma uzmanına gösterin.
Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72
Leylandi kaç metre boy yapar?
Atatürk Orman Çiftliği sayfası 20-25 metre yazar; Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı 10-15 metre, Gold Rider formu için 5-15 metre yazar. Fark, form ve yetişme yerine bağlıdır.
Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf
Leylandi saksıda yetişir mi?
Leylandiyi uzun yıllar saksıda tutmak için okunan resmî kaynaklarda bilgi yoktur. Alata Enstitüsü, dış mekân bitkilerinin çoğunun plastik saksı ve torbalarda yetiştirildiğini, uzun süre kalacak bitkilerin toprağa alındığını yazar; saksılı fidan satış biçimidir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü (Mersin) · Dış Mekân Süs Bitkileri, çiftçi broşürü, 2022 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/alata/Belgeler/brosurler/brosur2022/D%C4%B1%C5%9FMekanS%C3%BCsBitkileri-HalilYA%C5%9EAR.pdf
Leylandi güneşte mi gölgede mi yetişir?
Atatürk Orman Çiftliği leylandiyi ışık–yarı gölge ağacı olarak sınıflar; Ankara Büyükşehir Belediyesi kartı iyi güneşte en çok büyüdüğünü, kısmi gölgeye de dayandığını yazar.
Kaynak: Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü · Sanal Katalog: Leylandi (Cupressocyparis leylandii) · https://www.aoc.gov.tr/Portal/BitkiselUretimler/leylandi/72
Leylandi kurağa dayanır mı?
Ankara Büyükşehir Belediyesi kartına göre leylandi sulamaya çabuk cevap verir, ancak kuraklığa dayanımı da oldukça yüksektir ve su sıkıntısı olan bölgelerde tercih edilebilir.
Kaynak: Ankara Büyükşehir Belediyesi · Çevre Koruma ve Kontrol Dairesi Başkanlığı · Ankara İklimine Uygun Yerli İbreli Ağaç ve Ağaççık Türler (tür kartları: mazı, leylandi, Arizona servisi, servi) · https://s.ankara.bel.tr/files/3515/6958/6960/Yerli_breli_Aalar.pdf
Leylandi ne zaman budanır?
Leylandiye özel budama zamanı okunan kaynaklarda yoktur. Millî Eğitim Bakanlığı Peyzaj modülü yaz ve kış yeşil çit bitkilerinin yılda bir kez, ağustosta budanmasını yazar.
Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı · MEGEP · Tarım: Peyzaj modülü (Ankara, 2015; bölüm 3.3 dikim, 3.4 bakım) · https://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Peyzaj.pdf
Leylandi fidanı satmak için belge gerekir mi?
Süs bitkisi üretimi ve pazarlaması için Süs Bitkisi Üretici Belgesi, bitki pasaportu kaydı ve alt birlik üyeliği istenir; nihai tüketiciye satış yapanlar yönetmelik kapsamı dışında sayılır. Kendi durumunuz için il tarım ve orman müdürlüğüne başvurun.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 30 Nisan 2015 tarihli ve 29342 sayılı sayı · Süs Bitkileri ve Çoğaltım Materyallerinin Üretimi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik (madde 4-7 okundu) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150430-7.htm