Mango Fidanı
Mango (Mangifera indica) Türkiye'de ancak Akdeniz kıyısının denize bakan mikroklima yamaçlarında denenen, soğuğa ve güneş yanıklığına çok duyarlı bir tropik meyve ağacıdır. Fidan çöğüre aşılı alınır; Bakanlık enstitüsü Kent çeşidini 2020'de tescil ettirmiştir. Bu rehber nereye uyduğunu, nasıl alınıp dikildiğini ve narenciyeden geçmeden önce bilinmesi gerekenleri kaynaklarıyla anlatır.
Mango fidanı nedir, Türkiye'de nerede yetişir?
Mango (Mangifera indica L.) Hindistan'ın Burma bölgesi ve Güneybatı Asya kökenlidir; tropik ve subtropik kuşakta yetişir. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (BATEM) proje raporuna göre yaprağını dökmeyen bir ağaçtır, yetişkin ağaç 40 metreye kadar boylanabilir; tohumdan yetişen ağaçlar aşılılardan daha uzun olur. FAO derlemesi, aşılı ağaçların bodur ve yayvan dallı olduğunu yazar.
Türkiye'de mango bir ticari ürün olmaktan çok yeni denenen bir tür sayılır. Tarım ve Orman Bakanlığı'na göre 2000'li yılların başında hobi bahçeleri için yurt dışından getirilen materyalle başlayan tropik meyve yetiştiriciliği, 2012'de Antalya İl Müdürlüğü koordinatörlüğünde BATEM ve Akdeniz Üniversitesi'nin projesiyle sistemli hale gelmiştir; ABD'den getirilen çeşitlerin adaptasyonu Gazipaşa'da açık hava koşullarında yapılmıştır.
Nerede: Bakanlık enstitüsü ve üniversite makalesine göre Gazipaşa, Alanya ve Anamur ilçelerinin denize bakan yamaçları gibi mikroklima alanlarında açıkta tropik meyve yetiştirilebilmektedir; adaptasyon bahçeleri Gazipaşa'nın Macar ve Yakacık mikroklima alanlarında kurulmuştur. Bakanlık haberi, 2019'da başlayan ticari mango bahçelerinde ilk hasadın 2022'de başladığını, Akdeniz ve Ege bölgelerinde çok sayıda tropik meyve bahçesi kurulmaya başlandığını yazar.
Mango çeşitleri mono ya da poliembriyonik olur. Hindistan tipi çeşitler monoembriyoniktir (tohumdan aynı çeşit çıkmaz), Endonezya tipi çeşitler poliembriyoniktir. Bu fark, hangi tür ağacın anaç olarak kullanılabileceğini belirler (anaç bölümüne bak).
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Nereye uyar? Soğuk, rüzgâr, toprak
Soğuk, mangonun en büyük sınırıdır. Tarım ve Orman Bakanlığı, tropik meyvelerin genel olarak 4-5 santigrat derecenin altındaki sıcaklıklarda zarar gördüğünü, bu yüzden birçok bölgede üretimin seralarda yapıldığını yazar. BATEM'in adaptasyon makalesine göre denenen türler arasında mango, dikimin ilk yıllarından itibaren soğuğa ve güneş yanıklığına karşı en hassas tür olarak belirlenmiş ve adaptasyon yeteneği en düşük tür olmuştur.
BATEM proje raporunun literatür bölümü (Florida çalışmalarından aktarım) genç ağaçların eksi 1,7 ile eksi 1,1 °C'de zarar gördüğünü, yetişkin ağaçlarda yaprak ve dalların eksi 3,9 °C'de, çiçek ve küçük meyvelerin ise sıcaklık belli bir değerin altına birkaç saat düşünce zarar gördüğünü yazar. Çiçeklenme zamanındaki düşük sıcaklıklar meyve dökümüne neden olur. Aynı bölüm mangonun 45 °C'ye kadar dayanabildiğini, ancak sıcaklık daha da yükselir ve oransal nem düşerse büyümenin olumsuz etkilendiğini, kışın ortalama minimum sıcaklığın belli bir eşiğin üzerinde olması gerektiğini söyler; bu eşiğin rakamı okunan metinde okunaklı değildi, o yüzden yazmıyoruz. Kritik eşik için BATEM'e ve il müdürlüğüne danış.
Sahada ne oldu: BATEM denemesinde mango fidanları dikimi izleyen kışta zarar görmemiş, ancak sonraki bir kış çok sert geçince her iki çeşitte de (Irwin ve Kent) fidanlarda kurumalar olmuş; kış sonunda kuruyan dallar budanmış, ilkbaharda fidanlar yeniden uyanmıştır. Ağaçlarda zaman zaman gövde, yaprak ve meyvede güneş yanıklığı görülmüştür. Gazipaşa'nın Yakacık parselinde Irwin'den yaşayan fidan kalmamış, Kent'ten yalnız bir kısmı yaşamıştır; kuruyan fidanlar sökülünce başlangıçtaki köklerinin dışında kök yapmadıkları görülmüştür. Alanya'nın Türkler mahallesindeki parsel için rapor, bu lokasyonun mango, longan ve liçi için uygun olmadığı sonucuna varır: dikimin ilk yılında aşırı yağış ve ardından gelen soğuk, fidanlarda geri dönüşü olmayan kurumalara yol açmıştır.
Rakım, rüzgâr ve toprak: okunan kaynaklarda mango için rakım sınırı, rüzgâr hassasiyeti ve toprak pH aralığı yazılı değildir. FAO derlemesi mangonun birçok toprak tipine uyum sağladığını, kısa süreli su baskınına bir ölçüde dayandığını yazar. Bu yüzden bu başlıklarda "kaynakta belirtilmemiş, il müdürlüğüne danışın" denir.
Açıkta mı, örtü altında mı: adaptasyon çalışmaları Gazipaşa'da açık hava koşullarında yapılmıştır; ancak soğuk riski yüzünden birçok bölgede tropik meyve seralarda yetiştirilir (Bakanlık haberi). Yani mango, sahil mikroklimasında açıkta denenmektedir; mikroklimanın dışında bu belirsizdir.
Çeşit ve sıcaklık: BATEM raporu literatürden, Kent ve Irwin'in de aralarında olduğu çeşitlerin yüksek sıcaklığa ve düşük oransal neme daha toleranslı olduğunu aktarır; aynı rapor Florida çalışmalarında çeşitler arasında soğuğa dayanıklılık bakımından bir fark gözlenmediğini yazar.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Mango fidanı nasıl alınır?
Aşılı fidan al. Mango tohumla da çoğaltılabilir ama BATEM raporu monoembriyonik çeşitlerin çoğaltmasının vejetatif (aşı ile) yapıldığını yazar; tohumdan yetişen ağaç çeşidine benzemez. BATEM ve Akdeniz Üniversitesi makalesi, üreticilerin genelde tohumdan yetiştirme yaptığını ve çeşitle aynı özelliği göstermeyen, tek örnek olmayan meyveler elde edildiğini söyler; bu yüzden proje "adına doğru, tescilli, sertifikalı çeşitle" yetiştirmeyi hedeflemiştir.
Tescilli çeşit: BATEM, mangoda Kent çeşidini 2020 yılında tescil ettirmiştir (makale ve Bakanlık haberi). Kent ve Irwin çeşitleri adaptasyon denemesinde kullanılmıştır; tescil yalnız Kent için yazılıdır. Fidanı alırken çeşit adının etikette yazılı olması gerekir; tescilli çeşit için il müdürlüğüne danış.
Nereden: okunan Bakanlık kaynaklarında mango fidanını satan enstitü ya da yetkili fidancı adı yazılı değildir; BATEM'in fidan üretim ve satış hakkını özel bir firmaya devrettiği türler pitaya ve pasiflora olarak anılır, mango için böyle bir yazı okunmadı. Meyve Fidanı Yönetmeliği'ne göre fidan üretici belgesi aranır; etiket ve karekodu olan, bitki pasaportu kayıtlı üreticiden al.
Mevsim: Hindistan koşullarını anlatan FAO derlemesine göre aşılı fidan, dikimden birkaç gün önce güvenilir fidanlıktan alınır. Türkiye için alım mevsimi kaynakta yazılı değildir; dikim bölümüne bak.
Fidan türü: yönetmelik fidanı "tüplü aşılı", "tüplü aşısız", "açık köklü aşılı" ve "açık köklü aşısız" diye niteler. Toprak topağı bütün, tüplü aşılı fidan tercih edilir; FAO derlemesi fidanın toprak topağıyla birlikte tüpten çıkarılıp dikilmesini yazar.
- Çeşit adı (Kent mi, başka mı) ve anaç adı etikette yazılı.
- Fidan aşılı; aşı yeri düzgün kaynamış.
- Tüplü fidanda toprak topağı bütün, kök tüpte kıvrılmamış.
- Yaprak uçlarında soğuk ya da güneş yanığı belirtisi yok.
- Fidan üretici belgesi, bitki pasaportu kaydı ve fatura satıcıdan alınmış.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Hangi anaca, nasıl aşılanır? Nelere aşı yapılabilir?
Anaç: mangoda çöğür anaç kullanılır. FAO derlemesi, fidanların genellikle rastgele çöğür anaçlarla yapıldığını, poliembriyonik anaçların bitki boyu ve kuvvetinde tek tiplik sağlama umudu verdiğini, bodurluk ve erken meyveye yatma olasılığının denendiğini yazar. BATEM raporu, Florida'da aşılamada anaç olarak poliembriyonik mango çeşitlerinden Turpentine ve Number 11'in yaygın kullanıldığını aktarır. Hakemli bir çalışma da poliembriyonik anaçların ticari aşılı mango üretiminde kilit rol oynadığını, aşılamanın çeşidin saflığını koruduğu için ticari kullanım için ideal olduğunu yazar.
Türkiye'de ticari mango fidanında hangi anaç kullanıldığı okunan kaynaklarda yazılı değildir. Bu yüzden satıcıya anaç adını ve kaynağını sormak zorunludur.
Aşı yöntemleri: BATEM raporu, mangoda aşıyla çoğaltmada yanaştırma ya da yama aşının yaygın kullanıldığını, aşılamanın genellikle yılın sıcak zamanlarında yapıldığını yazar. FAO derlemesi yöntemleri sayar: yanaştırma (inarching, çok işçilik ister ama ticari çoğaltmada hâlâ başlıca yöntemdir), veneer aşı, taş epikotil aşısı ve yeni sürgüne yapılan yeşil (softwood) aşı; ayrıca hava daldırmasıyla da mango çoğaltılabilir. Yeşil aşıda kalem, aşıdan 10 gün önce yaprakları alınmış sürgünden seçilir ve polietilen şeritle bağlanır.
Nelere aşı yapılabilir? Kaynaklarda mango çeşitleri yalnız mango (Mangifera indica) çöğürlerine, yani kendi türünün anaçlarına aşılı anlatılır. Başka bir türe mango aşısı ya da mango çöğürüne başka tür aşısı okunmadığı için yazmıyoruz. Aşılanabilecek çeşitler: Türkiye'de denenen ve ilk tescil edilen Kent ve Irwin; yurt dışı çeşit listeleri çok uzundur ve bu kaynaklarda yalnız denemedeki çeşitler esas alınır.
Doku kültürü ile fidan: mango için okunan kaynakta yoktur.
Kaynak: FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Hakemli dergi (PubMed Central) · Influence of different rootstock-interstock-scion combinations on mango (Mangifera indica L.) traits · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12441029/
Mango fidanı ne zaman, nasıl dikilir?
Zaman: FAO derlemesi dikim için havada yeterli nemin olduğu zamanı önerir ve dikimin akşam yapılmasını, aksi halde sıcak ya da kuru günde fidanın su kaybından solabileceğini yazar. BATEM denemesinde fidanlar Nisan ve Kasım aylarında dikilmiştir; hangi tarihin üstün olduğu raporda hükme bağlanmamıştır. Soğuk riski göz önüne alınırsa dikimden sonra ilk kışı korunaklı geçirecek zaman seçilmelidir; bunun için il müdürlüğüne danış.
Aralık (FAO derlemesi, genel kural): büyümenin fazla olduğu yerde 12 x 12 m, kurak ve büyümenin zayıf olduğu bölgede yaklaşık 10 x 10 m; sık dikimde 5 x 3, 5 x 2,5, 3 x 2,5 ya da 2,5 x 2,5 m. Dekar 1000 metrekare olduğundan bu, kabaca dönüme 7-10 ağaç (geniş aralık) ve 67-160 ağaç (sık dikim) eder; bu bölmeler hesabımızdır. Bu aralıklar yabancı koşulları anlatan bir derlemeden gelir; Gazipaşa için BATEM'in kendi önerisi okunmadı.
Çukur: FAO derlemesi derin tınlı toprakta 0,5 x 0,5 x 0,5 m, sığ ve kayalık toprakta en az 1 x 1 x 1 m çukur açılmasını yazar; çukurlar yağış öncesi doldurulur. Dikimde fidan toprak topağıyla birlikte tüpten çıkarılır, aşı yeri toprağa gömülmez, fidan tüpteki ya da fidanlıktaki derinlikte dikilir ve sulanır.
Terbiye: FAO derlemesi gövdenin en az 75 cm'sinin dallanmasız bırakılmasını, ana dalların farklı yönlere ve birbirinden 20-25 cm arayla dağıtılmasını yazar. BATEM raporu dikimden sonraki yıllarda ağaçlarda taçlandırma budaması yapıldığını, sonbahardan sonra yapılan budamanın geri kurumalara yol açtığını, bu yüzden budamanın hasattan hemen sonra ve/veya kış soğuklarından hemen sonra yapılmasının önerildiğini yazar.
Tozlanma: mango çiçekleri böceklerle tozlanır (BATEM raporu). Çiçeklerin çoğu erkek, kalanı hermafrodittir. Çeşit karışımı için okunan kaynakta mangoya özel bir kural yoktur.
Rüzgârkıran: mango için okunan kaynaklarda rüzgârkıran önerisi yoktur; kuvvetli rüzgâr bölgelerinde il müdürlüğüne danış.
Kaynak: FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Mango nasıl yetiştirilir? Sulama, gübre, budama, zararlılar
Sulama: BATEM adaptasyon parsellerinde Macar ve Yakacık'ta damla sulama, Türkler'de çanak sulama kullanılmıştır. FAO derlemesi (Hindistan koşulları) ilk yıl, fidanların sığ köklü olduğu dönemde kurak mevsimde 2-3 günde bir, 2-5 yaşta 4-5 günde bir sulama; çiçeklenmeden önceki 2-3 ayda bol sulamadan kaçınma; meyve gelişmesi sırasında su stresinden kaçınma önerir. Bu aralıklar Türkiye için doğrulanmamıştır; tüp fidanlıkta kullanılan sulama programıyla karıştırma.
Gübreleme (genel ilke): FAO derlemesi gübre ihtiyacının yaprak örneğiyle izlenmesini, genç ağaçlara düzenli ve küçük azotlu-fosforlu-potaslı uygulamaların yapılmasını, fazla azotun meyve kalitesini bozduğunu (yumuşak burun, yeşil meyve, düzensiz olgunlaşma) yazar. Çiçek tomurcuğu oluşum döneminde stres yaratacak uygulama yapılmaz. Miktarı yaprak ve toprak analizine göre ziraat mühendisi belirler; bu rehber doz vermez.
Budama: mango çok az budama ister; asıl iş ilk yıllardaki terbiyedir. BATEM raporu ilk yıllarda çiçeklerin sürgün gelişimi için alındığını, budamanın büyüme noktasının hemen üstünden yapılmasının geri kurumayı önlediğini yazar. Soğuktan kuruyan dallar kış sonunda budanır.
Soğuk ve güneş yanığı: ilk yıllarda fidanın soğuktan ve güneş yanığından korunması gerekir; BATEM denemesinde sert kışta fidanlar kurumuş, budamayla yeniden sürmüştür. Don anında yapılacak koruma yöntemleri (örtü, ısıtma) okunan Bakanlık kaynaklarında mango için ayrıntılı tarif edilmemiştir; il müdürlüğüne danış.
Başlıca hastalık ve zararlı adları: BATEM denemesinde yetiştirme sırasında zararlıyla karşılaşılmamış, güneş yanıklığı ve bir yıl külleme hastalığı görülmüştür. Rapor, ülkemizde mangoda ruhsatlı bir ilacın o tarihte bulunmadığını da belirtir (2017). Literatür bölümü Hindistan tipi çeşitlerin meyvelerinin antraknoza hassas, Endonezya tipi çeşitlerin daha dayanıklı olduğunu aktarır. Bu rehber ilaç önermez; mücadele için uzman ve ruhsatlı ürün esastır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Kaç yılda meyve verir? Hasat ve depolama
Meyveye yatma: BATEM raporu, Macar ve Yakacık'ta dikimin ikinci yılında sınırlı sayıda meyve alındığını, üçüncü yılda verimde biraz daha artış görüldüğünü; mangoda ağaçların gerçek verime yatmasının zaman alacağını yazar. Bakanlık haberi, 2019'da başlayan ticari mango bahçelerinde ilk hasadın 2022'de başladığını yazar. Makale de mango ağaçlarının gerçek verime daha uzun sürede geçebileceğini belirtir. Yani ilk yıllarda ticari gelir beklenmez.
Olgunluk ölçütü: FAO derlemesine göre meyve ağaçta olgunlaşsa da ticari olarak genellikle sert ve yeşilken toplanır; meyve omuzları genişleyip dolduğunda ve ağaçtaki bazı meyveler yeşilden sarıya dönmeye başladığında olgun sayılır; bu renk değişiminden önce çekirdeğe yakın et beyazdan sarıya dönünce olgundur. Hasat sabah saatlerinde, zedelemeden yapılır; sapı 8-10 mm bırakılan meyvede özsu yanığı ve sap ucu çürümesi azalır.
Hasat dönemi: Türkiye'de mango hasat ayları okunan kaynaklarda yazılı değildir.
Depolama: FAO derlemesi mango için ideal depolama sıcaklığını 12 °C, düzgün saklanan meyvede raf ömrünü 1-2 hafta olarak yazar; meyvenin 20 °C'de olgunlaştırılması önerilir. Aynı derleme hasat sonrası kayıpların hasattan tüketime 25-40 yüzde arasında tahmin edildiğini, doğru toplama-taşıma-depolamayla azaltılabileceğini söyler.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Mangonun pazar gücü ve ticari değeri
Üretim miktarı: TÜİK mango üretimini okuduğumuz tablolarda ayrı bir satır olarak vermemektedir; Antalya İl Müdürlüğü'nün TÜİK 2025 meyve tablosunda yalnız portakal, muz, nar, avokado ve keçiboynuzu yer alır. Mango için ton cinsinden resmî bir üretim rakamı bulamadık; uydurmuyoruz.
Pazar durumu: Bakanlık haberi, mangonun Türkiye insanının damak tadına en uygun tropik meyvelerden biri olduğunu, Türkiye'de üretilen mangonun süpermarketlerde, zincir marketlerde ve kısmen pazarlarda satıldığını ve az da olsa ihraç edildiğini yazar. BATEM raporu, mango meyvesinin damak tadına uygun, yola dayanım ve muhafaza açısından avantajlı olduğunu, piyasada ithal edilenlere göre daha yüksek fiyatla alıcı bulabileceğinin belirlendiğini aktarır (2017 tarihli saha gözlemidir, güncel bir fiyat bilgisi değildir).
Dünya: FAO derlemesi dünya mango üretimini 1999 yılında 24.420.116 ton olarak verir (eski bir veridir; güncel durum için FAO'nun güncel istatistiklerine bak).
Fiyat serisi: Bakanlığın kamu hal serisinde (hal.gov.tr) mango için okunabilir bir seri bulamadık; bu rehberde fiyat verilmez. Fiyatı satıcı belirler; TARIMART fiyat vermez. Dış ticaret (ithalat-ihracat tonu) için Türkiye'ye ait okunmuş resmî bir mango satırı bulamadık.
Kaynak: Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü · İl tanıtım sunumu 2026 (TÜİK 2025 yılı verileriyle meyve üretimi tablosu) · https://antalya.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Antalya%20%C4%B0l%20Tar%C4%B1m%20ve%20Orman%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC_2026.2K.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Narenciyeden geçmeden önce
Bu bölüm bir karar değil, kontrol listesidir; kararı bahçe sahibi verir.
Don riski: mango, denenen tropik türler arasında soğuğa ve güneş yanıklığına en hassas olan ve adaptasyonu en zayıf olandır (BATEM makalesi). Bakanlık tropik meyvelerin 4-5 °C altında zarar gördüğünü yazar. BATEM denemesinde Gazipaşa'nın Yakacık parselinde Irwin'den yaşayan fidan kalmamış, Kent'in bir kısmı kaybedilmiştir; Alanya Türkler parseli uygun bulunmamıştır. Mikroklimanın dışındaki bir narenciye bahçesi için bu risk çok daha yüksek olabilir.
İlk yıllarda gelir yok: dikimin ikinci-üçüncü yılında sınırlı meyve alınmıştır; gerçek verim zaman alır. Bu sürede fidan, sulama, koruma ve bakım gideri vardır.
Pazar doygunluğu: TEPGE Turunçgiller Ürün Raporu 2024, 2023/24 sezonunda aşırı üretimin üreticiyi ürününü maliyetin altında satmak zorunda bıraktığını, limon ağaçlarının kesilip alanların başka bahçe bitkilerine dönüştürüldüğünü yazar. Mangoda ise Türkiye'ye ait üretim, alan ve fiyat serisi okunmadığı için pazarın ne kadar büyüdüğünü söyleyemiyoruz.
Örtü altı maliyeti: Bakanlık, soğuk riski nedeniyle tropik meyvelerin birçok bölgede seralarda yetiştirildiğini yazar; sera ve ısıtma gideri mango için ayrıca hesaplanmalıdır. Okunan kaynaklarda mango için sera tasarımı ya da sera maliyeti anlatılmaz.
Ruhsatlı ilaç ve fidan: BATEM raporu 2017'de mangoda ruhsatlı bir ilaç bulunmadığını yazar; fidan kaynağı ve anaç da okunan kaynaklarda belirsizdir. Karar öncesi il müdürlüğüne bahçenin sıcaklık kaydını, tescilli çeşit ve fidan kaynağını sor.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Tarım ve Orman Bakanlığı · TEPGE · Turunçgiller Ürün Raporu 2024 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2024%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/Turun%C3%A7giller%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202024-408%20TEPGE.pdf
Belge, etiket ve yetkili fidancı
Meyve fidanlarının üretimi ve pazarlanması 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'deki Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmelik türleri adıyla saymaz; kapsam Bakanlığın meyve ve asma çeşit listesine bağlıdır, güncel liste Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır (madde 20). Mango adı yönetmelik metninde geçmez; çeşit listesinde yer alıp almadığını il müdürlüğünden sor.
Fidan üretici belgesi ya da doku kültürü ile tohumluk üretici belgesi aranır (madde 4). Etiket renkleri: ön temel için beyaz üzeri mor kuşak, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı; etikette karekod bulunur (madde 12). Etikette yazan anaç ve çeşit adının doğru olması "ismine doğruluk"tur (madde 3). Bitki pasaportu kayıt sertifikası üreticinin sistemde kontrol edilmesi gereken belgesidir (madde 3 ve 7).
Tescilli çeşit: BATEM Kent mango çeşidini 2020'de tescil ettirmiştir; fidanda çeşit adı etikette yazılı olmalıdır.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Sık sorulan sorular
Mango fidanı nereden alınır?
Fidan üretici belgesi olan, etiketli ve bitki pasaportu kayıtlı üreticiden alınır. Okunan Bakanlık kaynaklarında mango fidanı satan enstitü ya da yetkili fidancı adı yazılı değildir; il tarım müdürlüğünden güncel yetkili üreticileri sor.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm
Mango kaç yılda meyve verir?
BATEM denemesinde dikimin ikinci yılında sınırlı sayıda meyve alınmış, üçüncü yılda biraz artmıştır; gerçek verimin zaman alacağı yazılıdır. Bakanlık haberine göre 2019'da başlayan ticari bahçelerde ilk hasat 2022'de olmuştur.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Mango Türkiye'de nerede yetişir?
Akdeniz kıyısında denize bakan mikroklima alanlarında (Gazipaşa, Alanya, Anamur yamaçları) açıkta denenir; adaptasyon bahçeleri Gazipaşa'nın Macar ve Yakacık alanlarındadır. Bakanlık haberi Akdeniz ve Ege'de çok sayıda bahçe kurulmaya başlandığını yazar.
Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344
Mango saksıda yetişir mi?
Okunan Bakanlık kaynakları saksıda meyve üretimini anlatmaz. FAO derlemesi fidanın tüpten ya da topraktan toprak topağıyla birlikte çıkarılıp dikilmesini yazar; ticari meyve için bahçeye dikilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Mango fidanı ne zaman dikilir?
FAO derlemesi havada yeterli nem olan zamanı ve akşam saatini önerir. BATEM denemesinde Nisan ve Kasım aylarında dikim yapılmıştır; kesin tarihi il müdürlüğüne danış ve ilk kışı soğuktan koru.
Kaynak: FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Aşılı mango fidanı mı alınmalı?
Evet. Monoembriyonik çeşitlerin çoğaltması aşıyla yapılır; tohumdan yetişen ağaç çeşidine benzemez ve üretici tohumdan yetiştirdiğinde meyve tek örnek olmaz.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Dönüme kaç mango ağacı dikilir?
FAO derlemesi geniş aralıkta 10 x 10 ile 12 x 12 m, sık dikimde 5 x 3 ile 2,5 x 2,5 m anlatır; bu kabaca dönüme 7-10 ve 67-160 ağaç eder (bölme hesabımızdır). Gazipaşa için BATEM önerisi okunmadı.
Kaynak: FAO · Mango: Post-harvest Operations, Post-harvest Compendium (son gözden geçirme 2002) · https://www.fao.org/fileadmin/user_upload/inpho/docs/Post_Harvest_Compendium_-_Mango.pdf
Mango soğuğa dayanır mı?
Hayır, mango denenen tropik türlerin soğuğa en hassas olanıdır. Bakanlık tropik meyvelerin 4-5 °C altında zarar gördüğünü yazar; BATEM raporu genç ağaçlarda eksi 1,7 ile eksi 1,1 °C, yetişkin yaprak ve dallarda eksi 3,9 °C zarar eşiğini aktarır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Mango hangi anaca aşılanır?
Mango çöğürüne aşılanır. BATEM raporu Florida'da poliembriyonik Turpentine ve Number 11 anaçlarının yaygın kullanıldığını yazar. Türkiye'de ticari fidanda kullanılan anaç okunan kaynaklarda yoktur; satıcıya anaç adını sor.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Mangonun pazar değeri nedir?
Bakanlık haberine göre mango market zincirlerinde ve pazarlarda satılır, az miktarda ihraç edilir. TÜİK'te mango için okunmuş ayrı bir üretim rakamı yoktur. Fiyatı satıcı belirler; TARIMART fiyat vermez.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Mango çekirdekten yetişir mi?
Çekirdek çimlenip ağaç olabilir ama tohumdan yetişen ağaç çeşidine benzemez ve üretici tohumdan yetiştirdiğinde meyve tek örnek olmaz. Ticari bahçe için aşılı fidan kullanılır.
Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344
Mango için hangi çeşit tescillidir?
BATEM mangoda Kent çeşidini 2020 yılında tescil ettirmiştir. Kent ve Irwin çeşitleri adaptasyon denemesinde kullanılmıştır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Narenciye bahçesinin yerine mango dikilir mi?
Ancak don riski çok düşük, mikroklima bir yerde düşünülebilir; mango soğuğa en hassas tropik türdür ve BATEM denemesinde Yakacık parselinde Irwin'den yaşayan fidan kalmamış, Alanya Türkler parseli uygun bulunmamıştır. Karar öncesi il müdürlüğüne danış.
Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344