Dondurulmuş Mantar
Dondurulmuş mantar, kültür mantarı ile kuzu göbeği gibi doğal türlerin ayıklanıp çoğu kez kısa haşlandıktan sonra hızlı dondurulmasıdır. Ürün eksi 18 derecede soğuk zincirle saklanır. Bu rehber kültür ve doğadan toplama farkını, toplama izin belgelerini, dondurma yolunu, soğuk zincir kuralını ve koli ile dökme satış şeklini anlatır.
Dondurulmuş mantar nedir, hangileri girer?
Dondurulmuş mantar, taze mantarın temizlenip bütün, dilim ya da parça hâlinde çoğu kez kısa süre haşlandıktan sonra hızlı dondurulmasıyla elde edilir. Ürünün her noktası eksi 18 derece ya da daha soğuk olur ve bu sıcaklık zincir boyunca korunur.
Bu pazara kültür mantarı (Agaricus), istiridye mantarı ve şitake ile kuzu göbeği, kanlıca ve öteki doğal mantarlar girer. Doğal mantarda ürünün kaynağı ilanda zorunlu yazılır: kültür ya da doğadan toplama.
Taze mantar mantar pazarındadır; kurutulmuş mantar kuru mantar rehberindedir. Konserve, turşu, hazır sos ve pişmiş mantar yemeği işlenmiş gıdadır ve bu pazara girmez. Yaş mantar partisi ile donmuş partiyi karıştırmayın; ilan başlığında ürünün dondurulmuş olduğunu belirtin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Nasıl hazırlanır ve dondurulur?
Mantar toplanır ya da kesilir, kök ucu ve toprak kalıntısı ayıklanır, temizlenir ve boyuna göre ayrılır. Dilimli ürün için mantar dilimlenir. Çoğu zaman dondurmadan önce kısa süre haşlanır, soğutulur ve süzülür; haşlanarak hazırlanmış dondurulmuş sebze gümrük listesinde aynı başlığa girer.
Dondurma tek tek (IQF) ya da blok olarak yapılır. Tek tek dondurulan dilimler yapışmaz. Tebliğ hızlı dondurmayı tanımlar, IQF ve blok adlarını anmaz; bu ayrım ticari uygulamadır. Ürüne değen soğutucu ortam yalnız hava, azot ve karbondioksit olabilir.
Dondurulmuş mantar için gümrük başlığı bu rehberde okunmadı. Gümrük listesinde mantara özgü ayrı bir dondurulmuş alt kod görülmedi; 0710.80 aday olarak anılır ve parti için gümrük müşavirinden teyit edilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Kültür mantarı mı, doğadan toplama mı?
Kültür mantarı kapalı yerde yetiştirilir; izlenebilirliği kolaydır. Doğal mantar ise ormandan ya da meradan toplanır. Ormandan toplanan odun dışı ürün, yani orman sahasından alınan bitkisel ürün, izne ve taşıma belgesine bağlıdır.
Orman Genel Müdürlüğü'nün Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliği odun dışı orman ürününü ormandan elde edilen odun dışındaki ürün olarak tanımlar. Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, izne bağlı odun dışı ürünün taşınmasında belge ister. Hangi mantar türünün hangi izne bağlı olduğu bu rehberde ürün bazında okunmadı; il orman işletme müdürlüğüne sorun.
Doğadan toplanmış donuk mantar satıyorsanız ilanda "doğadan toplama" seçin ve izin ile taşıma belgenizin olduğunu beyan edin. Yanlış türün partiye karışması ciddi risktir; tür doğrulaması satıcının beyanına dayanır. Emin olmadığınız türü ilana koymayın.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/06/20210625.htm · Orman Genel Müdürlüğü · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240824.htm
Kalite: alıcı neye bakar?
Dondurulmuş mantarda alıcı önce rengi ve bütünlüğü görmek ister. Kültür mantarı beyaz ya da krem renkte, siyah ya da kahverengi lekesiz olmalıdır. Dilimler birbirine yapışmadan dökülmeli, torbada buz kalıbı olmamalıdır.
Dilim kalınlığı, şapka çapı, bütün ve kırık oran, sap kalıntısı ve yabancı madde ölçü olan başlıca noktalardır. Dilimli mi, bütün mü, çeyrek mi olduğu ilanda yazılır. Alıcı şartnamesi ayrıntıyı belirler.
Pestisit kalıntısı ve bulaşan sınırları Türk Gıda Kodeksi yönetmeliklerine bağlıdır. Analiz raporu varsa ilanda belirtin. Doğal mantarda ürünün toplandığı yöre ve tarih de alıcı için önemlidir.
| Renk | Türüne özgü ve eşit; kararmış ya da lekeli parça yok |
|---|---|
| Biçim | Bütün, dilim ya da çeyrek; ilanda yazılır |
| Buz | Torba içinde ve koli dibinde belirgin buz birikimi yok |
| Temizlik | Toprak, sap kalıntısı ve yabancı madde yok |
| Kaynak | Kültür ya da doğadan toplama; doğadan toplamada izin beyanı |
| Dondurma yöntemi | IQF, blok ya da başka yöntem; ilanda yazılır |
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Pestisitlerin Maksimum Kalıntı Limitleri Yönetmeliği ve Türk Gıda Kodeksi Bulaşanlar Yönetmeliği · Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Saklama ve soğuk zincir
Dondurulmuş mantarın her noktası eksi 18 derece ya da altında tutulur. Taşıma ve perakende dolabında kısa süreli sıcaklık artışı olabilir; tebliğe göre bu artış 3 dereceyi geçmez. Zincirin bir halkasında kopma olursa ürün çözülür ve niteliği bozulur.
Çözülen mantar tekrar dondurulmaz ve etikette bu uyarı bulunur. Teslimde kolinin sertliği, torbadaki buz birikimi ve araç termometresi hızlı bir kontrol sağlar. Çözülmüş şüpheli parti ilana konmaz.
Sıcaklığın izlenmesi ayrı bir tebliğe, Tebliğ No 2014/48'e bağlıdır; metni bu rehberde okunmadı. Raf ömrü ürüne ve ambalaja göre değişir. Ticari uygulamada 12 ile 24 ay arası anılır, bu aralık bu rehberde kaynakla doğrulanmadı.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Mevzuat ve etiket
Ana düzenleme Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği'dir (Tebliğ No 2014/47; 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete). Tebliğin sonraki değişiklikleri bu rehberde okunmadı. Etikette net miktar kütle olarak, saklama sıcaklığı, parti numarası, son tüketim tarihi ve tekrar dondurma uyarısı yazılır.
Genel etiket kuralları Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nde (26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı Resmî Gazete), tesis kuralları Gıda Hijyeni Yönetmeliği'nde (17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete) yer alır. Kayıt ya da onay durumunuz için il tarım ve orman müdürlüğüne danışın.
Bazı doğal mantar adları coğrafi işaretlidir; ancak işaret taze ürün için verilmiştir ve dondurulmuş ürüne bağlanmaz. Bir ad kullanmadan önce TÜRKPATENT sicilindeki tescil belgesini okuyun.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği, 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-5.htm · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret sicili (menşe adı ve mahreç işareti kayıtları) · https://ci.turkpatent.gov.tr/veri-tabani
Ticaret: takdim ve alıcılar
Dondurulmuş mantar çoğunlukla 10 kg karton kolide ve iç torbada satılır. Perakende için 500 g ile 1 kg torba, sanayi için dökme ya da paletli blok kullanılır. Dökme teslimde soğuk zincirli araç şarttır.
Alıcılar restoran ve otel zincirleri, toplu yemek firmaları, pizza ve hazır yemek yapanlar, konserve ve sos sanayisi, zincir mağazalar, ihracatçılar ve toptan dondurulmuş gıda tüccarlarıdır. Bu alıcılar çoğu kez parti numarası ve analiz raporu ister.
Fiyatı satıcı belirler. Fiyatı etkileyen etkenler mantarın türü ve kaynağı, bütün ya da dilim oluşu, IQF ya da blok oluşu, ambalaj, hasat dönemi, soğuk zincirli teslim ve nakliye mesafesidir. İletişim portal içinden yapılır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
Sık sorulan sorular
Dondurulmuş mantar nasıl yapılır?
Mantar temizlenir, boyuna göre ayrılır, bütün ya da dilim hâline getirilir, çoğu kez kısa süre haşlanır ve hızlı dondurulur. Ürünün her noktası eksi 18 derece ya da altına iner ve soğuk zincirle korunur.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Dondurulmuş mantar kaç derecede saklanır?
Mantarın her noktası eksi 18 derece ya da daha düşükte saklanır. Kısa süreli yükselme yalnız taşımada ve perakende dolabında olabilir ve 3 dereceyi geçmemelidir. Soğuk zincir kopmasın diye teslimde araç sıcaklığına bakın.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Ormandan topladığım mantarı dondurup satabilir miyim?
Orman sahasından alınan odun dışı ürün izne ve taşıma belgesine bağlıdır. İlanda kaynağı doğadan toplama seçip izin ve taşıma belgenizin olduğunu beyan edersiniz. Türe göre ayrıntıyı il orman işletme müdürlüğüne sorun.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240824.htm
Çözülmüş mantar tekrar dondurulur mu?
Hayır. Tebliğ çözüldükten sonra yeniden dondurmayı yasaklar ve etiketin bunu uyarmasını ister. Teslimde torbada buz kalıbı ya da kolide çözülme izi varsa partiyi ilana koymayın, alıcıya da vermeyin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Hızlı Dondurulmuş Gıdalar Tebliği (Tebliğ No 2014/47), 18 Ekim 2014 tarihli ve 29149 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur152462.pdf
Dondurulmuş mantarda tür doğrulaması neden önemli?
Doğal mantar partisine yanlış tür karışabilir. Tür doğrulaması satıcının beyanına dayanır; emin olmadığınız mantarı ilana koymayın. Kültür mantarında kaynak belli olduğundan izlenebilirlik daha kolaydır.
Dondurulmuş mantarın raf ömrü ne kadar?
Mantar için raf ömrü türe, kesim biçimine ve ambalaja göre farklıdır. Ticari uygulamada 12 ile 24 ay arası anılır, bu aralık bu rehberde kaynakla doğrulanmadı. İlanda satıcının beyanı ve son tüketim tarihi yazılır.
Etikette neler yazmalı?
Net miktar kütle olarak, saklama sıcaklığı, parti numarası, son tüketim tarihi ve çözüldükten sonra tekrar dondurulmayacağı uyarısı yazılır. Doğal mantarda türün adı ve kaynağı da belirtilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170126M1-6.htm
Dondurulmuş mantar satmak için hangi belge gerekir?
Üretim ve depolama yerinin hijyen mevzuatına uygun kayıtlı ya da onaylı olması gerekir. Doğal mantarda ayrıca izin ve taşıma belgesi sorulur. Hangi belgenin sizin için geçerli olduğunu il müdürlüklerinden öğrenin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği, 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-5.htm
Dondurulmuş mantarın gümrük kodu nedir?
Mantar için ayrı dondurulmuş alt kod gümrük listesinde görülmedi; bu rehberde kod okunmadı. 0710.80 aday olarak anılır. Parti için gümrük müşavirinden teyit edin.
Kaynak: Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0710 pişmemiş ya da buharda veya suda haşlanmış dondurulmuş sebze · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx