KANUN
king 1696
Tahıl arzı %10 azalınca fiyat ~%30 artar. Fiyat esnekliği f = 1/β — buğdayda β≈-0.3, f≈-3.3: King ile aynı büyüklük.
tarımart · tarımart · arz-fiyat bilimsel kanıt
king kanunu canlı: bol mahsul ucuz, az mahsul pahalı
1696'da Gregory King saydı, 2018-2025 Türkiye verisi doğruladı: arz yüzde 10 oynayınca fiyat kat kat oynar. Bu sayfa o kanunu kanıtıyla, tahminiyle ve erken uyarısıyla canlı tutar.
BU SAYFA NE YAPIYOR?
Üç iş yapar: kanıtlar (2018-2025 kritik olaylarında model ile gerçekleşeni yan yana koyar), kestirir (hasat tahmininden güven aralıklı fiyat yönü çıkarır) ve uyarır (herkes aynı ürünü ekince erkenden haber verir). TL fiyat burada yazmaz — fiyat satıcının ilanındadır; burası yönün ve oranın bilimidir.
dört kanat
KANIT
2018-2025 geri-testi
5 kritik olay; arz şoklarında model hatası RMSE 12.1 puan (hedef <15).
KESTİRİM
güven aralıklı tahmin
Uydu hasat tahmini + TMO politikası + kur beklentisi → 6-12 ay fiyat yönü, %95 güven aralığıyla.
UYARI
arz fazlası siren
Ekim alanı geçen yıla göre +%15 üzeri artarsa uyarı doğar: çok ekilen ürünün fiyatı düşer, plan gözden geçirilir.
arz oynayınca fiyat ne yapar? — kanıt grafiği
ARZ DEĞİŞİMİ × ERTESİ DÖNEM FİYAT DEĞİŞİMİ (%, REEL)
Siyah noktalar arz şoklarıdır ve eğri bandının içine düşer: mahsul azaldıkça fiyat sert yükselir, bollaştıkça düşer. Kırmızı noktalar dış şoktur (pandemi talep dalgası, dünya tahıl şoku) — bunları arz açıklamaz, model de açıklamaya zorlamaz. Değerler reel yüzde değişimdir; kaynaklar §8'de.
20 ürün elastikiyet tablosu
β talep fiyat esnekliğidir; f = 1/β arzdaki yüzde 1 değişimin fiyata kaç kat yansıdığını söyler. Değerler literatür kalibrasyonudur ve aralık dışına çıkamaz; resmi seri bağlandıkça OLS ile yeniden tahmin edilir.
| Ürün | β (esneklik) | %95 aralık | f = 1/β | R² hedef | Türkiye nüansı | Kaynak |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Buğday | -0.30 | -0.40 … -0.20 | -3.3 | 0.78 | TMO alım-satımı fiyat sıçramasını yumuşatır (dampener); depolanabilir. | King (1696) — tahıl fiyat esnekliği f ≈ -3 ⇒ β ≈ -0.3; FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Arpa | -0.35 | -0.47 … -0.23 | -2.9 | 0.74 | Yem talebi hayvancılık çevrimine bağlı; TMO müdahale kapsamında. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.) |
| Mısır | -0.40 | -0.52 … -0.28 | -2.5 | 0.76 | İthalata açık — dünya fiyatı (CBOT) iç fiyatı çeker; kur geçişkenliği yüksek. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Çeltik (Pirinç) | -0.30 | -0.40 … -0.20 | -3.3 | 0.71 | Temel gıda, talep katı; gümrük politikası fiyatı şekillendirir. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Ayçiçeği | -0.60 | -0.74 … -0.46 | -1.7 | 0.72 | En esnek tahıl-yağ ürünü: ham yağ ithalatı ikame eder, dünya arzına çok duyarlı. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; 2022 Karadeniz arz şoku gözlemi |
| Pamuk | -0.50 | -0.64 … -0.36 | -2.0 | 0.70 | Sanayi girdisi — tekstil çevrimi ve dünya stok/kullanım oranı belirleyici. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; Cotlook A endeks geçişkenliği |
| Şeker Pancarı | -0.20 | -0.28 … -0.12 | -5.0 | 0.82 | Kota + sözleşmeli üretim: 20 ürün içinde en katı fiyat, arz şoku en az geçer. | Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.); kota rejimi |
| Patates | -0.55 | -0.71 … -0.39 | -1.8 | 0.66 | Kısmen depolanır; ekim alanı yıldan yıla sert salınır (örümcek ağı çevrimi). | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.) |
| Kuru Soğan | -0.60 | -0.76 … -0.44 | -1.7 | 0.64 | Türkiye fiyat sıçramalarının klasik örneği; depo spekülasyonu çevrimi büyütür. | Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.); 2019 soğan fiyat çevrimi gözlemi |
| Domates | -0.70 | -0.88 … -0.52 | -1.4 | 0.62 | Bozulabilir — King etkisi en sert burada; sera üretimi mevsim şokunu kısmen yumuşatır. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; sera üretim payı Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.) |
| Biber | -0.65 | -0.83 … -0.47 | -1.5 | 0.60 | Bozulabilir sebze bandı; ihracat (salça/kapya) talebi tabanı destekler. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Salatalık (Hıyar) | -0.70 | -0.88 … -0.52 | -1.4 | 0.58 | Depolanamaz; günlük hal arzı fiyatı anında kırar. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Elma | -0.50 | -0.64 … -0.36 | -2.0 | 0.68 | Soğuk hava deposu arz şokunu aylara yayar; ihracat (Rusya-Orta Doğu) taban kurar. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.) |
| Üzüm | -0.45 | -0.59 … -0.31 | -2.2 | 0.67 | Sofralık/kurutmalık/şaraplık üç kanal — kanal kayması esnekliği düşürür. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Portakal | -0.50 | -0.64 … -0.36 | -2.0 | 0.65 | Narenciye ihracat penceresi (kış) iç fiyatı dünya talebine bağlar. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı |
| Limon | -0.55 | -0.71 … -0.39 | -1.8 | 0.63 | 2020 pandemi C-vitamini talebi: dışa talep şoku örneği (arz değil talep kaynaklı). | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; 2020 pandemi talep şoku gözlemi |
| Fındık | -0.40 | -0.52 … -0.28 | -2.5 | 0.75 | Türkiye dünya üretiminde birinci — TR arz şoku doğrudan dünya fiyatı olur; TMO alımı taban kurar. | Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.); TMO fındık müdahale alımları |
| Antep Fıstığı | -0.35 | -0.47 … -0.23 | -2.9 | 0.70 | Periyodisite (var yılı / yok yılı) arz çevrimini içine gömer; depolanabilir. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; Türkiye tarım ekonomisi literatürü (Miran, Ege Ü.; Rehber, Uludağ Ü.) |
| Zeytin (Yağlık) | -0.45 | -0.59 … -0.31 | -2.2 | 0.69 | Dünya zeytinyağı fiyatı (İspanya rekoltesi) iç fiyatın yarısını açıklar. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; İspanya arz geçişkenliği |
| Kırmızı Mercimek | -0.40 | -0.52 … -0.28 | -2.5 | 0.72 | İthalata açık baklagil; iç arz şoku ithalatla kısmen telafi edilir. | FAO Agricultural Outlook 2020+ / USDA ERS talep esneklik bandı; Kanada ithalat geçişkenliği |
karşı ölçüm — model tahmini vs gerçekleşen
2021 · Buğday
ARZ ŞOKUYAKLAŞIK SERİiç anadolu kuraklığı
Arz -14% → gerçekleşen fiyat +45% · model tahmini +65.3% (hata 20.3 puan)
2021 kuraklığı buğday üretimini yaklaşık %14 düşürdü; 2022 alım döneminde reel fiyat ~%45 yükseldi. King (1696) tahıl gözlemiyle aynı büyüklük sınıfı: az mahsul, sert fiyat.
Kaynak: TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri 2021 (buğday ~20,5→17,65 milyon ton) + TMO 2022 alım dönemi reel fiyat değişimi
2019 · Kuru Soğan
ARZ ŞOKUYAKLAŞIK SERİbol yağışlı sezon — güçlü hasat
Arz +12% → gerçekleşen fiyat -20% · model tahmini -17.2% (hata 2.8 puan)
2018 fiyat sıçraması ekimi büyüttü; 2019 arzı ~%12 arttı, reel fiyat ~%20 geriledi. Klasik örümcek ağı (cobweb) çevrimi — arz fazlasının fiyatı nasıl kırdığının ders kitabı örneği.
Kaynak: TÜİK Bitkisel Üretim İstatistikleri 2019 + hal reel fiyat serisi (2018 fiyat sıçraması sonrası ekim genişlemesi)
2020 · Limon
DIŞ ŞOKYAKLAŞIK SERİpandemi — gıda talep şoku
Arz +2% → gerçekleşen fiyat +30% · arz modeli bu olayı açıklamaz — dürüst sınır
Arz normalken fiyat sıçradı: bu bir ARZ şoku değil, TALEP şokudur (pandemi C-vitamini talebi + lojistik). Model bunu arzla açıklamaz — açıklamaya çalışsaydı bilim olmazdı; dış şok olarak ayrı etiketlenir.
Kaynak: TÜİK gıda enflasyonu 2020 + narenciye hal serisi
2022 · Buğday
DIŞ ŞOKYAKLAŞIK SERİkaradeniz tahıl koridoru şoku
Arz 0% → gerçekleşen fiyat +60% · arz modeli bu olayı açıklamaz — dürüst sınır
Türkiye arzı değişmeden dünya buğday fiyatı ~%60 sıçradı: modeldeki γ·log(Dünya Arz) teriminin varlık sebebi. Dünya arz şoku iç fiyata kur kanalıyla da geçer (δ terimi).
Kaynak: FAO Gıda Fiyat Endeksi 2022 + CBOT/Matif buğday vadeli serisi
2023 · Buğday
ARZ ŞOKUYAKLAŞIK SERİrekolte toparlanması
Arz +11% → gerçekleşen fiyat -25% · model tahmini -29.4% (hata 4.4 puan)
Kuraklık sonrası toparlanma: üretim ~%11 arttı, reel fiyat ~%25 geriledi. Aynı denklemin öteki yüzü — bolluk yılında fiyat düşer; TMO alımı düşüşü kısmen yumuşattı.
Kaynak: TÜİK 2023 (buğday ~22 milyon ton, son yılların en yükseği) + 2023/24 reel fiyat serisi
Arz şoku olaylarında model hatası: RMSE 12.1 puan — hedef 15 puanın altında (3 olay). 2021 kuraklığında ham King tahmini gerçekleşenin üstünde kaldı; fark TMO müdahalesiyle açıklanır ve kestirim motorunda söndürme katsayısı olarak kalibre edilmiştir (§7 metodoloji).
kestirim paneli — 2026 hasadından 2027 fiyat yönüne
Buğday · 2027-Q1
4 İL PİLOTU+22.4%%95 GA: 16.3% … 35.8%
Girdi: üretim beklentisi -8% (uydu hasat hattı). Bu bir istatistiksel tahmindir; kesinlik iddiası değildir.
- TMO müdahalesi aktif varsayıldı — ham tahmin 0.7 söndürme katsayısıyla yumuşatıldı (kalibrasyon: 2021-2023 geri-testi, örneklem-içi).
- Kur sabit varsayıldı — döviz beklentisi girilmedi.
- Dünya arzı ve stok terimi nötr varsayıldı — Cephe 27B dünya serisi bağlanınca denkleme girer.
- Hasat girdisi 4 il pilotundandır — Türkiye geneli değildir; genellenirken dikkat.
Ayçiçeği · 2027-Q1
4 İL PİLOTU-31.1%%95 GA: -38.3% … -26.1%
Girdi: üretim beklentisi +25% (uydu hasat hattı). Bu bir istatistiksel tahmindir; kesinlik iddiası değildir.
- Kur sabit varsayıldı — döviz beklentisi girilmedi.
- Dünya arzı ve stok terimi nötr varsayıldı — Cephe 27B dünya serisi bağlanınca denkleme girer.
- Hasat girdisi 4 il pilotundandır — Türkiye geneli değildir; genellenirken dikkat.
metodoloji
Ana denklem (log-log): log(Fiyat) = α + (1/β)·log(TR Arz) + γ·log(Dünya Arz) + δ·log(Döviz) + ε·log(Stok) + ζ·Mevsim + η·TMO + u
Tahminci: OLS + White (HC1) heteroskedastisite-dirençli standart hatalar. Tanılar: R², düzeltilmiş R², F testi, Durbin-Watson otokorelasyon. Kur geçişkenliği δ TCMB çalışmaları bandından (gıda ~0.3); TMO söndürme katsayısı (0.7) 2021-2023 geri-testinden örneklem-içi kalibredir ve bu sınır açıkça bildirilir. Motor kodu: lib/ekonometrik/ — her tahmin ve uyarı Motor 2 append-only defterine işlenir; kayıt silinmez, düzeltme yeni satırla yapılır.
bilimsel kaynaklar
KLASİK
Gregory King (1696)
"Natural and Political Observations upon the State and Condition of England" — tahıl arz-fiyat tablosu; King's Law'un doğduğu sayım.
EKONOMETRİ
Hendry & Nielsen (2007)
"Econometric Modeling" — model kurma, tanı testleri ve dirençli tahmin çerçevesi.
TÜRKİYE
Miran (Ege Ü.) · Rehber (Uludağ Ü.)
Türkiye tarım ekonomisi literatürü — ürün talep esneklikleri ve TMO müdahale analizi.
KÜRESEL
FAO Agricultural Outlook 2020+ · USDA ERS
Ürün bazlı talep esnekliği bantları ve uzun vadeli projeksiyon yöntemi.
RESMİ SERİ
TÜİK Bitkisel Üretim · TMO Raporları
Üretim ve müdahale serileri — Cephe 27B veri katmanı üzerinden bağlanır (data/fiyat).
aktif arz fazlası uyarıları
Ayçiçeği · Trakya
YÜKSEKPİLOT VERİBu yıl Trakya tarafında çok ayçiçeği ekildi — ekim geçen yıla göre yüzde 25 arttı. Mahsul bollaşınca fiyat düşer; hesabımız gelecek sezon için yüzde 31 civarı düşüş gösteriyor (yüzde 26 ile 38 arası). Ekim planınızı bir kez daha gözden geçirmenizde fayda var.
Ekim alanı +%25 → istatistiksel fiyat tahmini %-31.1 (%95 GA: %-26.1 ile %-38.3) · kayıt Motor 2 defterinde
Mısır · Konya
DİKKATPİLOT VERİBu yıl Konya tarafında çok mısır ekildi — ekim geçen yıla göre yüzde 18 arttı. Mahsul bollaşınca fiyat düşer; hesabımız gelecek sezon için yüzde 34 civarı düşüş gösteriyor (yüzde 27 ile 44 arası). Ekim planınızı bir kez daha gözden geçirmenizde fayda var.
Ekim alanı +%18 → istatistiksel fiyat tahmini %-33.9 (%95 GA: %-27.4 ile %-44.4) · kayıt Motor 2 defterinde
Fiyatı merak mı ediyorsun?
Bölgesel rayiç ve günlük seyir Karar Mekanı'ndadır — bu sayfa TL fiyat göstermez, yalnız bilimsel oran ve yön verir.
Sık sorulanlar
merak edilenler
Bu sayfa fiyat mı veriyor?
Hayır. tarımart pazaryeridir, merkezi fiyat vermez — fiyat satıcının ilanında yazar. Bu sayfa yönü gösterir: mahsul bollaşınca fiyatın yüzde kaç düşme eğiliminde olduğunu, tarihle ve kaynakla kanıtlar. Bölgesel rayiç için Karar Mekanı köprüsünü kullanın.
King kanunu nedir?
Gregory King 1696 yılında İngiltere tahıl pazarını saydı ve şunu gördü: mahsul yüzde 10 azalınca fiyat yaklaşık yüzde 30 artıyor. Yani bereket yılında fiyat düşer, kıt yılda sert yükselir. 330 yıl sonra Türkiye verisi de aynı kanunu gösteriyor.
Tahminler kesin mi?
Değil — ve kesin diyen olursa şüphelenin. Her tahminimiz istatistiksel tahmindir; yanına yüzde 95 güven aralığı yazılır. Kuraklık, savaş, kur gibi dış şoklar tahmini saptırabilir; bunları da ayrıca işaretleriz.
Arz fazlası uyarısı bana nasıl ulaşır?
Bir ürünün ekim alanı geçen yıla göre yüzde 15'ten fazla artarsa uyarı doğar. Uyarı bu sayfadaki akışa düşer; dileyen üreticiye kısa mesajla da gider. Amaç ceza değil, hatırlatmadır: herkesin ektiğini ekmeden önce bir daha düşünün.
Katsayılar nereden geliyor?
Hiçbir katsayı uydurma değildir: her satırın yanında bilimsel kaynağı yazar (King 1696, FAO, USDA, Türkiye tarım ekonomisi literatürü). Şu an literatür kalibrasyonudur; 2018-2025 resmi serisi bağlandıkça kendi verimizle yeniden tahmin edilir ve bu sayfada güncellenir.