Dondurulmuş Sebze
Dondurulmuş sebze, bezelye, fasulye, ıspanak, mısır, biber, patlıcan, brokoli gibi sebzenin ayıklanıp çoğu kez kısa haşlandıktan sonra hızlı dondurulmasıdır. Ürün eksi 18 derecede soğuk zincirle saklanır. Bu rehber hazırlık ve haşlama adımını, dondurma yolunu, soğuk zincir kuralını, etiketi ve koli ile dökme satış şeklini anlatır.
Dondurulmuş sebze nedir, hangileri girer?
Dondurulmuş sebze, taze sebzenin ayıklanıp doğranması ya da bütün bırakılması, çoğu kez kısa süre buharda veya suda haşlanması ve ardından hızlı dondurulmasıyla elde edilir. Gümrük listesi pişmemiş ve haşlanmış dondurulmuş sebzeyi aynı başlıkta sayar, bu yüzden haşlanarak ön işlem görmüş sebze bu pazara girer.
Bu pazarda bezelye, taze fasulye, bakla, ıspanak, tatlı mısır tanesi, bamya, biber, patlıcan, kabak, brokoli, karnabahar, enginar kalbi, pırasa, havuç, pazı, lahana ve karışık sebze ilan alır. Sebze karma kategoridir; ilanda ürünün adı zorunlu yazılır.
Ön kızartmalı patates, yaprak sarma, dolma ve hazır yemek pişmiş ya da doldurulmuş olduğundan bu pazarda değildir. Izgara ya da kızartılmış patlıcan ve kabak da pişmiş sayılır. Taze sebze sebze ve meyve pazarında, kurusu kurutulmuş sebze rehberlerindedir.
| Patates (ham, doğranmış) | 0710.10; ön kızartmalısı hazırlanmış gıda başlığındadır, kapsam dışı |
|---|---|
| Bezelye | 0710.21 |
| Taze fasulye | 0710.22; Vigna ve Phaseolus cinsleri |
| Bakla | 0710.29; bezelye ve fasulye dışındaki baklagil sebze |
| Ispanak | 0710.30 |
| Tatlı mısır | 0710.40 |
| Bamya, biber, patlıcan, kabak, brokoli, karnabahar, enginar kalbi, pırasa, havuç, pazı, lahana | 0710.80; başka yerde anılmayan sebze |
| Karışık sebze | 0710.90 |
Kaynak: Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Haşlama ve dondurma
Sebze tarladan taze toplanır, yıkanır, ayıklanır ve ürüne göre doğranır. Çoğu sebze dondurmadan önce kısa süre buharda ya da kaynar suda haşlanır; bu işleme blanşlama denir. Haşlanan sebze hemen soğutulur ve süzülür, sonra dondurma hattına verilir.
Dondurma iki yoldan yapılır. Tek tek dondurma (IQF) bezelye, mısır ve fasulye gibi ürünlerde taneleri ayrık tutar. Blok dondurma ıspanak ve kıyılmış sebzede kullanılır. Tebliğ hızlı dondurmayı tanımlar, IQF ve blok adlarını anmaz; bu ayrım ticari uygulamadır.
Dondurma ortamı olarak ürüne değen yalnız hava, azot ve karbondioksit olabilir. Karışık sebze satıyorsanız karışımdaki sebzeler etikette miktar sırasıyla yazılır. Ürünün ne zaman hasat edildiğini ilanda belirtirseniz alıcı tazelik hakkında fikir edinir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
Kalite: alıcı neye bakar?
Dondurulmuş sebzede alıcının ilk bakışı rengedir. Bezelye ve ıspanak canlı yeşil olmalı, soluk ya da kahverengi lekeli ürün haşlama ya da depolama hatasına işaret eder. Taneler ayrık dökülmeli, torba içinde buz kalıbı olmamalıdır.
Boy, kalibre, bütün ve kırık oran, sap ve yaprak kalıntısı ile yabancı madde ölçü olan başlıca noktalardır. Koçan ya da gül biçimi gibi parça tipi ilanda ayrıca yazılır. Kuru madde ayrımı ticari uygulamadır; alıcı şartnamesine bakılır.
Pestisit kalıntısı ve bulaşan sınırları Türk Gıda Kodeksi yönetmeliklerine bağlıdır. Elinizde analiz raporu varsa ilanda belirtin; rapor yoksa bunu da saklamayın.
| Renk | Sebzeye özgü, canlı ve eşit; solgun ya da kahverengi leke yok |
|---|---|
| Taneler | Ayrık ve dökülür; buz kalıbı yok |
| Buz | Torba içinde ve koli dibinde belirgin buz birikimi yok |
| Boy ve biçim | Kalibre yakın; dilim, küp, bütün ya da gül ilanda yazılır |
| Temizlik | Sap, yaprak, kum ve yabancı madde yok |
| Dondurma yöntemi | IQF, blok ya da başka yöntem; ilanda yazılır |
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği ve Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Saklama ve soğuk zincir
Dondurulmuş sebzenin her noktası eksi 18 derece ya da daha düşükte tutulur. Perakende dolabı ve taşıma sırasında kısa bir sıcaklık artışı olabilir, ancak tebliğe göre bu artış 3 dereceyi geçmez. Depo, araç ve dolap bu sıcaklığı sürekli sağlayabilmelidir.
Bir kez çözülen sebze tekrar dondurulmaz. Etikette "çözüldükten sonra tekrar dondurmayın" yazar. Teslimde kolinin sertliğine, torbada buz birikimine ve araç termometresine bakmak alıcı için pratik bir kontroldür.
Sıcaklık izleme kuralları ayrı bir tebliğdedir: Tebliğ No 2014/48. Metni bu rehberde okunmadı. Raf ömrü ürüne ve ambalaja göre değişir; ticari uygulamada 12 ile 24 ay arası anılır, bu aralık bu rehberde kaynakla doğrulanmadı. İlanda satıcının beyanı yazılır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Mevzuat ve etiket
Dondurulmuş sebze Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği'ne (Tebliğ No 2014/47; 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete) bağlıdır. Tebliğ ürünün her noktasında eksi 18 derece şartını koyar ve idari yaptırımı 5996 sayılı Kanun'a bağlar. Tebliğdeki sonraki değişiklikler bu rehberde okunmadı.
Etikette net miktar kütle olarak, saklama sıcaklığı, parti numarası, son tüketim tarihi ve tekrar dondurma uyarısı bulunur. Genel kurallar için Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı Resmî Gazete) geçerlidir. Tüketiciye arz edilen ambalaj uygun olmalıdır.
Tesis Gıda Hijyeni Yönetmeliği'ne (17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete) tabidir; kayıt ya da onay durumunuz için il tarım ve orman müdürlüğüne danışın. Ürün için gümrük kodunu gümrük müşavirinden teyit edin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği, 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-5.htm · Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Ticaret: takdim ve alıcılar
Dondurulmuş sebze çoğunlukla 10 kg karton kolide ve iç torbada satılır. Perakende için 500 g ile 1 kg torba, toplu mutfak için daha büyük koli, sanayi için dökme ya da paletli blok kullanılır. Dökme teslimde soğuk zincirli araç şarttır.
Alıcılar toplu yemek firmaları, restoran ve otel zincirleri, hazır yemek ve konserve sanayisi, zincir mağazalar, ihracatçılar ve toptan dondurulmuş gıda tüccarlarıdır. Bu alıcılar çoğu kez parti numarası, üretim tarihi ve analiz raporu ister.
Fiyatı satıcı belirler. Fiyatı etkileyen etkenler sebzenin türü, parça biçimi, IQF ya da blok oluşu, ambalaj, hasat yılı, soğuk zincirli teslim ve nakliye mesafesidir. İletişim portal içinden yapılır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
Sık sorulan sorular
Dondurulmuş sebze nasıl yapılır?
Sebze taze toplanır, yıkanır, ayıklanır ve ürüne göre doğranır. Çoğu kez kısa süre buharda ya da suda haşlanır, soğutulur, süzülür ve hızlı dondurulur. Sonunda her noktası eksi 18 derece ya da altında saklanır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Sebze dondurmadan önce neden haşlanır?
Haşlama ya da blanşlama, sebzeyi dondurmadan önce kısa süre ısıya tutar. Böylece renk ve görünüm korunur. Gümrük listesi haşlanmış dondurulmuş sebzeyi de aynı başlıkta saydığından bu ön işlem bu pazara girer.
Kaynak: Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Dondurulmuş sebze kaç derecede saklanır?
Sebzenin her noktası eksi 18 derece ya da altında kalmalıdır. Tebliğ taşımada ve perakende dolabında kısa süreli bir yükselmeye izin verir; yükselme 3 dereceyi aşamaz. Depo ve araç bunu sürekli sağlamalıdır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Çözülmüş sebze tekrar dondurulup satılır mı?
Hayır. Tebliğ, çözüldükten sonra yeniden dondurulan ürünün satışını yasaklar ve etikette bunun uyarısını ister. Çözülme şüphesi olan parti ilana konmaz.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Ön kızartmalı patates bu pazarda var mı?
Hayır. Ham ve doğranmış patates 0710.10 başlığındadır. Ön kızartmalı patates, yaprak sarma, dolma ve hazır yemek pişmiş ya da doldurulmuş olduğundan hazırlanmış gıda sayılır ve bu pazarda ilan almaz.
Kaynak: Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Karışık sebzenin etiketinde ne yazar?
Karışımı oluşturan sebzeler etikette miktar sırasıyla yazılır. Net miktar kütle olarak, saklama sıcaklığı, parti numarası ve son tüketim tarihi de bulunur. Tekrar dondurma uyarısı unutulmaz.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
Dondurulmuş sebzenin raf ömrü ne kadar?
Süre sebzenin türüne, haşlama işlemine ve ambalaja bağlıdır. Ticari uygulamada 12 ile 24 ay arası anılır, ancak bu aralık bu rehberde kaynakla doğrulanmadı. Satıcı kendi beyanını ve son tüketim tarihini ilana yazar.
Dondurulmuş sebze satmak için hangi belge gerekir?
Üretim ve depolama yerinin hijyen mevzuatına uygun kayıtlı ya da onaylı olması gerekir. Hangi belgenin sizin için geçerli olduğunu il tarım ve orman müdürlüğünden sorun.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği, 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-5.htm
Dondurulmuş sebzenin gümrük kodu nedir?
Dondurulmuş sebze Harmonize Sistem 0710 başlığındadır. Bezelye 0710.21, taze fasulye 0710.22, ıspanak 0710.30, mısır 0710.40, karışık sebze 0710.90 olarak okundu. Parti için gümrük müşavirinden teyit edin.
Kaynak: Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx