Guava Fidanı
Guava (Psidium guajava), tropikal Amerika kökenli, herdem yeşil, çalı ya da küçük ağaç formunda bir meyve bitkisidir. Türkiye'de ticari yetiştirme Mersin Silifke ile Antalya Gazipaşa ve Alanya çevresinde sınırlıdır; araştırmalar bitkinin adaptasyonunu iyi bulmuş, taze satışta raf ömrü ve koku konusunda sorun görmüştür. Bu rehber nereye uyduğunu, fidanın nasıl alınacağını, çoğaltma ve aşıyı, pazarı ve narenciyeden geçmeden önceki riskleri kaynaklara göre anlatır.
Guava nedir, Türkiye'de nerede yetişir?
Guava (Psidium guajava L.), Myrtaceae familyasından, Psidium cinsindeki yaklaşık 150 türün en önemlilerinden biridir. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (BATEM) raporuna göre kökeni tropikal Amerika'dır (Meksika ve Peru'nun güneyi). Bitki herdem yeşildir, çalı formunda gelişir; nemli koşullarda 6-9 m yüksekliğe kadar çıkabilir (Meyve Bilimi derlemesi, 2021). Kökleri yüzeyseldir; bu yüzden derin sürüm yapılmaz. Çiçekler iki eşeylidir; kendine tozlanma oranı yüzde 60-75, böceklerle yabancı tozlanma oranı yüzde 35 dolayındadır.
Dünyada 60'tan fazla ülkede yetiştirilir. En çok üreten ülkeler Hindistan, Pakistan, Brezilya, Meksika, Endonezya ve Tayland'dır (Meyve Bilimi derlemesi, 2021).
Türkiye'de durum: Meyve Bilimi dergisindeki 2021 derlemesine göre guava Akdeniz kıyı kesiminde hobi olarak ve kısmen ticari yetiştirilmeye başlanmıştır; ticari yetiştiricilik Mersin'in Silifke, Antalya'nın Gazipaşa ve Alanya ilçelerinde yapılır. Derleme, ülkemizde henüz kapama (tek tür) guava bahçesi bulunmadığını da yazar. BATEM de Türkiye'de yalnız guavaya özgü kapama bahçe olmadığını belirtir. Tarım ve Orman Bakanlığı 2022 haberinde, 2012'de başlayan adaptasyon projesinde ABD'den getirilen türler arasında guavanın da bulunduğunu, çalışmaların Gazipaşa'da açıkta yapıldığını ve bölgede yetiştirilebileceği sonucuna varıldığını yazar. Bakanlığın üretim paragrafı passiflora, pitaya ve mangoyu anar; guava için alan rakamı vermez.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28 Ekim 2022) · https://www.tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Guava nereye uyar? Soğuk, rakım, yağış, toprak
Soğuk: Meyve Bilimi derlemesi, kış aylarında sıcaklığın uzun süreli eksi 2 °C'de kalmasının genç bitkilerin ölümüne neden olduğunu yazar. Gece sıcaklığı 5-7 °C olduğunda büyüme yavaşlar ve yapraklar morumsu renge döner. Çiçeklenme ve meyve tutumu için en uygun sıcaklık 23-28 °C verilmiştir; çiçeklenme döneminde sıcaklıkların düşmesi verimi olumsuz etkiler.
Guava diğer tropikal türlere göre soğuğa daha dayanıklıdır. BATEM raporu guavanın diğer tropik türlere göre hafif soğuğa ve dona dayanıklı olduğunu, ama subtropik koşullarda şiddetli donların görüldüğü yerlerde ekonomik olarak yetiştirilemeyeceğini yazar. BATEM denemesinde Gazipaşa'nın Macar ve Yakacık mikroklima alanlarında soğuk zararıyla karşılaşılmamıştır; Yakacık'ta kışın hasat edilen meyveler kış soğuklarından etkilenmemiş ve ticari değerini korumuştur. Bu, yalnız o iki yer için geçerlidir. Meyve Bilimi derlemesine göre don tehlikesinin olduğu zamanlarda sulama yapılmamalıdır.
Rakım: derleme guavanın don tehlikesinin olmadığı deniz seviyesinden 1500 m yüksekliğe kadar olan bölgelerde yetiştirilebileceğini, subtropik koşullarda 1700 m'yi aşan yerlerde de yetişebildiğini yazar. Bu, dünyadaki genel durumdur; Türkiye'de ticari yetiştirme kıyı kuşağında yapıldığı için rakım sınırı için il müdürlüğüne danışın.
Yağış: yıllık yağışın 600 mm'nin altında olmaması, ideal olarak 1000-2000 mm olması ve mevsimlere düzenli dağılması gerekir. Olgunlaşma döneminde fazla yağış ve yüksek nem meyve kalitesini düşürür.
Toprak: Meyve Bilimi derlemesi organik maddece zengin, pH'sı 5-7 arasında, drenajı iyi, hafif kumlu ya da killi-tınlı toprakları önerir; pH 5'in altında ya da 7'nin üstünde önce çinko, sonra demir eksikliği görülebilir. BATEM raporu ise bitkinin pH 4,5-8,2 arasındaki topraklarda yetiştirilebildiğini yazar. Tuzluluk konusunda iki kaynak farklı söyler: Meyve Bilimi derlemesi tuzlu topraklara çok hassas olduğunu, BATEM nem stresine ve toprak tuzluluğuna diğer tropik türlerden daha toleranslı olduğunu belirtir. Bu yüzden dikmeden önce toprak ve sulama suyu analizi yaptırın. Taban suyu yüksek topraklara tolerans gösterir (Meyve Bilimi derlemesi).
Açıkta mı örtü altında mı? Okuduğumuz kaynaklarda guava Türkiye'de açıkta denenmiştir (Gazipaşa). Rüzgâr için kaynaklarda guavaya özel sayı yoktur.
| Genç bitkide ölüm | Uzun süre eksi 2 °C (Meyve Bilimi derlemesi) |
|---|---|
| Çiçeklenme ve meyve tutumu için sıcaklık | 23-28 °C (Meyve Bilimi derlemesi) |
| Yıllık yağış | En az 600 mm; ideal 1000-2000 mm (Meyve Bilimi derlemesi) |
| Toprak pH | 5-7 (Meyve Bilimi derlemesi); 4,5-8,2 yetişebilir (BATEM raporu) |
| Rakım (dünya) | Donsuz yerde deniz seviyesinden 1500 m'ye kadar (Meyve Bilimi derlemesi) |
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Guava fidanı nasıl alınır? Tohum, aşı, çelik ve çeşit
Çoğaltma şekilleri: Meyve Bilimi derlemesine göre guava tohumla ve vejetatif yolla (aşı, çelik, hava daldırması) çoğaltılır. Tohumla çoğaltılan bitkiler yüksek oranda heterozigottur ve birbirinden farklı çıkar (açılım). Tohumdan gelen ağaçlar 4-5 yaşında meyveye yatar, vejetatif fidanlar 2-3 yaşında. Bu yüzden ticari üretimde vejetatif çoğaltma kullanılır; tohumla çoğaltma yalnız ıslah çalışmalarında yararlanılır. Ticari guava yetiştiriciliğinin yapıldığı ülkelerin çoğunda bahçe tesisinde aşıyla üretilmiş fidanlar tercih edilir. BATEM raporu da vejetatif çoğaltmada çelik, aşı ve hava daldırmasını, ayrıca sürgün ucu kültürünü sayar.
Çeşit: BATEM adaptasyon denemesinde Florida'dan ithal edilen 'Ruby Supreme' çeşidi kullanılmış; dikilen fidanlar yaklaşık 70-80 cm boyundaydı ve hepsi tutmuştur. Meyve Bilimi derlemesi guava çeşitlerini üç gruba ayırır: tatlı ve asitliği düşük beyaz etliler (örneğin 'Allahabad Safeda', 'Lucknow 49'), kırmızı ya da pembe etli, asitli ve gıda sanayine uygun olanlar ('Ka Hua Kula' gibi) ve işlemeye ve sofralığa uygun tatlı çeşitler. 'Ruby Supreme' Hawaii'nin tatlı grubunda anılır. Derleme dünyada 400'den fazla çeşit olduğunu, ancak birkaçının ticari yetiştiricilikte kullanıldığını yazar.
Tozlanma: kaynağa göre guava çiçeklerinde kendine tozlanma yüzde 60-75 olduğu için tek çeşitle bahçe kurulabilir; BATEM denemesinde tek çeşitle ('Ruby Supreme') dikimin ilk yılında meyve bağlamıştır. Elle tozlama okuduğumuz kaynaklarda anlatılmamıştır.
Sertifikalı fidan: Bakanlığın 2025 meyve çeşit kataloğunda guava sayfası bulamadık; bu katalog yalnız 2025'te tescil edilen çeşitleri içerir, guava çeşit listesi için Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi'ne ya da il müdürlüğüne sorun. Fidan alırken çeşit adının, çoğaltma şeklinin (aşılı mı, çelikli mi) ve fidan boyunun etikette yazılı olmasını isteyin.
Hangi mevsim alınır? Okuduğumuz kaynaklarda ay önerisi yoktur. BATEM denemesinde fidanlar Gazipaşa Macar'da nisan 2013'te, Yakacık'ta kasım 2013'te dikilmiş ve hepsi yaşamıştır.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · BUGEM · Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi · Meyve ve Asma Türleri Çeşit Kataloğu (2025) · https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/Belgeler/Yay%C4%B1nlar/%C3%87e%C5%9Fit%20Katologlar%C4%B1/2025/MEYVE%20VE%20ASMA%20T%C3%9CRLER%C4%B0/MEYVE%20VE%20ASMA%20T%C3%9CRLER%C4%B0.pdf
Anaç ve aşı: guava nelere aşılanır?
Meyve Bilimi derlemesi guavada aşıyla üretilmiş fidanların çoğu ülkede tercih edildiğini yazar; ama hangi anaç türünün ya da çeşidinin kullanıldığını, hangi aşı yönteminin (kalem, göz) uygulandığını anlatmaz. BATEM raporu da çoğaltma yöntemleri arasında aşıyı sayar, anaç adı vermez.
Derlemede anaçla ilgili tek cümle meyve çürüklüğüyle ilgilidir: Hawaii'de ağaç üzerinde olgunlaşıp yere düşen meyvelerde ciddi bir sorun olan Guignardia meyve çürüklüğü hastalığıyla mücadelede "Penicillium vermoensenii'ye dayanıklı anaçlar kullanılmaktadır". Bunun Türkiye için bir anlamı olup olmadığını kaynak söylemez.
Sonuç: okuduğumuz resmî ve akademik kaynaklarda Türkiye için önerilen bir guava anacı ya da aşı yöntemi yoktur; bu konuda bilgi yazmıyoruz. "Aşılı guava" satan biri varsa anaç türünü ve aşı yerini etikette yazılı isteyin; il müdürlüğüne danışın.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Dikim: aralık, ağaç sayısı, budama ve şekil
BATEM raporu guavada bahçe tesisinde en yaygın kullanılan dikim aralıklarının 3x5 m ile 5x6 m arasında değiştiğini yazar. Bu aralıklar basit hesapla dekara yaklaşık 66 (3x5 m) ve 33 (5x6 m) ağaç eder; kaynak dekar sayısı vermemiştir, bu rakam bizim hesabımızdır.
Denemede ağaçlar modifiye lider şeklinde gelişmiş; dikimden hemen sonra hızlı büyüme görülmüştür. Dikimden 3 yıl sonra Macar'da ortalama bitki boyu 2,89 m ölçülmüştür.
Budama düzenli yapılmalıdır. BATEM raporuna göre ağacın içine ışık girişini sağlamak için içteki fazla dallar çıkarılır; erken dönemde meyve seyreltmesi meyve iriliğini artırır (genellikle elle yapılır). Meyve Bilimi derlemesi subtropik koşullarda budamanın genellikle düşük kış sıcaklıklarının yaşandığı dönemde yapıldığını yazar; budama yapılmazsa ışık geçirgenliği azalır, hasat, hastalık ve zararlı mücadelesi zorlaşır.
Destek sistemi gerekmez; guava çalı ya da küçük ağaç formunda kendi kendine durur. Açık ya da örtü altı: Türkiye'de guava açıkta denenmiştir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Bakım: sulama, gübre, tozlanma, hastalık ve zararlı
Sulama: Meyve Bilimi derlemesine göre dikimden sonraki ilk yıllarda genç fidanların gelişmesi için 2-3 günde bir sulama yapılmalı, 2-5 yaşındaki fidanlar için 4-5 günde bir sulama yeterlidir. Çiçeklenme döneminde kuraklık ya da nem eksikliği meyve tutumunu azaltır; küçük meyve döneminde su stresi meyve dökümüne yol açar. Aşırı sulama aşırı vejetatif gelişmeyi artırır. Don tehlikesi olduğu zaman sulama yapılmamalıdır.
Gübreleme: BATEM denemesinde ağaçların azot eksikliğine çok hassas olduğu, bunu çinkonun izlediği gözlenmiştir. Meyve Bilimi derlemesi da çinko ve bor eksikliğiyle karşılaşıldığını yazar. Gübre programını toprak ve yaprak analizine göre il müdürlüğü ya da ziraat mühendisi belirlemelidir; bu rehberde miktar yazmıyoruz.
Budama ve seyreltme: önceki bölümde anlatılmıştır.
Don koruması: kaynaklarda guava için don koruma yöntemi anlatılmamıştır; yalnız don olurken sulama yapılmaması yazılıdır.
Başlıca hastalık ve zararlı adları: solgunluk (Fusarium oxysporum ve Colletotrichum gloeosporioides ile ilişkilendirilen, en yaygın hastalık), antraknoz, geriye ölüm, yaprak dökümü, pas, kanser ve meyve çürüklüğü; zararlı olarak Akdeniz meyve sineği (Ceratitis capitata) ve kök ur nematodu. Meyve Bilimi derlemesi solgunluk gösteren ağaçların tamamen kesilip bahçeden uzaklaştırılmasını önerenlerin olduğunu yazar. BATEM denemesinde yetiştirme süresince hastalık ya da zararlı görülmemiş, yalnız hasadı geciktirilen ve yere dökülen meyvelerde Akdeniz meyve sineği zararı olmuş, feromon tuzaklarla mücadele edilmiştir. Meyve toplamayı geciktirmek ve yere düşen meyveyi bahçede bırakmak bu zararı artırır. Koruma için il müdürlüğüne başvurun.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Hasat: kaç yılda meyve verir, olgunluk, depolama
Meyve Bilimi derlemesine göre vejetatif fidanlar 2-3 yaşında, tohumdan ağaçlar 4-5 yaşında meyveye yatar. BATEM denemesinde Macar'da ağaçlarda ilk çiçeklenme dikimden bir yıl sonra nisanda genç sürgünlerde görülmüş, haziran ayına kadar sürmüştür; hasat ağustosta başlamıştır. Çiçeklenmeden hasada 130-150 gün geçmiştir. Hasadı takiben eylülde yeni çiçeklenme olmuş, sonbahar çiçeklerinden oluşan meyvelerin hasadı aralıkta başlayıp ocağa kadar sürmüştür. Yani yılda iki dönemde ürün alınmıştır.
Verim: ikinci yıl yaz döneminde ağaç başına 25-30 kg, üçüncü yılda bazı ağaçlarda 50 kg üzeri ölçülmüştür (Macar). Yakacık'ta yaz hasadında 30 kg üzerine ulaşmıştır. Gerçek verime beşinci yıldan sonra gelinmesi beklenmiştir. Yaz döneminde meyveler iri ve verim yüksek, kış döneminde irilik ve verim düşük bulunmuş; kış meyvesinde aroma yüksek, kabuk daha koyu yeşil gözlenmiştir. En kaliteli meyveler ilkbahar çiçeklerinden elde edilmiştir. Bu sayılar küçük bir deneme parselinden gelir.
Olgunluk ölçütü: derlemeye göre guava klimakterik bir meyvedir; hasat zamanının belirlenmesinde kabuk rengi önemlidir. Taze tüketimde meyveler tam olgunlaşmadan, endüstriyel kullanımda kabuk rengi yeşilden sarıya dönünce toplanmalıdır. Hasat olgunlaşmanın yoğun olduğu dönemde 2-3 günde bir kademeli yapılmalıdır. Hasat gecikirse yüzde 35-40 meyve kaybı olabilir. Meyveler elle ve dikkatle toplanmalı, doğrudan güneşe bırakılmadan depoya taşınmalıdır.
Depolama: tam hasat zamanında toplanan meyveler 7,2 °C'de 1 hafta bozulmadan saklanabilir; polietilen torbadaki meyveler 8-10 °C'de 14 gün muhafaza edilebilir. Meyveler çabuk bozulduğu için mümkün olduğunca çabuk tüketilmeli ya da işlenmelidir.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Pazar gücü ve ticari değer: elimizdeki resmî veriler
Türkiye üretimi ve dış ticareti: okuduğumuz resmî kaynaklarda guava için TÜİK bitkisel üretim miktarı (ton), üreten illerin payı ya da ithalat-ihracat serisi bulunamadı. Meyve Bilimi derlemesi üretimin "henüz istenen düzeyde olmadığını" yazar. Bu yüzden Türkiye için ton ve ithalat rakamı yazmıyoruz.
Dünya: Meyve Bilimi derlemesi FAO tahminine göre 2019'da mango, mangosteen ve guava üretiminin birlikte 55,8 milyon ton olduğunu, bunun yaklaşık 6 milyon tonunun guava olduğunu yazar (derlemenin aktardığı FAO verisi). Guava FAO listesinde tek başına yer almaz. En çok üreten ülkeler Hindistan, Pakistan, Brezilya, Meksika, Endonezya ve Tayland'dır.
Türkiye'de satış sorunu: BATEM denemesinde guava adaptasyon açısından bölgeye en iyi uyan türlerden biri çıkmıştır, ama meyvelerin yola dayanımının olmaması ve tat ile koku bazı kişilerce beğenilmediği için sofralık satışta sorun yaşanmıştır. Araştırmacılar taze tüketimden çok gıda sanayinde (reçel, marmelat, kurutma) değerlendirilmesini önermiştir. BATEM'de kurutmalık ve marmelat olarak değerlendirme çalışması yapılmış; kurutulan üründe panel değerlendirmesinde çok kişinin tercih etmediği gözlenmiştir. Meyve Bilimi dergisindeki 2023 makalesi de guavanın iyi adapte olmasına rağmen raf ömrü ve tat açısından tercih edilmediğini yazar. Yani bugün için Türkiye'de taze guava pazarı sınırlıdır; işleme tesisi ve alıcı bağlantısı olmadan büyük bahçe kurmak risklidir.
Fiyat: bu rehberde fiyat yazmıyoruz; resmî hal fiyat serisini guava için okumadık. Güncel hal fiyatları için hal.gov.tr'ye bakın.
Bilgi düzeyi: Akdeniz havzasındaki tropikal meyve araştırmalarını tarayan 2026 derlemesinde incelenen 517 yayının 23'ü (yüzde 4,4) guavayla ilgilidir; yani bilgi birikimi sınırlıdır.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Meyve Bilimi dergisi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, Meyve Bilimi 10(Özel Sayı):146–151, 2023 · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Hakemli dergi Frontiers in Plant Science · Tropical fruits in the Mediterranean Basin: current research status, priorities, and knowledge gaps. A systematic review (2026) · https://doi.org/10.3389/fpls.2026.1817537
Narenciyeden geçmeden önce: don, satış ve süre
Don riski: guava diğer tropikal türlere göre hafif soğuğa ve dona daha dayanıklıdır (BATEM), ama genç fidan uzun süre eksi 2 °C'de ölebilir ve şiddetli don görülen yerde ekonomik yetiştirme yapılamaz (Meyve Bilimi derlemesi; BATEM). Narenciye bahçeniz zaman zaman don gören bir yerdeyse genç guava fidanını ilk iki üç kış korumak gerekir.
Satış: en önemli sorun don değil, pazardır. BATEM ve Meyve Bilimi makalesi guavanın taze satışta yola dayanımı ve koku-tat nedeniyle sorun yaşadığını yazar. Narenciyede alıcı, ambalaj ve ihracat zinciri hazırdır; guavada böyle bir zincir okuduğumuz kaynaklarda yoktur.
Süre: vejetatif fidan 2-3 yaşında meyveye yatar ama gerçek verim beşinci yıldan sonra beklenir (BATEM). Bu süre boyunca bahçe gelir getirmeyebilir.
Toprak ve su: tuzluluk konusunda iki kaynak farklı yazar; analiz yaptırın. Yağış 600 mm altında olan yerde sulama gerekir.
Bilgi: Türkiye'de kapama guava bahçesi yoktur ve akademik bilgi azdır; fidan kaynağı için de 2025 kataloğunda guava çeşit sayfası bulamadık. Bu nedenle bahçenin tamamını değiştirmeden önce küçük bir parselde, il müdürlüğü teknik elemanı eşliğinde başlamak daha az risklidir.
Kararı siz verirsiniz; bu rehber gelir ya da kazanç vaat etmez. Her bahçenin don, toprak, su ve pazar durumu farklıdır.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Meyve Bilimi dergisi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, Meyve Bilimi 10(Özel Sayı):146–151, 2023 · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · BUGEM · Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi · Meyve ve Asma Türleri Çeşit Kataloğu (2025) · https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/Belgeler/Yay%C4%B1nlar/%C3%87e%C5%9Fit%20Katologlar%C4%B1/2025/MEYVE%20VE%20ASMA%20T%C3%9CRLER%C4%B0/MEYVE%20VE%20ASMA%20T%C3%9CRLER%C4%B0.pdf
Belge, etiket ve yetkili fidancı
Meyve fidanı ve üretim materyalinin sertifikasyonu ile pazarlanması 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan yönetmelikle düzenlenir; dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur. Yönetmeliğe göre meyve türlerinin fidanı sertifikalı ya da standart üretilecekse çeşidin meyve ve asma çeşit listesine kayıtlı olması aranır. Guava için 2025 çeşit kataloğunda sayfa bulamadık; listeyi Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi'nden teyit edin.
Etiket renkleri: ön temel üretimde beyaz üzeri mor kuşaklı, temel üretimde beyaz, sertifikalı üretimde mavi, standart üretimde sarı; etiketlerde karekod bulunur. Sertifikasyon sistemi içinde ya da standart kademede meyve fidanı üreten kişide fidan üretici belgesi aranır; belge Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği kapsamında il müdürlüğünce verilir. Bitki pasaportu uygulaması ayrıca geçerlidir. Üreticinin kendi ihtiyacı için ürettiği fidan yönetmelik kapsamı dışındadır.
Guava için yönetmelikte tür adıyla ayrı bir sayısal ölçü okumadık; aşılı tüplü fidanlarda aşı sürgününün en az 20 cm olması kuralı aşılı fidanlar içindir. Ölçü için il müdürlüğüne sorun.
- Çeşit adı, çoğaltma şekli (aşılı ya da çelikli) etikette yazılı.
- Fidan üretici belgesi ve bitki pasaportu isteyin.
- Etiket rengi ve karekod kontrol edilsin.
- Aşılıysa anaç türü yazılı olsun.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 8 Kasım 2006 tarihli ve 26340 sayılı sayı · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (kabul 31/10/2006) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5553.pdf · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · BUGEM · Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi · Meyve ve Asma Türleri Çeşit Kataloğu (2025) · https://www.tarimorman.gov.tr/BUGEM/TTSM/Belgeler/Yay%C4%B1nlar/%C3%87e%C5%9Fit%20Katologlar%C4%B1/2025/MEYVE%20VE%20ASMA%20T%C3%9CRLER%C4%B0/MEYVE%20VE%20ASMA%20T%C3%9CRLER%C4%B0.pdf
Sık sorulan sorular
Guava fidanı nereden alınır?
Fidan üretici belgesi olan, bitki pasaportu veren, etikette çeşit adı ve çoğaltma şeklini yazan yetkili fidancıdan alın. Ticari guava yetiştiriciliğinde aşıyla üretilmiş fidanlar tercih edilir (Meyve Bilimi derlemesi). Çeşidin kayıtlı çeşit listesinde olması gerekir; listeyi il müdürlüğünden teyit edin.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava kaç yılda meyve verir?
Vejetatif fidanlar 2-3 yaşında, tohumdan ağaçlar 4-5 yaşında meyveye yatar (Meyve Bilimi derlemesi). BATEM denemesinde dikimden bir yıl sonra ilk çiçeklenme olmuş, ağustosta hasat başlamıştır; gerçek verime beşinci yıldan sonra gelinmesi beklenmiştir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Guava Türkiye'de nerede yetişir?
Akdeniz kıyı kesiminde hobi ve kısmen ticari yetiştirilir. Ticari yetiştiricilik Mersin'in Silifke, Antalya'nın Gazipaşa ve Alanya ilçelerinde yapılır; henüz kapama guava bahçesi yoktur (Meyve Bilimi derlemesi, 2021).
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava soğuğa dayanır mı?
Diğer tropikal türlere göre daha dayanıklıdır; ama kışın uzun süre eksi 2 °C genç bitkilerin ölümüne yol açar ve şiddetli don olan yerde ekonomik yetiştirilemez. Gazipaşa mikroklimasında soğuk zararı görülmemiştir.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava nasıl çoğaltılır?
Tohumla ve vejetatif yolla (aşı, çelik, hava daldırması) çoğaltılır. Tohumla çoğaltmada bitkiler birbirinden farklı çıkar; ticari üretimde vejetatif çoğaltma kullanılır ve aşıyla üretilmiş fidanlar tercih edilir.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava aşılanır mı, hangi anaç kullanılır?
Aşılı fidan ticari yetiştiricilikte tercih edilir, ama okuduğumuz kaynaklar anaç türünü ve aşı yöntemini yazmaz. Türkiye için onaylı bir guava anacı bilgisi bulamadık; il müdürlüğüne danışın.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava tek çeşitle meyve verir mi?
Guava çiçeklerinde kendine tozlanma yüzde 60-75, yabancı tozlanma yüzde 35 dolayındadır. BATEM denemesinde tek çeşitle ('Ruby Supreme') dikimin ilk yılında meyve bağlamıştır.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Dönüme kaç guava dikilir?
BATEM raporu en yaygın dikim aralıklarının 3x5 m ile 5x6 m arasında olduğunu yazar; bu, dekara yaklaşık 66 ile 33 ağaç eder (hesap bizimdir, kaynakta dekar sayısı yok).
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Guava hangi toprakta yetişir?
Meyve Bilimi derlemesi organik maddece zengin, pH 5-7, iyi drenajlı hafif kumlu ya da killi-tınlı toprağı önerir; BATEM pH 4,5-8,2 arasında yetişebildiğini yazar. Tuzluluk konusunda iki kaynak farklı yazar, analiz yaptırın.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava ne kadar yağış ister?
Yıllık yağış en az 600 mm, ideal olarak 1000-2000 mm olmalı ve mevsimlere düzenli dağılmalıdır; olgunlaşmada fazla yağış meyve kalitesini düşürür.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guava ne zaman hasat edilir ve nasıl saklanır?
Taze tüketim için tam olgunlaşmadan, işleme için kabuk yeşilden sarıya dönünce hasat edilir; olgunlaşma yoğunken 2-3 günde bir kademeli toplanır. Meyveler 7,2 °C'de 1 hafta, polietilen torbada 8-10 °C'de 14 gün saklanabilir.
Kaynak: Meyve Bilimi dergisi (BATEM ve Akdeniz Üniversitesi yazarları) · Guava (Psidium guajava L.) Yetiştiriciliğine Genel Bir Bakış, derleme, 8(2):23–29, 2021 · https://doi.org/10.51532/meyve.1024692
Guavanın pazar değeri nedir?
Okuduğumuz resmî kaynaklarda guava için TÜİK üretim ya da dış ticaret serisi bulunamadı. Türkiye'de taze satışta yola dayanım ve koku sorunu bildirilmiş, işleme önerilmiştir. Fiyat için hal.gov.tr'ye bakın.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf
Guava yılda kaç kez meyve verir?
BATEM denemesinde ağaçlar ilkbahar ve sonbaharda yılda iki kez çiçeklenmiş, yaz ve kış olmak üzere iki dönemde ürün alınmıştır; en kaliteli meyveler ilkbahar çiçeklerinden gelmiştir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi · Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje raporu (2012-2016 çalışması, 2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf