Annona (Cherimoya) Fidanı
Annona (cherimoya, çerimoya) And dağlarından gelen, kışın yaprağını kısa süre döken küçük bir meyve ağacıdır. Türkiye'de henüz ticari bahçesi yoktur; Antalya ve Kumluca'da araştırma kurumları adaptasyon çalışması yürütmektedir. Bu rehber okunabilen resmî ve akademik kaynakların söylediğini, söylemediğini de açıkça ayırarak aktarır: iklim eşikleri, tozlama, hasat ve fidan alırken sorulacaklar.
Annona nedir? Cherimoya, şeker elması ve Türkiye'deki durum
Annona cinsi, Annonaceae familyasının içinde yer alır; bir araştırma makalesi familyanın 2000'den fazla türü olduğunu, bunların 120'sinin Annona cinsine ait olduğunu yazar. Ticari önemi olan türler arasında cherimoya (Annona cherimola), şeker elması olarak da anılan sugar apple (A. squamosa) ve soursop (A. muricata) sayılır; atemoya ise cherimoya ile A. squamosa arasında bir melezdir. Çeşit olarak PMC'deki çalışma Campas ve Fino de Jete'yi İspanya'nın en önemli çeşitleri olarak anar; çalışmada ayrıca Kaliforniya kökenli Chaffey ve White ile İtalya'da yerel Daniela, Torre1 ve Torre2 yer alır. Bu rehber esas olarak cherimoya içindir; şeker elması (A. squamosa) ayrı bir türdür ve iklim isteği bakımından farklıdır (iklim bölümüne bakın).
Köken: PMC'de yayımlanan çalışma cherimoyanın Güney Amerika'nın And bölgesine özgü bir ağaç olduğunu yazar; FAO EcoCrop sayfası muhtemelen Peru ve Ekvador'un tropikal yüksek yaylalarını gösterir. Meyve 10-15 cm çapında bir yalancı meyvedir; ağaç 3-10 m boylanır (FAO EcoCrop). Bitki yarı yaprak dökendir: serin mevsimde yaprağını döker ve birkaç ay dinlenir.
Türkiye'de nerede? Okuduğumuz Bakanlık ve üniversite kaynaklarına göre annona henüz ticari kültürde değildir. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2022 tarihli haberi, BATEM'in yürüttüğü projelerle cherimoya dahil bazı tropik türlerin çeşit getirme ve adaptasyon çalışmalarının sürdüğünü yazar. TAGEM 2022 özet kitapçığı ise 2019-2023 tarihli "Bazı Yeni Tropik Meyve Türlerinin Ülkemize Kazandırılması ve Antalya Koşullarına Adaptasyonu" projesinde Cherimoya'yı hedef türler arasında sayar. Akdeniz Üniversitesi'nin 30 Nisan 2024 tarihli haberi Kumluca'da 17 tropik türün 39 çeşidi üzerinde çalışıldığını, çerimoyanın "adaptasyon çalışmaları devam etmektedir" ifadesiyle geçtiğini bildirir; çerimoya için ayrı bir sonuç paylaşılmamıştır. Yani Türkiye'de çerimoya için onaylı bir çeşit listesi ya da il bazlı üretim verisi okuduğumuz kaynaklarda yoktur.
Kaynak: Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/ · Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Polyploidy in Fruit Tree Crops of the Genus Annona (Annonaceae), derleme (giriş bölümü) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6378316/ · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194 · Tarım ve Orman Bakanlığı · Son 4 Yılda 7 Tropik Meyve Çeşidi Tescil Edildi (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Tarım ve Orman Bakanlığı · TAGEM · Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı (Ankara, 21-25 Şubat 2022; proje no TAGEM/BBAD/B/19/A1/P5/1241) · https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/pdgt/bbad/2022_ozet.pdf · Akdeniz Üniversitesi · 17 tropik meyve türü Kumluca MYO'da araştırılıyor (haber, 30.04.2024) · https://www.akdeniz.edu.tr/tr/haber/17_tropik_meyve_turu_kumluca_myo%E2%80%99da_arastiriliyor-3358
Nereye uyar? Don, sıcaklık, rakım, nem ve toprak
FAO EcoCrop veri sayfasına göre cherimoya için en uygun sıcaklık 17-25 °C, mutlak aralık 7-32 °C'dir; öldürücü sıcaklık dinlenme döneminde -1 °C, erken büyüme döneminde 0 °C olarak verilmiştir. Aynı kurumun bitki tanımı sayfası farklı bir ifade kullanır: genç ağaçlar -2 °C'ye dayanamayabilir, olgun ağaçlar -3 °C'ye dayanabilir. İki sayfa birbirinden küçük farklıdır; pratikte anlamı aynıdır: annona ciddi dona hazır değildir. Türkiye için kışın en düşük sıcaklık değerini veren bir Bakanlık broşürü okuyamadık; Akdeniz kıyısında don gören noktalarda açıkta dikimden önce il müdürlüğüne danışın.
Rakım: EcoCrop, tropiklerde ağacın yalnızca 900-2000 m rakımlarda yetiştiğini ve alçak yerlerde (tropik ovada) yaşayamadığını yazar. Bu tropik kuşak için bir veridir; Akdeniz iklimi için rakım eşiği verilmemiştir. Veri sayfasında mutlak üst rakım 2500 m'dir.
Yağış ve nem: EcoCrop yıllık yağış için 800-1200 mm'yi en uygun, 600-2200 mm'yi mutlak aralık olarak yazar. Bitki tanımına göre ağaç kurak mevsimi olan yerlerde yetişir; yüksek nem meyve çürümesine, düşük nem tozlanmanın zayıflamasına yol açar. Rüzgâr: meyve yüklü dallar sert rüzgârda kırılabilir. Genç ağaçlar kısmi gölge ister.
Toprak: EcoCrop'a göre en uygun pH 6-7,5, mutlak pH aralığı 5,5-8'dir; en uygun doku orta ve hafif topraklar, en uygun derinlik 150 cm üzeri derin topraktır.
Açıkta mı örtü altında mı? Okuduğumuz kaynaklar annona için örtü altı öneri vermez. Antalya ve Kumluca denemelerinde yetiştirme yeri (sera ya da açık) çerimoya için ayrıca belirtilmemiştir. Sicilya çalışmasında meyveler Milazzo'da 20 m rakımdaki bir fidanlık bahçesinden alınmıştır; PMC giriş bölümü türün Sicilya ve Calabria'nın Tiren kıyısı koşullarına iyi uyduğunu yazar.
Şeker elması (A. squamosa) daha sıcak ister: EcoCrop'a göre en uygun sıcaklık 23-30 °C, mutlak alt sıcaklık 11 °C, mutlak üst rakım 1000 m'dir; en uygun pH 7-8'dir. Yani aynı bahçede iki türü aynı koşulda yetiştirmeyi varsaymayın.
| Cherimoya, en uygun sıcaklık | 17-25 °C; mutlak 7-32 °C |
|---|---|
| Cherimoya, don eşiği | Dinlenmede -1 °C, erken büyümede 0 °C (veri sayfası); genç -2 °C, olgun -3 °C (bitki tanımı) |
| Cherimoya, yağış | 800-1200 mm en uygun; 600-2200 mm mutlak |
| Cherimoya, toprak pH | 6-7,5 en uygun; 5,5-8 mutlak |
| Cherimoya, rakım (tropikte) | 900-2000 m |
| Şeker elması (A. squamosa), sıcaklık | 23-30 °C en uygun; mutlak alt 11 °C |
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, veri sayfası (sıcaklık, yağış, pH, rakım, don eşiği) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=2194 · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194 · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona squamosa, veri sayfası · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=414 · Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/
Annona fidanı nasıl alınır? Çoğaltma, etiket, mevsim
Çoğaltma şekli: FAO'nun cherimoya belgesi araştırmanın in vitro (doku kültürü) çoğaltma tekniklerine odaklanması gerektiğini söyler. EcoCrop tanımı ağacın dikimden 3-4 yıl sonra, tohumdan 4-5 yıl sonra meyveye başladığını yazar; yani tohumdan fidan daha geç meyve verir. Sicilya'daki bir çalışma 15 yaşlı ağaçların "kendi anacı üzerine aşılı" olduğunu belirtir. Okuduğumuz kaynaklarda Türkiye için hangi çoğaltma şeklinin (aşılı, çelik, daldırma, tohum) önerildiğine dair Bakanlık metni yoktur; yazmıyoruz.
Sertifika ve etiket: Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği meyve türlerine ait fidanları kapsar; annonanın tür adıyla geçip geçmediğini okuduğumuz metinde bulamadık. Satıcıdan fidanın üretici belgesini, partinin etiketini ve bitki pasaportunu isteyin. Yurt dışından getirilen fidanda ithalat izni gerekebilir; bunun şartları bu rehberin kaynaklarında yoktur, il müdürlüğüne sorun.
Anaç adı: Bu rehberde annona için kaynaklı bir anaç adı yoktur. Satıcıya sorun ve yazılı isteyin: fidan hangi tür ya da çeşidin tohumundan çıkan anaç üzerine, hangi çeşit ve hangi yöntemle aşılanmış?
Hangi mevsimde alınır? Kaynaklarda annona fidanı alım mevsimi yoktur. Don riski olan yerde fidanı soğuktan korunabilecek zamanda (donun geçtiği ilkbahar) tutmak ve kışı geçirme planını önceden yapmak akla yatkındır; bunun için kaynak göstermiyoruz, il müdürlüğüne danışın.
- Tür adı yazılı: Annona cherimola mı, A. squamosa mı, atemoya mı?
- Çeşit adı ve çoğaltma şekli (aşılı mı, tohumdan mı) yazılı.
- Üretici belgesi, parti etiketi ve bitki pasaportu var.
- Fidan boyu, saksı ya da tüp ölçüsü ve yaşı beyan edilmiş.
Kaynak: FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194 · Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/ · T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm
Anaç ve aşı: nelere aşı yapılabilir?
Okuduğumuz kaynaklar annona türleri arasında aşı uyuşmasına dair (örneğin cherimoyanın şeker elması ya da soursop anacına tutup tutmadığı) bir bilgi vermedi. Bu soruya kaynaklı cevap veremiyoruz ve tahmin yazmıyoruz.
Kaynakta geçen tek somut bilgi şudur: Sicilya'daki bir cherimoya bahçesinde ağaçlar 15 yaşındadır ve "kendi anacı üzerine aşılıdır" (cherimoya, cherimoya anacı üzerinde). Türlerarası melez olan atemoya (cherimoya ve A. squamosa melezi) bir çeşit olarak PMC makalesinde anılır; bu bir aşı uyuşması bilgisi değildir.
Türkiye'de Bakanlık projesi (TAGEM 2019-2023) cherimoyayı "ülkemize kazandırılacak" tür olarak listeler; anaç denemeleri bu özetlerde yer almaz. Anaç ve aşı için BATEM (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi'ne danışmak en güvenilir yoldur.
Kaynak: Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/ · Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Polyploidy in Fruit Tree Crops of the Genus Annona (Annonaceae), derleme (giriş bölümü) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6378316/ · Tarım ve Orman Bakanlığı · TAGEM · Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı (Ankara, 21-25 Şubat 2022; proje no TAGEM/BBAD/B/19/A1/P5/1241) · https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/pdgt/bbad/2022_ozet.pdf
Dikim: zaman, aralık, rüzgâr ve elle tozlama
Okuduğumuz kaynaklar Türkiye için dikim ayı ya da dönüme bitki sayısı vermez. Tek somut örnek Sicilya'daki deneme bahçesidir: ağaçlar kuzey-güney yönde, ağaçlar arası 6 m ve sıra arası 6 m aralıkla dikilmiştir (hesapla dekara yaklaşık 28 ağaç). Bu bir araştırma parselidir; ticari öneri değildir.
Koruma: genç ağaçlar kısmi gölge ister, meyve yüklü dallar rüzgârda kırılabilir (EcoCrop). Rüzgârlı yerde bahçe kenarına rüzgâr perdesi düşünülür; bunun ölçüsü kaynakta yoktur.
Elle tozlama: FAO'nun cherimoya belgesi tozlamayı Kaliforniya'daki başlıca işçilik maliyetleri arasında sayar ve Şili'de suni tozlama üzerine bir çalışmaya atıf yapar; yöntemin ayrıntısı o metinde yoktur. EcoCrop düşük nemin tozlanmayı engellediğini yazar. Tozlama ayrıntısını bu rehberde veremeyiz; deneme bahçelerindeki araştırma kurumundan öğrenin.
Erkek bitki: okuduğumuz kaynaklarda annona için kivideki gibi ayrı erkek bitki dikme ya da dişi/erkek oranı önerisi yoktur; fidan satıcısına sorun.
Kaynak: Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/ · FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194
Bakım: sulama, gübre ilkesi, budama, don koruması, hastalık adı
FAO'nun cherimoya belgesi, ticari bölgelerde "don ve meyve çatlaması" nedeniyle büyük ürün kayıpları yaşandığını, ağacın en soğuk dönemde kısa süre yaprağını döktüğünü yazar. Don koruması için okuduğumuz kaynaklarda tek bir yöntem öne çıkmaz.
Sulama, gübreleme ve budama: Türkiye için annonaya dair bir Bakanlık broşürü okuyamadık. EcoCrop yağışı 800-1200 mm olarak verir; sulama programı bu rehberde yok. Gübre için genel ilke her meyvede aynıdır: toprak ve yaprak analizi yaptırın, ürün analiz sonucuna ve müdürlük teknik elemanına göre seçilsin; doz bu rehberde verilmez.
Hastalık ve zararlı: bu rehberin kaynaklarında annona hastalık ya da zararlı adı geçmiyor; yazmıyoruz.
Kaynak: FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, veri sayfası (sıcaklık, yağış, pH, rakım, don eşiği) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=2194
Hasat: kaç yılda meyve verir, olgunluk, dönem, depolama
İlk meyve: FAO EcoCrop tanımına göre ağaçlar dikimden 3-4 yıl sonra, tohumdan 4-5 yıl sonra meyveye başlar. Verim 5-20 ton/hektar/yıl aralığındadır (EcoCrop); bu dekarda yaklaşık 0,5-2 ton eder (hesap) ve yerli koşul değil, uluslararası veridir.
Olgunluk ölçütü: FAO belgesi meyvenin olgunlaşmamışken hasat edildiğini, sonraki olgunlaşmanın oda sıcaklığında sorunsuz gerçekleştiğini yazar; meyveler ağaçta farklı zamanda olgunlaştığı için hasat aralıklı ve meyve meyve değerlendirilerek yapılır. Kabuk koyu kahverengiden siyaha dönmeye başlayınca meyve fazla olgun sayılır. Sicilya çalışması da meyvelerin tam olgunlaşmadan toplanıp kontrollü koşulda olgunlaştırıldığını, ağaçta olgunlaştırmanın önerilmediğini yazar.
Dönem: Sicilya'daki çalışmada hasat tarihleri 8 Kasım (Campas) ile 7 Aralık (Torre1) arasındadır; Fino de Jete için 2 Aralık'tır (çalışmanın hasat yılı). Türkiye için hasat dönemi veren bir kaynak okumadık. Meyvedeki şeker oranı yüzde 20-22, asitlik yaklaşık yüzde 1'dir (FAO).
Depolama: Okuduğumuz kaynaklar sıcaklık ve süre vermez; yalnız meyvenin hasattan sonra olgunlaştığını belirtir.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194 · FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm · Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/
Pazar gücü ve ticari değer: üretim, ithalat, hal
Dünya: FAO'nun cherimoya belgesine (1990'lardan, eski veri) göre İspanya'da yaklaşık 3.600 hektar alan vardır ve 1991'de 20.000 ton üretilmiştir; Şili'de yaklaşık 1.000 hektar, Kaliforniya'da Carpinteria'da yaklaşık 120 hektarda yılda 1.000 ton üretilir; belge ABD pazarlarında talebin arzı çok aştığını ve meyvenin yüksek toptan ve perakende fiyat bulduğunu yazar. Bu rakamlar eskidir; güncel durum olarak okunmamalıdır. PMC'deki çalışma İspanya'nın Avrupa'nın en önemli cherimoya üreticisi olduğunu, İtalya'da Sicilya ve Calabria Tiren kıyısının uygun olduğunu yazar.
Türkiye: okuduğumuz resmî kaynaklarda (TÜİK, Ticaret Bakanlığı, hal bültenleri) annona için ayrı bir üretim, ithalat ya da hal fiyat kalemi görmedik. TAGEM 2022 proje özeti, ülkemizin tropik meyve üretiminin Akdeniz Bölgesi'ndeki bazı mikroklima alanlarıyla sınırlı olduğunu, ticari olarak en önemli türlerin muz ve avokado olduğunu ve "tamamına yakınını ithalatla karşıladığımız tropik meyve türlerinin" bulunduğunu yazar. Bu cümle tropik meyvelerin geneli içindir; annona için ayrı bir pay vermez.
Sonuç: annona için güvenilir bir Türkiye pazar büyüklüğü ya da fiyat serisi bu rehberde yok. Fidan almadan önce satış kanalını (alıcı, toptan hal, doğrudan satış) ve ürünün tüketici tarafından tanınırlığını kendiniz doğrulayın; fiyat tahmini yapmıyoruz.
Kaynak: FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm · Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/ · Tarım ve Orman Bakanlığı · TAGEM · Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı (Ankara, 21-25 Şubat 2022; proje no TAGEM/BBAD/B/19/A1/P5/1241) · https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/pdgt/bbad/2022_ozet.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Son 4 Yılda 7 Tropik Meyve Çeşidi Tescil Edildi (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Narenciyeden geçmeden önce: don, deneme aşaması, ilk yıllar
Don: annona için kaynaklarda verilen öldürücü eşikler 0 ile -3 °C arasındadır (FAO EcoCrop). Narenciye bahçesi sıcak kıyıda bile geç ilkbahar ya da kış donundan zarar görebilir; Tarım Reformu Genel Müdürlüğü'nün Turunçgiller Ürün Raporu (2024) Türkiye'nin dünya turunçgil üretim alanlarının en kuzey sınırında olduğunu ve 2022'deki don zararlarını anar. Narenciye bahçesini sökmeden önce parselinizin don kaydını ve ağaç sıcaklık hasarı geçmişini kontrol edin.
Deneme aşaması: annona Türkiye'de ticari bahçe değil, araştırma konusudur (TAGEM 2022, Bakanlık 2022, Akdeniz Üniversitesi 2024). Çeşit listesi, anaç önerisi, hasat takvimi ve fiyat serisi henüz yok. Bahçenin tamamını annonaya çevirmek yerine, vazgeçilebilecek küçük bir parselde denemek ve ilçe tarım müdürlüğü ve BATEM ile görüşmek temkinli yoldur; bu rehber kâr ya da verim vaadi vermez.
İlk yıllarda gelir yok: EcoCrop'a göre dikimden 3-4 yıl sonra (tohumdan 4-5 yıl) ilk meyve alınır. Bu sürede bakım, sulama ve koruma gideri vardır.
Ek not: FAO tozlamayı Kaliforniya'da başlıca işçilik maliyetleri arasında sayar; işgücü planınızı buna göre yapın.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, veri sayfası (sıcaklık, yağış, pH, rakım, don eşiği) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=2194 · FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194 · FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · TAGEM · Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı (Ankara, 21-25 Şubat 2022; proje no TAGEM/BBAD/B/19/A1/P5/1241) · https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/pdgt/bbad/2022_ozet.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Son 4 Yılda 7 Tropik Meyve Çeşidi Tescil Edildi (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor · Akdeniz Üniversitesi · 17 tropik meyve türü Kumluca MYO'da araştırılıyor (haber, 30.04.2024) · https://www.akdeniz.edu.tr/tr/haber/17_tropik_meyve_turu_kumluca_myo%E2%80%99da_arastiriliyor-3358
Belge: yönetmelik, bitki pasaportu, yetkili fidancı
Meyve fidanlarının üretimi ve satışı 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği ile düzenlenir; dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur. Yönetmelik türleri tek tek saymaz; annonanın tür adıyla geçip geçmediğini okuduğumuz metinde bulamadık. Fidan üretici belgesi Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği kapsamında il müdürlüğünce verilir; bitki pasaportu ayrıca geçerlidir.
Fidanın etiketi, partisi ve bitki pasaportu olmadan alım yapmayın. Annona gibi yeni türlerde "yetkili fidancı" doğrulamasını il tarım müdürlüğünden yapın.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 8 Kasım 2006 tarihli ve 26340 sayılı sayı · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (kabul 31/10/2006) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5553.pdf · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm
Sık sorulan sorular
Annona (cherimoya) fidanı nereden alınır?
Türkiye'de annona için yaygın bir fidan satış ağı ya da resmî çeşit listesi okuduğumuz kaynaklarda yoktur. Fidan üretici belgesi, parti etiketi ve bitki pasaportu olan fidancıdan alın; araştırma konusunda BATEM (Antalya) ve Akdeniz Üniversitesi çalışmalarını izleyin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Son 4 Yılda 7 Tropik Meyve Çeşidi Tescil Edildi (haber, 28.10.2022) · https://tarimorman.gov.tr/Haber/5534/Turkiyede-Tropik-Meyve-Yetistiriciligi-Hizla-Artiyor
Annona Türkiye'de yetişir mi, nerede denenmektedir?
Annona ticari kültürde değildir. TAGEM 2022 özet kitapçığı 2019-2023 tarihli projede Cherimoya'yı hedef türler arasında sayar; Akdeniz Üniversitesi Kumluca MYO çalışmasında (haber, 30.04.2024) çerimoya adaptasyon çalışmaları devam eden türler arasındadır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · TAGEM · Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı (Ankara, 21-25 Şubat 2022; proje no TAGEM/BBAD/B/19/A1/P5/1241) · https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/pdgt/bbad/2022_ozet.pdf
Annona kaç yılda meyve verir?
FAO EcoCrop tanımına göre ağaçlar dikimden 3-4 yıl sonra, tohumdan 4-5 yıl sonra meyveye başlar.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, bitki tanımı (boy, don, rakım, ilk meyve yaşı, verim) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/cropView?id=2194
Annona soğuğa dayanır mı, kaç derecede zarar görür?
FAO EcoCrop veri sayfası öldürücü sıcaklığı dinlenme döneminde -1 °C, erken büyüme döneminde 0 °C olarak verir; bitki tanımı sayfası genç ağaçların -2 °C'ye dayanamayabileceğini, olgun ağaçların -3 °C'ye dayanabileceğini yazar. Yani ciddi dona dayanıklı değildir.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, veri sayfası (sıcaklık, yağış, pH, rakım, don eşiği) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=2194
Annona hangi iklimi sever, hangi sıcaklıkta yetişir?
FAO EcoCrop en uygun sıcaklığı 17-25 °C, yıllık yağışı 800-1200 mm olarak yazar. Yüksek nem meyve çürümesine, düşük nem tozlanma sorununa yol açar.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, veri sayfası (sıcaklık, yağış, pH, rakım, don eşiği) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=2194
Annona hangi toprağı sever?
FAO EcoCrop en uygun pH'yı 6-7,5 (mutlak 5,5-8), en uygun dokuyu orta ve hafif topraklar, en uygun derinliği 150 cm üzeri derin toprak olarak verir.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona cherimola, veri sayfası (sıcaklık, yağış, pH, rakım, don eşiği) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=2194
Annona fidanı ne zaman dikilir, dönüme kaç fidan gerekir?
Okuduğumuz kaynaklarda Türkiye için dikim ayı ve dönüme fidan sayısı yoktur. Sicilya'daki bir deneme bahçesi 6x6 m aralıkla dikilmiştir (hesapla dekara yaklaşık 28 ağaç); bu bir araştırma parselidir. Aralığı il müdürlüğüyle belirleyin.
Kaynak: Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/
Annonaya hangi anaca aşı yapılır, annona türleri birbirine aşılanır mı?
Okuduğumuz kaynaklarda annona türleri arasında aşı uyuşması ya da anaç adı yoktur; yazmıyoruz. Sicilya çalışmasında cherimoya ağaçları kendi anaçları üzerine aşılıdır. BATEM ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi'ne danışın.
Kaynak: Ulusal Tıp Kütüphanesi (PMC) · Pomological, Sensorial, Nutritional and Nutraceutical Profile of Seven Cultivars of Cherimoya (Annona cherimola Mill), Foods 2021 (giriş, malzeme ve yöntem bölümleri) · https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7823484/
Annona nasıl tozlanır, elle tozlama gerekir mi?
FAO'nun cherimoya belgesi tozlamayı Kaliforniya'da başlıca işçilik maliyetleri arasında sayar ve Şili'de suni tozlama çalışmasına atıf yapar. EcoCrop düşük nemin tozlanmayı engellediğini yazar. Yöntem ayrıntısı bu kaynaklarda yoktur.
Kaynak: FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm
Annona (cherimoya) ne zaman hasat edilir?
FAO belgesine göre meyve olgunlaşmamışken toplanır ve oda sıcaklığında olgunlaşır; kabuk koyu kahverengiden siyaha dönmeye başlayınca fazla olgun sayılır. Sicilya çalışmasında hasat tarihleri 8 Kasım (Campas) ile 7 Aralık (Torre1) arasındadır.
Kaynak: FAO · Promoting cultivation of cherimoya in Latin America (hasat, olgunlaşma, pazar bölümleri) · https://www.fao.org/4/x2450e/x2450e09.htm
Annonanın pazar değeri nedir, Türkiye'de satılır mı?
Okuduğumuz resmî kaynaklarda annona için ayrı bir Türkiye üretim, ithalat ya da hal fiyatı kalemi yoktur. TAGEM 2022 özeti tropik meyvelerin genelinde ülkenin ithalata dayandığını yazar. Fiyat tahmini yapmıyoruz.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · TAGEM · Ilıman İklim Meyveleri Proje Değerlendirme Grubu Toplantısı Özet Kitapçığı (Ankara, 21-25 Şubat 2022; proje no TAGEM/BBAD/B/19/A1/P5/1241) · https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/pdgt/bbad/2022_ozet.pdf
Şeker elması ile cherimoya aynı mı?
Hayır. Şeker elması olarak anılan sugar apple Annona squamosa türüdür; cherimoya Annona cherimola'dır. FAO EcoCrop A. squamosa için en uygun sıcaklığı 23-30 °C, cherimoya için 17-25 °C verir.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri tabanı · Annona squamosa, veri sayfası · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=414