Ana içeriğe atla

Liçi Fidanı

Liçi (Litchi chinensis) Türkiye'de yalnız Akdeniz kıyısının sıcak mikroklima alanlarında denenen, ağacı yavaş büyüyen ve ilk meyvesini dikimden yıllar sonra veren bir tropik meyvedir. Fidan genellikle hava daldırmasıyla çoğaltılır; Bakanlık enstitüsü Mauritius ve Brewster çeşitlerini 2020'de tescil ettirmiştir. Bu rehber nereye uyduğunu, nasıl alınıp dikildiğini ve narenciyeden geçmeden önce bilinmesi gerekenleri kaynaklarıyla anlatır.

Liçi fidanı nedir, Türkiye'de nerede yetişir?

Liçi (Litchi chinensis Sonn.) Sapindaceae familyasından, tropik ve subtropik bölgelerde yetiştirilen bir türdür. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü (BATEM) proje raporuna göre ağaç oldukça yuvarlak bir taç yapısına sahiptir, dikimin ilk yıllarında yavaş gelişir, yaprağını dökmez; kazık köklüdür, bazı kökler yüzeye yakındır. Aynı raporda dünya liçi üretiminin yüzde 80'inin Çin tarafından yapıldığı yazılıdır.

Türkiye'de liçi, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2012'de başlattığı bir proje kapsamında ABD'den getirilen pitaya, passiflora, mango, longan, liçi ve guava çeşitleri arasındadır; adaptasyon çalışmaları Antalya'nın Gazipaşa ilçesinde açık hava koşullarında yapılmıştır. BATEM 2020'de iki liçi çeşidini (Mauritius ve Brewster) ve bir longan çeşidini tescil ettirmiştir. Denenen çeşitler Brewster, Emperor ve Mauritius'tur.

Nerede: makaleye göre Gazipaşa'da Macar ve Yakacık mikroklima alanlarında liçi dahil bütün türler adapte olmuştur; ancak Alanya'nın Türkler mahallesindeki denemeye ait raporda lokasyon mango, longan ve liçi için uygun bulunmamıştır. Yani liçi, sahilin her yerinde değil, belirli mikroklima alanlarında denenmektedir.

Not: Türkiye'de liçi bahçeleri henüz çok sınırlıdır; okunan resmî tablolarda liçi için üretim miktarı yoktur.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor

Nereye uyar? Soğuk, sıcak, rüzgâr, toprak

Kışın soğuk ve don: liçi kış aylarında dondan, yaz aylarında kuru havadan zarar görür (BATEM raporu literatür bölümü). FAO'nun Avustralya bölümü, liçinin çiçek tomurcuğu oluşturması için serin havaya (15-20 °C) ihtiyaç duyduğunu, ancak don olursa ağacın ölebileceğini yazar; FAO Çin bölümü çiçek uyarılması için serin kışın (gündüz 15 °C ve altı, gece 10 °C ve altı) şart olduğunu, don ender olsa da olduğunda zararın şiddetli olduğunu, 1999 Aralık donunun özellikle yeni ve alçak yerdeki bahçelerde büyük zarar yaptığını yazar. FAO genel bakış bölümü, 20 °C ve altındaki günlerde çiçek salkımlarının başladığını belirtir. Yani liçi hem donu sevmez hem de çiçeklenmek için serin bir kış ister; bu denge Türkiye'de ancak belirli yerlerde tutabilir.

Sahadan: BATEM denemesinde liçi, diğer türlere göre soğuğa daha dayanıklı bulunmuş, deneme sürecinde Macar ve Yakacık parsellerinde soğuk zararıyla karşılaşılmamıştır. Buna karşılık liçinin yaz sıcaklıklarına çok hassas olduğu, aşırı sıcaklığın yaprak uçlarında sararma ve kurumaya yol açtığı, oransal nem düşükken bunun arttığı gözlenmiştir. Gazipaşa'nın Yakacık parselinde ise Emperor'dan yaşayan fidan kalmamış, yalnız Brewster ve Mauritius çeşitlerinden fidanlar yaşamıştır.

Rakım ve rüzgâr: okunan kaynaklarda Türkiye için rakım sınırı yazılı değildir. FAO Avustralya bölümü ağacın rüzgâr zararına açık olduğunu, çoğu yerde rüzgârkıran düşünülmesi gerektiğini yazar.

Toprak: BATEM raporunun literatür bölümü, liçinin iyi drenajlı, nehir yakınlarındaki alüvyal kumlu toprakları tercih ettiğini, kireçli toprakta da yetişebildiğini yazar. FAO Avustralya bölümü, en az 1 metre derinlikte iyi drenajlı, orta-yüksek verimli killi tınlı toprakları önerir; su tutan ağır killi toprakta ağaçların ölebileceğini belirtir. Toprak pH aralığı bu kaynaklarda net yazılı değildir.

Açıkta mı, örtü altında mı: Türkiye'de liçi açıkta mikroklima alanlarında denenmiştir (Gazipaşa). Tropik meyveler genel olarak 4-5 °C altında zarar gördüğü için birçok bölgede seralarda yetiştirilir (Bakanlık haberi); liçi için sera üretimi okunan kaynaklarda anlatılmaz.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 6: Çin'de liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e07.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 3: Asya-Pasifik bölgesinde liçi üretimine genel bakış · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e04.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor

Liçi fidanı nasıl alınır?

Çoğaltma şekli: liçi genellikle hava daldırmasıyla çoğaltılır (BATEM raporu). FAO'nun Avustralya bölümü yeni bahçelerin genellikle hava daldırmasıyla elde edilen fidanlarla kurulduğunu, aşı ve çeliğin yalnız araştırma denemelerinde kullanıldığını, çeliğin tarlada geç tuttuğunu yazar; FAO Çin bölümü fidanın hava daldırması ya da aşı (göz aşısı) ile çoğaltıldığını, hava daldırmasında 2-3 yaşındaki dalların kullanıldığını, aşılı fidanın başarılı aşıdan yaklaşık 6 ay sonra dikime hazır olduğunu söyler.

Türkiye'den kaynak: BATEM'in hava daldırmayla çoğaltma çalışması Gazipaşa Macar koşullarında Brewster ve Mauritius (liçi) ile Kohala (longan) çeşitleriyle yapılmış, farklı dozlarda IBA uygulamalarının başarılı bulunduğu ve fidan ihtiyacını karşılamak için hava daldırmanın kullanılabileceği vurgulanmıştır.

Tescilli çeşit: BATEM 2020'de liçide Mauritius ve Brewster çeşitlerini tescil ettirmiştir (makale ve Bakanlık haberi). Fidan alırken çeşit adı etikette yazılı olmalıdır; tohumdan yetiştirmenin sorunu şudur: BATEM ve Akdeniz Üniversitesi makalesi tropik meyvelerde üreticilerin genelde tohumdan yetiştirme yaptığını, bunun çeşitle aynı özelliği göstermeyen, tek örnek olmayan meyveyle sonuçlandığını yazar.

Nereden: okunan Bakanlık kaynaklarında liçi fidanı satan enstitü ya da yetkili fidancı adı yazılı değildir; BATEM'in fidan satışını devrettiği türler pitaya ve pasiflora olarak anılır, liçi için böyle bir yazı yoktur. Meyve Fidanı Yönetmeliği'ne göre fidan üretici belgesi aranır; etiketli ve bitki pasaportu kayıtlı üreticiden al. Güncel yetkili üreticiler için il tarım müdürlüğüne sor.

Mevsim: dikim mevsimi Türkiye için kaynakta yazılı değildir. FAO Çin bölümü Çin'de ilkbahar, yaz ve sonbahar dikimi yapılabildiğini, çoğu üreticinin Mart-Mayıs arasını seçtiğini yazar; Türkiye için geçerli sayma.

  • Çeşit adı (Mauritius, Brewster ya da başka) ve çoğaltma şekli (hava daldırma mı, aşı mı) satıcıdan öğrenilmiş.
  • Tüplü fidanda kök tüpte kıvrılmamış, toprak topağı bütün.
  • Yaprak uçlarında sararma, kuruma ya da soğuk yanığı yok.
  • Fidan üretici belgesi, bitki pasaportu kaydı ve fatura satıcıdan alınmış.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 6: Çin'de liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e07.htm · T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm

Hangi anaca, nasıl aşılanır? Nelere aşı yapılabilir?

Liçide en yaygın yöntem hava daldırması olduğu için fidan çoğu zaman kendi kökündedir; yani anaç ve aşı bahsi çoğu liçi fidanında yoktur. FAO Çin bölümü aşılı (göz aşısı) fidanın da kullanıldığını, FAO Avustralya bölümü ise aşının ve çeliğin yalnız araştırmada kullanıldığını yazar.

Türkiye'de liçi için hangi anacın kullanıldığı, hangi aşı yönteminin uygulandığı okunan kaynaklarda yazılı değildir; bu yüzden "şu anaca şu yöntemle aşılanır" demiyoruz.

Nelere aşı yapılabilir? Okunan kaynaklarda liçi çeşitleri yalnız liçi (Litchi chinensis) bitkisine aşılı ya da kendi kökünde anlatılır. Başka bir türe liçi aşısı kaynaklarda yer almaz; yazmıyoruz. Aşı ya da hava daldırmayla çoğaltılabilecek çeşitler: BATEM'in Türkiye'de denediği ve tescil ettirdiği Mauritius ve Brewster; ayrıca denenen Emperor.

Hava daldırması: FAO Çin bölümü 2-3 yaşındaki dalların kullanıldığını yazar; BATEM çalışması ilkbahar ve sonbahar hava daldırma dönemlerini ve IBA hormon uygulamasını denemiş, her ikisinde de başarı bildirmiştir. Hava daldırmayla alınan fidan, kendi köküne dayanır; kökten kaynaklı üniform bir bahçe için kaynağı sormak gerekir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 6: Çin'de liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e07.htm

Liçi fidanı ne zaman, nasıl dikilir?

Zaman: Türkiye için liçi dikim zamanı okunan kaynaklarda yazılı değildir. BATEM denemesinde liçi fidanları Gazipaşa'da Macar (Nisan) ve Yakacık (Kasım) parsellerine dikilmiştir. Soğuk ve yaz sıcağı riskini göz önüne alıp dikim zamanını il müdürlüğüne danışarak belirle.

Aralık: FAO genel bakış bölümüne göre Avustralya'da yeni bahçeler 6 x 8 m, 4 x 6 m ya da 7 x 3 m aralıkla kurulur; daha eski bahçelerde hektara 80-150 ağaç düşer. Dekar 1000 metrekare olduğundan 6 x 8, 4 x 6 ve 7 x 3 m aralıklar kabaca dönüme 21, 42 ve 48 ağaç eder (bölme hesabımızdır). Gazipaşa için BATEM'in kendi aralık önerisi okunmadı.

Rüzgâr: ağaç rüzgâr zararına açıktır; FAO Avustralya bölümü çoğu yerde rüzgârkıran düşünülmesini ister.

Terbiye ve budama: BATEM denemesinde liçi ilk yıllarda boyuna büyümüş, üçüncü yılın sonunda yuvarlağa yakın ve sık bir taç oluşturmuştur; kışı takiben dikine büyüyen dallarda dengeli taç için budama yapılmıştır.

Tozlanma: liçide yetersiz tozlanma sonucu meyveler küçük kalır, tohum tam oluşmaz ve kabuk buruşur (BATEM raporu literatür bölümü). Çeşit karışımı için okunan kaynakta liçiye özel bir kural yoktur.

Dikim yılı: liçide dikimden hemen sonra gelişme çok yavaştır; BATEM makalesine göre gelişme üçüncü yıldan sonra başlar (bkz. hasat bölümü).

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 3: Asya-Pasifik bölgesinde liçi üretimine genel bakış · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e04.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344

Liçi nasıl yetiştirilir? Sulama, gübre, budama, zararlılar

Sulama: BATEM raporunun literatür bölümü, yağışın yetersiz olduğu durumda sulamanın verim ve kaliteyi olumlu etkilediğini, çiçeklenmeden meyve hasadına kadar olan sürede yeterli sulama yapılması gerektiğini yazar. Yaz aylarında kuru ve sıcak havada yaprak uçlarında kuruma görüldüğü için su ve nem takibi önemlidir. Türkiye için sulama sıklığı kaynakta yazılı değildir.

Gübreleme (genel ilke): okunan kaynaklarda liçiye özgü Türkiye gübre programı yoktur. BATEM denemesinde dikim çukuruna çiftlik gübresi ve taban gübresi verilmiştir; miktar yazmıyoruz. Gübre planı için toprak ve yaprak analizi yaptır, ziraat mühendisine danış.

Budama: ilk yıllarda boyuna uzayan dallar, kışı takiben dengeli taç için budanır (BATEM). Meyve iriliğinin gübreleme, sulama ve budamayla yeterince artırılamadığı, uluslararası çalışmalarda ayrıca bir uygulamaya gereksinim duyulduğu literatürde yazılıdır; bu rehber ilaç ya da büyüme düzenleyici önermez.

Don ve sıcak koruması: soğuk günlerde fidanın korunması, yaz sıcağında ise yaprak uçlarının kurumasının izlenmesi gerekir. Don anında yapılacak korumanın ayrıntısı okunan kaynaklarda liçi için yoktur; il müdürlüğüne danış.

Başlıca hastalık ve zararlı: BATEM denemesinde Macar parselinde liçi ağaç ve meyvelerinde yetiştirme süresince herhangi bir hastalık ve zararlıyla karşılaşılmamıştır. Tayland'dan aktarılan literatürde periyodisite, güneş yanıklığı ve meyvede çatlama liçi yetiştiriciliğinin en önemli sorunları olarak yazılıdır. Bu rehber ilaç önermez.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf

Kaç yılda meyve verir? Hasat ve depolama

Meyveye yatma: BATEM ve Akdeniz Üniversitesi makalesine göre liçide dikimden hemen sonra gelişme oldukça yavaştır, gelişme üçüncü yıldan sonra başlar ve ağaçlar 4-5 yıldan sonra meyveye yatar. BATEM raporu, Macar parselinde üçüncü yılda bütün çeşitlerden meyve alındığını, ağaçların gerçek verime daha uzun sürede yatacağını yazar. FAO Avustralya bölümü ağaçların üç ile beş yılda üretime geçtiğini, yıl altı ya da sekize kadar önemli ürün vermediğini yazar. Yani ilk yıllarda ticari gelir beklenmez.

Hasat dönemi: makaleye göre liçide Asya ülkelerinde hasat Ocak-Şubat ayında iken Türkiye'de Temmuz-Ağustos aylarında yapılır; bu durum Avrupa'ya ihracatı gündeme getirebilir. BATEM raporu, Avrupa ülkelerinin liçi talebinin özellikle kış aylarına doğru arttığını aktarır.

Olgunluk ölçütü: FAO genel bakış bölümü hasadın meyve tam olgunlaşınca yapılmasını, olgunluk standardının suda çözünür kuru madde/asit oranı, meyve ağırlığı ve kabuk renginin birlikte kullanıldığını yazar.

Depolama ve taşıma: BATEM raporu liçi meyvelerinin yola dayanıklı ve raf ömrünün uzun olduğunu yazar; makale de marketlerde kalış süresinin uzun olmasını liçiyi ticari anlamda öne çıkaran özellik olarak belirtir. Depo sıcaklığı için okunmuş sayısal değer yoktur.

Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 3: Asya-Pasifik bölgesinde liçi üretimine genel bakış · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e04.htm

Liçinin pazar gücü ve ticari değeri

Üretim miktarı: okuduğumuz resmî tablolarda liçi için ayrı bir üretim satırı yoktur; Antalya İl Müdürlüğü'nün TÜİK 2025 meyve tablosunda yalnız portakal, muz, nar, avokado ve keçiboynuzu yer alır. Liçi için ton cinsinden resmî rakam bulamadık; uydurmuyoruz.

Pazar durumu: BATEM ve Akdeniz Üniversitesi makalesi, liçi meyvesinin yola oldukça dayanıklı ve raf ömrünün uzun olmasını, damak tadına uygun ve albenili olmasını belirtir; denenen türler arasında en yüksek fiyatla satılan meyvenin liçi olduğunu yazar (2017 denemesi, güncel fiyat değildir). Aynı makale liçinin ve longanın daha da yaygınlaşmasının beklendiğini, passiflora ve pitayanın ise ticari olarak daha çok öne çıktığını, liçi ve longanın gelecekte potansiyel türler arasına girebileceğini söyler.

Dünya: BATEM raporu literatürden, dünya liçi üretiminin yüzde 80'inin Çin tarafından yapıldığını, Çin üretiminin büyük kısmının iç pazarda tüketildiğini, Avrupa ülkelerinin talebinin kış aylarına doğru arttığını aktarır. Türkiye'de hasat Temmuz-Ağustos olduğundan Asya sezonuyla çakışmaz.

Dış ticaret ve hal fiyatı: Türkiye'ye ait liçi ithalat-ihracat tonu ve hal fiyat serisi için okunmuş resmî bir kaynak bulamadık; bu rehberde fiyat verilmez. Fiyatı satıcı belirler; TARIMART fiyat vermez.

Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü · İl tanıtım sunumu 2026 (TÜİK 2025 yılı verileriyle meyve üretimi tablosu) · https://antalya.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Antalya%20%C4%B0l%20Tar%C4%B1m%20ve%20Orman%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC_2026.2K.pdf

Narenciyeden geçmeden önce

Bu bölüm bir karar değil, kontrol listesidir; kararı bahçe sahibi verir.

Don ve sıcak riski: liçi kış donundan ve yaz kuru sıcağından zarar görür; FAO Çin bölümüne göre don olunca zarar şiddetlidir, özellikle yeni ve alçak yerdeki bahçelerde. BATEM denemesinde Alanya Türkler parseli liçi için uygun bulunmamış, Yakacık parselinde Emperor'dan yaşayan fidan kalmamıştır. Yani mikroklima seçimi belirleyicidir.

İlk yıllarda gelir yok: gelişme üçüncü yıldan sonra başlar ve ağaçlar 4-5 yıldan sonra meyveye yatar; FAO Avustralya bölümü önemli ürünün altıncı-sekizinci yılı bulabileceğini yazar. Bu sürede fidan, sulama, rüzgâr koruması ve bakım gideri vardır.

Pazar doygunluğu: TEPGE Turunçgiller Ürün Raporu 2024, 2023/24 sezonunda aşırı üretimin üreticiyi ürününü maliyetin altında satmak zorunda bıraktığını, limon ağaçlarının kesilip alanların başka bahçe bitkilerine dönüştürüldüğünü yazar. Liçide ise Türkiye üretim, alan ve fiyat serisi okunmadığı için pazarın büyüklüğünü söyleyemiyoruz; makale liçiyi "potansiyel" tür olarak anar, passiflora ve pitayanın ticari olarak daha çok öne çıktığını yazar.

Fidan kaynağı: liçi fidanı çoğunlukla hava daldırmayla, okunan kaynaklarda ticari fidan satan yetkili adı yazılı değildir; tescilli çeşit ve fidan kaynağını il müdürlüğünden teyit et.

Örtü altı maliyeti: Bakanlık, tropik meyvelerin birçok bölgede seralarda yetiştirildiğini yazar; liçi için sera maliyeti okunan kaynaklarda yoktur.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 6: Çin'de liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e07.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Tarım ve Orman Bakanlığı · TEPGE · Turunçgiller Ürün Raporu 2024 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2024%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/Turun%C3%A7giller%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202024-408%20TEPGE.pdf

Belge, etiket ve yetkili fidancı

Meyve fidanlarının üretimi ve pazarlanması 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'deki Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmelik türleri adıyla saymaz; kapsam Bakanlığın meyve ve asma çeşit listesine bağlıdır, güncel liste Bakanlığın internet sitesinde yayımlanır (madde 20). Liçi adı yönetmelik metninde geçmez; çeşit listesinde yer alıp almadığını il müdürlüğünden sor.

Fidan üretici belgesi ya da doku kültürü ile tohumluk üretici belgesi aranır (madde 4). Etiket renkleri: ön temel için beyaz üzeri mor kuşak, temel için beyaz, sertifikalı için mavi, standart için sarı; etikette karekod bulunur (madde 12). Etikette yazan anaç ve çeşit adının doğru olması "ismine doğruluk"tur (madde 3). Bitki pasaportu kayıt sertifikası üreticinin sistemde kontrol edilmesi gereken belgesidir (madde 3 ve 7).

Tescilli çeşit: BATEM liçide Mauritius ve Brewster çeşitlerini 2020'de tescil ettirmiştir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor

Sık sorulan sorular

Liçi fidanı nereden alınır?

Fidan üretici belgesi olan, etiketli ve bitki pasaportu kayıtlı üreticiden alınır. Okunan Bakanlık kaynaklarında liçi fidanı satan enstitü ya da yetkili fidancı adı yazılı değildir; il tarım müdürlüğünden güncel yetkili üreticileri sor.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm

Liçi kaç yılda meyve verir?

BATEM ve Akdeniz Üniversitesi makalesine göre liçide gelişme dikimden sonra yavaştır, üçüncü yıldan sonra hızlanır ve ağaçlar 4-5 yıldan sonra meyveye yatar. FAO Avustralya bölümü üç-beş yılda üretime geçişi, altı-sekizinci yıla kadar önemli ürün alınamadığını yazar.

Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344

Liçi Türkiye'de nerede yetişir?

Akdeniz kıyısında sıcak mikroklima alanlarında denenir; BATEM adaptasyon parselleri Antalya Gazipaşa'nın Macar ve Yakacık alanlarındadır. Alanya Türkler parseli liçi için uygun bulunmamıştır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf

Liçi saksıda yetişir mi?

Okunan Bakanlık kaynakları saksıda meyve üretimini anlatmaz. Liçi ağacı yuvarlak, sık taçlı ve bazı kökleri yüzeye yakın bir ağaçtır; ticari meyve için bahçeye dikilir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf

Liçi fidanı ne zaman dikilir?

Türkiye için dikim mevsimi okunan kaynaklarda yazılı değildir. BATEM denemesinde Macar'da Nisan, Yakacık'ta Kasım ayında dikilmiştir; FAO Çin bölümü Çin için çoğu üreticinin Mart-Mayıs arasını seçtiğini yazar. İl müdürlüğüne danış.

Kaynak: FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 6: Çin'de liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e07.htm

Aşılı liçi fidanı mı alınmalı?

Liçide en yaygın çoğaltma hava daldırmadır; aşılı fidan da yapılır ama FAO Avustralya bölümü aşıyı araştırma denemeleriyle sınırlı anlatır. Önemli olan fidanın tescilli çeşitten, etiketli ve çoğaltma şekli belli olmasıdır; tohumdan fidan çeşide benzemeyebilir.

Kaynak: FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm

Dönüme kaç liçi ağacı dikilir?

FAO genel bakış bölümü Avustralya'da 6 x 8, 4 x 6 ya da 7 x 3 m aralığı anlatır; bu kabaca dönüme 21, 42 ve 48 ağaç eder (bölme hesabımızdır). Gazipaşa için BATEM önerisi okunmadı.

Kaynak: FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 3: Asya-Pasifik bölgesinde liçi üretimine genel bakış · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e04.htm

Liçi soğuğa dayanır mı?

Don olduğunda zarar şiddetlidir (FAO Çin bölümü); ama çiçek uyarılması için serin kış gerekir. BATEM denemesinde liçi, diğer türlere göre soğuğa daha dayanıklı bulunmuş, yaz sıcağı ve kuru hava ise yaprak ucu kurumasına yol açmıştır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf

Liçi hangi anaca aşılanır?

Türkiye'de ticari liçi fidanı için anaç adı okunan kaynaklarda yazılı değildir. Liçi genellikle hava daldırmayla kendi kökünde çoğaltılır; aşılı fidan alırsan anaç adını satıcıya sor.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf

Liçinin pazar değeri nedir?

BATEM makalesi, denenen türler arasında liçinin en yüksek fiyatla satıldığını (2017 denemesi) ve yola dayanıklı, raf ömrü uzun olduğunu yazar. Türkiye için liçi üretim tonu ve hal fiyat serisi okunmadı. Fiyatı satıcı belirler; TARIMART fiyat vermez.

Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344

Liçi hasadı hangi aylarda yapılır?

Makaleye göre Asya ülkelerinde Ocak-Şubat, Türkiye'de Temmuz-Ağustos aylarında yapılır.

Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344

Hava daldırması nedir, liçi fidanı nasıl çoğaltılır?

Hava daldırması, ana ağacın dalında kök oluşturup dalı o kökle fidan yapmaktır. BATEM raporu liçinin genellikle böyle çoğaltıldığını yazar; FAO Çin bölümü 2-3 yaşındaki dalların kullanıldığını söyler. BATEM, Gazipaşa'da hormon uygulamalı hava daldırmanın başarılı olduğunu bildirmiştir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf

Narenciye bahçesinin yerine liçi dikilir mi?

Liçi yavaş büyür, ağaçlar 4-5 yıldan sonra meyveye yatar, don ve yaz kuru sıcağı zarar verir ve Türkiye için üretim ve fiyat serisi yoktur. Mikroklima dışında risk yüksektir; karar öncesi il müdürlüğüne danış.

Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344

Son doğrulama: 8 Kasım 2026. Genel kaynaklar: Tarım ve Orman Bakanlığı · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü · Değişik Tropik Meyve Türlerinin Antalya Koşullarına Adaptasyonu Üzerinde Araştırmalar, proje sonuç raporu (2017) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/batem/BelgelerArsiv/Belgeler/Kutuphane/Raporlar/Tropik%20Meyve%20T%C3%BCrleri.pdf · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Meyve Bilimi dergisi, Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler (2023) · https://doi.org/10.51532/meyve.1182344 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türkiye'de Tropik Meyve Yetiştiriciliği Hızla Artıyor (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 3: Asya-Pasifik bölgesinde liçi üretimine genel bakış · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e04.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 4: Avustralya'da liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e05.htm · FAO · Lychee Production in the Asia-Pacific Region (RAP Publication 2002/04), bölüm 6: Çin'de liçi üretimi · https://www.fao.org/4/ac684e/ac684e07.htm · Antalya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü · İl tanıtım sunumu 2026 (TÜİK 2025 yılı verileriyle meyve üretimi tablosu) · https://antalya.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Antalya%20%C4%B0l%20Tar%C4%B1m%20ve%20Orman%20M%C3%BCd%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC_2026.2K.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · TEPGE · Turunçgiller Ürün Raporu 2024 · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2024%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/Turun%C3%A7giller%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%202024-408%20TEPGE.pdf · T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm. Mevzuat değişebilir; güncel metin mevzuat.gov.tr ve ilgili bakanlıktan kontrol edilir.

Liçi Fidanı adet satış fiyatı nedir?

Liçi Fidanı için kaynaklı güncel fiyat kaydı yok. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat üretmez. Güncel satıcı fiyatları Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı sayfasındaki ilanlarda.

Liçi Fidanı ticari takdim şekli nedir?

Liçi Fidanı ticarette şu biçimlerde sunulur: Tüplü fidan (hava daldırmalı ya da aşılı), adet; Büyük tüp ya da saksılı fidan, adet.

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı: satıcı ilanları ve güncel fiyatlar →

Bu fidan senin köyüne uyar mı?

Köyünü yaz; rakımı, kış soğuklamasını, en soğuk kışı ve ilkbahar donunu ölçüp bu rehberdeki isteklerle karşılaştıralım.

Dikmeden önce bak →

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı: ilanlar ve tezgahlar

Fide, Fidan ve Peyzaj Pazarı →