Papaya Fidanı
Papaya tropik bir bitkidir; Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre Türkiye'de ekonomik olarak yalnız Akdeniz Bölgesi'nin bazı mikroklima alanlarında ve örtü altında yetişme şansı vardır. Fidan alırken çeşit ve bitkinin cinsiyeti (dişi, erkek, erdişi) en önemli konudur. Bu rehber nereye uyduğunu, fidanın nasıl alınacağını, dikimi, bakımı, hasadı ve narenciyeden geçmeden önceki riskleri kaynaklarıyla anlatır.
Papaya nedir? Tür, köken, Türkiye'de nerede yetişir
Papaya (Carica papaya L.) Caricaceae familyasından, tek gövdeli, çok yıllık bir meyve türüdür. Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre uygun koşulda 8-10 metre boylanabilir; gövdesi yumuşak-odunsu, yaprakları yıldız biçiminde geniş dilimlidir ve yaprak ömrü 4-6 aydır. Gövde ve yapraklar bol lateks içerir. Meyve uzunluğu çeşide göre 7-30 cm, ağırlığı 250-3000 g arasında değişir.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin 2023 tarihli makalesi, papayanın kökeninin tartışmalı olduğunu, doğu ve orta Amerika'dan Meksika ve Panama'ya uzanan dağlık bölgelerden yayıldığının tahmin edildiğini yazar.
Türkiye'de durum: Akdeniz Üniversitesi derlemesi (2004) papayanın ülkemizde ekonomik olarak yalnız Akdeniz Bölgesi'nin bazı mikroklima alanlarında ve örtü altında yetiştirilme şansı olduğunu, Antalya'nın Alanya ve Gazipaşa ilçelerinde meraklı bazı üreticilerin bahçelerinde hobi olarak yetiştirdiğini yazar. Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi'nin 2023 tarihli derlemesi, Gazipaşa, Alanya ve Anamur'un denize bakan yamaçlarındaki mikroklima alanlarında açıkta tropik meyve yetiştirilebildiğini ve son yıllarda papaya, passiflora, pitaya, mango, liçi, longan, guava, karambola, çerimoya gibi türlere ilginin arttığını yazar.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Somali Koşullarında Yetiştirilen Farklı Papaya Çeşitlerinin Fenolojik Özellikleri ve Verim Performansları, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 11(1), 1-10, 2023 · https://doi.org/10.33202/comuagri.1106517 · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, derleme, 2023 (DOI 10.51532/meyve.1182344) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3531476
Papaya nereye uyar? Sıcaklık, don, nem, toprak
Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre papaya tropik iklim bitkisi olduğu için yüksek sıcaklık ister; optimal sıcaklık 21-33 °C arasındadır. Sıcaklık 12-14 °C'nin altına düşünce meyvelerin büyümesi ve gelişmesi gecikir. Sıcaklık -0,5 °C'nin altına düşerse soğuk zararı olur.
İkinci kaynak FAO EcoCrop tablosudur: optimum sıcaklık 21-30 °C, mutlak aralık 12-44 °C; öldürücü sıcaklık hem dinlenme hem erken büyüme döneminde -1 °C olarak yazılıdır. İki kaynak birlikte okunursa, kışın sıcaklığın sıfırın altına inmesi papaya için ciddi risktir; kış en düşük sıcaklığı yöre meteorolojisinden öğrenin.
Nem ve yağış: derlemeye göre vejetasyon süresince oransal nemin yüzde 66'nın, aylık yağışın 100 mm'nin altına düşmemesi optimal yetiştiricilik için önemlidir. FAO tablosu yıllık yağışta optimum 1500-2500 mm, mutlak 1000-3000 mm yazar. Kıyı iklimlerinde yağışın az olduğu aylarda sulama bunu tamamlar.
Toprak: derleme organik maddece zengin, çok iyi drene edilmiş toprakları önerir; optimum pH 5,5-6,7'dir; tuzlu su ve tuzlu toprağa dayanıklı değildir. FAO tablosu pH için optimum 5,5-7, mutlak 4,5-8; rakım için en üst sınır 2100 m yazar. Türkiye için yazılı rakım sınırı okunan Türkçe kaynaklarda yoktur; kaynaklar kıyı mikroklimalarından söz eder.
Açıkta mı örtü altında mı? Derleme açıkta ekonomik yetiştiriciliğin tropik ve yakın kuşakla sınırlı olduğunu, Türkiye'de ise mikroklima ve örtü altı gerektiğini yazar. Alanya'da bir üretici 1000 m²'lik plastik sera yaptırmış, Akdeniz Üniversitesi de benzer bir seraya değişik papaya çeşitlerinin fidanlarını nisan ayında dikmiştir. Rüzgâr dayanımı ve rüzgâr kırıcı konusunda okunan kaynaklarda ölçü yoktur.
| Optimal sıcaklık (Akdeniz Üniversitesi) | 21-33 °C |
|---|---|
| Büyüme gecikir (Akdeniz Üniversitesi) | 12-14 °C altı |
| Soğuk zararı (Akdeniz Üniversitesi) | -0,5 °C altı |
| Öldürücü sıcaklık (FAO EcoCrop) | -1 °C |
| Toprak pH (Akdeniz Üniversitesi) | 5,5-6,7 |
| Toprak pH (FAO EcoCrop, optimum) | 5,5-7 |
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · FAO · EcoCrop veri sayfası: Carica papaya (kod 630) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=630
Papaya fidanı nasıl alınır? Dişi, erkek, erdişi bitki
Papaya genellikle tohumla çoğaltılır. Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre ticari yetiştiricilikte tohumlar 15x25 cm ebatlarında toprak karışımı içeren viyollere ekilir ve yaklaşık 2 ay sonra, 15 cm boya ulaşınca araziye aktarılır. Çelikle çoğaltma da mümkündür: yaz ortasında alınan 3-4 küçük yapraklı, tükenmez kalem kalınlığındaki çelikler alttan ısıtmalı (30 °C) sisleme ortamında köklenebilir. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin Somali denemesinde tohumlar torflu viyollerde çimlendirilmiş, yaklaşık 50 cm'ye ulaşan fideler dikilmiştir.
Cinsiyet konusu, papaya fidanı alırken en kritik noktadır. Papayada dişi, erkek ve erdişi (hermafrodit) olmak üzere üç tip bitki vardır. Derlemeye göre dişi bitki yalnız dişi çiçek yapar ve verim için tozlanma ve döllenme şarttır; erkek bitki yalnız erkek çiçek yapar, verimsizdir; erdişi bitki kendi kendine tozlanır. Bu yüzden iyi verim için bahçede dişi ve erdişi bitkilerin yoğun olması gerekir.
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi makalesi iki şey söyler. Birincisi, papaya ağaçlarının cinsiyeti çiçeklenmeden önce görünüşten belirlenemez; ilk çiçekler oluşunca belli olur (denemede dikimden ilk çiçeklenmeye yaklaşık 93 gün). İkincisi, dişi ve erkek ayrı bitkide olan (dioik) çeşitlerde her çukura iki ya da üç fide dikilir, çiçeklenince verimsiz erkeklerin çoğu kesilir ve her çukurda tek bitki bırakılır (tekleme); denemede tozlanma için erkek ağaçların yüzde 25'i bırakılmıştır. Makale, dişi-erkek dengesine ihtiyaç duymayan erdişi bir çeşit olan Eksotika II'nin dioik çeşitler yerine üreticiye önerildiğini yazar.
Erdişi bitkilerin meyve şekli de ipucudur: Akdeniz Üniversitesi derlemesi Solo çeşidinde dişi ağaçlarda meyvenin yuvarlak, erdişi ağaçlarda armut şeklinde olduğunu yazar. Satıcıdan fidanın cinsiyetinin nasıl belirlendiğini (erdişi çeşit fidesi mi, tohumdan dioik fide mi) açıkça sorun.
Tohumdan yetişen papayada çeşit tutmayabilir: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi'nin 2023 derlemesi, tropik meyve üreticilerinin genelde tohumdan yetiştiricilik yaptığını, bunun çeşitle aynı özelliği göstermeyen, bir örnek olmayan meyveler verdiğini ve yetiştiriciliğin "adına doğru, tescilli, sertifikalı çeşitlerle" yapılmasının hedeflendiğini yazar.
- Çeşit adı ve cinsiyet tipi (erdişi, dişi, dioik) satıcı tarafından yazılı beyan edilmiş.
- Tüplü ya da torbalı fide: kök sağlam, yapraklarda sararma, leke ya da böcek izi yok.
- Fide yaşı ve boyu belli; dikimden önce don yok.
- Dioik tohum fidesi alınıyorsa çukur başına fazla fide alınacağı ve kesim yapılacağı bilinmeli.
- Etiket ya da satıcı belgesi var; etiketsiz fidan satışı yönetmelikle yasaktır.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Somali Koşullarında Yetiştirilen Farklı Papaya Çeşitlerinin Fenolojik Özellikleri ve Verim Performansları, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 11(1), 1-10, 2023 · https://doi.org/10.33202/comuagri.1106517 · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, derleme, 2023 (DOI 10.51532/meyve.1182344) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3531476
Papayaya aşı yapılır mı? Çoğaltma ve çeşitler
Okunan Türkçe kaynaklarda papaya için anaç ve aşı uygulamasından söz edilmez. Çoğaltma yöntemi olarak yalnız iki yol anlatılır: tohum ve çelik (Akdeniz Üniversitesi derlemesi). "Papayaya ne aşılanır?" sorusu için kaynakta bilgi yoktur; bu bilgiyi uydurmuyoruz.
Seçim bu yüzden çeşit seçimidir. Akdeniz Üniversitesi derlemesi subtropik koşullarda yaygın çeşitleri şöyle anlatır: Solo (erdişi ve dişi bitki, meyve 0,5-1 kg, meyve eti sert); Sunrise Solo (meyveler toprak seviyesinden 1 m yukarıda başlar, ortalama 400 g, armut biçimli); Red Lady (meyveler toprak seviyesinden 70 cm yukarıda, 1,5-2 kg, yuvarlak-oval; fungal hastalıklara hassas, papaya ring spot virüsüne dayanıklı); Tainung (70 cm yukarıda, 1,5-2 kg, uzun meyve, kırmızı et).
Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi makalesi ekonomik olarak yetiştirilen çeşitlerin Solo, Sunrise Solo, Tainung ve Red Lady olduğunu aktarır; Malezya'da geliştirilen erdişi çeşit Eksotika II'nin kendi kendine tozlanabildiğini ve ihracatta tercih edildiğini yazar. Hangi çeşidin Türkiye'de hangi sera ve bölgede en iyi sonuç verdiği için güncel öneri okunan Bakanlık kaynaklarında yoktur; Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü'ne ve il müdürlüğüne danışın.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Somali Koşullarında Yetiştirilen Farklı Papaya Çeşitlerinin Fenolojik Özellikleri ve Verim Performansları, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 11(1), 1-10, 2023 · https://doi.org/10.33202/comuagri.1106517
Papaya ne zaman dikilir? Aralık ve dönüme bitki
Zaman: Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre papaya genellikle mart-nisan aylarında araziye dikilir ve ilk meyvelerin derimi kasım-aralık aylarında başlar. Yaz başı ya da yaz ortası dikimde büyüme dönemi kışa rastladığı için meyveler ancak dikimden 10-12 ay sonra derilebilir; geç dikim ilkbaharda meyvelerde güneş yanıklığına ve şeker içeriğinde düşüşe neden olur. Bu yüzden subtropik koşullarda mart ve nisanda dikim önerilir.
Aralık: derleme sıra üzeri ve sıra arası mesafeleri 1,8 m x 1,8 m ile 2,5 m x 2,5 m olarak önerir. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi'nin Somali denemesinde boyu 50 cm'ye ulaşan fideler 3 x 3 m aralıkla dikilmiştir. Okunan kaynaklarda dönüm başına bitki sayısı yazılı değildir; aşağıdaki sayılar yazılı aralıkların 1000 m² alana bölünmesiyle hesaplanmış yaklaşık değerlerdir.
Hesap: 1,8 x 1,8 m için dönümde yaklaşık 309, 2,5 x 2,5 m için yaklaşık 160, 3 x 3 m için yaklaşık 111 bitki. Dioik çeşitte çukura fazla fide dikilip tekleme yapılacaksa başlangıçta daha çok fide gerekir.
Dikim yeri: derleme çok iyi drene edilmiş, organik maddece zengin toprak ve dikim öncesi toprağın yapısını düzeltmek için çiftlik gübresi önerir. Sera içinde dikim planı için sera tipi, havalandırma ve ısıtma ihtiyacını bir ziraat mühendisiyle birlikte belirleyin.
| 1,8 x 1,8 m (Akdeniz Üniversitesi derlemesi) | dönümde yaklaşık 309 bitki (hesap) |
|---|---|
| 2,5 x 2,5 m (Akdeniz Üniversitesi derlemesi) | dönümde yaklaşık 160 bitki (hesap) |
| 3 x 3 m (ÇOMÜ denemesi) | dönümde yaklaşık 111 bitki (hesap) |
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Somali Koşullarında Yetiştirilen Farklı Papaya Çeşitlerinin Fenolojik Özellikleri ve Verim Performansları, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 11(1), 1-10, 2023 · https://doi.org/10.33202/comuagri.1106517
Papaya bakımı: sulama, gübreleme, budama, don koruması, hastalık
Sulama: Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre papaya büyüme ve gelişme döneminde düzenli sulama ister; toprak sürekli nemli tutulmalı ama aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Dikim, vejetatif gelişme, çiçeklenme ve meyve gelişimi dönemlerinde düzenli sulama önemlidir; çiçeklenme döneminde yetersiz sulama çiçek dökümüne neden olur. En yaygın sistemler minispring ve damla sulamadır.
Gübreleme: papaya çok hızlı büyür, iyi verim ve kalite için gübreleme şarttır. Genel ilke: gübreleme toprak analizi sonuçlarına ve bitkinin gelişme dönemlerine göre yapılır. Bu rehber miktar vermez; analiz sonucu ve ziraat mühendisi önerisi esas alınmalıdır.
Budama: derlemeye göre papayada diğer meyve türlerindeki gibi yoğun budama yapılmaz; yalnız yaşlanmış ve kurumuş yapraklar temizlenir. Dioik çeşitte ise erkek bitkilerin kesilmesi (tekleme) bir bakım işidir (bir önceki bölümlere bakın).
Don koruması: -0,5 °C altı soğuk zararı, FAO tablosuna göre -1 °C öldürücüdür. Don riskinin olduğu yerde örtü altı gerekir; ısıtma ve don koruma düzeni için il müdürlüğüne danışın.
Hastalık ve zararlı: derleme Red Lady çeşidinin fungal hastalıklara hassas, papaya ring spot virüsüne ise dayanıklı olduğunu yazar. Başka hastalık ve zararlı adı okunan Türkçe kaynaklarda ayrıntılı yazılı değildir; ürün ve doz için yetkili ziraat mühendisine başvurun.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · FAO · EcoCrop veri sayfası: Carica papaya (kod 630) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=630
Papaya kaç ayda meyve verir? Hasat ve depolama
Papaya dikimden hemen sonra meyveye yatması ile bilinir. Akdeniz Üniversitesi derlemesinde mart-nisan dikimden sonra ilk derim kasım-aralıkta başlar, yani yaklaşık sekiz ay civarıdır; yaz dikiminde 10-12 ay sürer. Somali'de yapılan açık alan denemesinde tohum çimlenmesinden 7 ay sonra meyve başlamış, ağaçlar yaklaşık 3 yıl meyve vermeye devam etmiş ve hasat yıl boyu sürmüştür; ortalama sıcaklık 27 °C'dir. Bu rakam Türkiye için değil, sıcak ve sürekli ılık bir bölge içindir.
Olgunluk: papaya klimakterik bir meyvedir, yani meyve derimden sonra yeme olgunluğuna gelir; erken derilirse kalite düşer. Derim zamanı için kabuk rengi, kuru madde miktarı ve meyve eti sertliği ölçüt alınır. Derlemede aktarılan bir çalışmada kabuk renginin iç pazar için yarı ile dörtte üç arası, ihracat için dörtte biri yeşilden sarıya dönünce derim önerilir.
Depolama: derleme derimi yapılan meyvelerin 13 °C'de adi depolarda 2-4 hafta, kontrollü atmosferli depolarda 3-5 hafta saklanabildiğini aktarır; süre çeşide ve olgunluğa göre değişir. Meyveler ince kabuklu olmasına rağmen taşıma ve depolamaya oldukça dayanıklıdır.
Verim: Somali denemesinde en yüksek ağaç başına meyve ağırlığı Eksotika II çeşidinde 41,17 kg olmuştur. Bu, farklı iklimde bir deneme sonucudur; Türkiye bahçesi için vaat değildir.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Somali Koşullarında Yetiştirilen Farklı Papaya Çeşitlerinin Fenolojik Özellikleri ve Verim Performansları, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 11(1), 1-10, 2023 · https://doi.org/10.33202/comuagri.1106517
Papayanın pazar gücü ve ticari değeri
Dünya ölçeği: Akdeniz Üniversitesi derlemesi FAO'dan aktararak dünya papaya üretiminin 2003 yılında 6.342.118 ton olduğunu yazar; başta Brezilya (1.600.000 ton), sonra Meksika (955.694 ton), Nijerya (755.000 ton), Hindistan (700.000 ton) ve Endonezya (491.389 ton) gelir. Bu rakamlar 2003'e aittir ve eskidir; güncel FAO verisini FAOSTAT'tan kontrol edin.
Ticaret: aynı derleme papaya meyvesi tüketiminin özellikle Avrupa ülkelerinde popülerlik kazandığını, en önemli ithalatçıların Almanya ve İngiltere olduğunu, bu ülkelerin ihtiyacının yüzde 50'sinden fazlasını Brezilya'nın karşıladığını yazar (2003 verisi).
Türkiye: papaya için okunan resmî kaynaklarda (TÜİK bitkisel üretim tabloları dahil) ayrı bir üretim miktarı, ithalat ya da ihracat rakamı bulunamadı; bu yüzden rakam yazmıyoruz. 2004 tarihli derleme papayanın Türkiye'de hobi ölçeğinde olduğunu ve bilimsel çalışma yapılmadığını yazar; Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü derlemesi (2023) papayaya ilginin son yıllarda arttığını söyler. Yani pazar henüz küçük ve verisi sınırlıdır.
Hal fiyat serisi: okunan resmî bir papaya fiyat serisi yoktur; fiyat yazılmadı. Satıcı fiyatını kendisi belirler, tarımart fiyat vermez. Ticari değer için pazar araştırmasını yapmadan geniş alan dikmeyin; önce küçük alanla deneyin ve alıcı bulun.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, derleme, 2023 (DOI 10.51532/meyve.1182344) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3531476
Narenciyeden papayaya geçmeden önce: don, örtü altı, pazar
Don riski: papayada soğuk zararı -0,5 °C altında başlar, FAO tablosuna göre -1 °C öldürücüdür. Bir kış gecesi bütün bahçeyi alabilir.
Örtü altı: Türkiye'de ekonomik papaya yetiştiriciliği için kaynaklar mikroklima ve örtü altı der. Sera, ısıtma, havalandırma ve düzenli sulama ayrı yatırım kalemleridir; bu rehber maliyet rakamı vermez, çünkü okunan kaynakta yoktur.
Bilgi eksiği: 2004 tarihli derleme ülkemizde papaya konusunda o güne dek bilimsel çalışma yapılmadığını yazar; 2023 derlemesi tropik türlerde çeşit karışıklığı ve tohumdan üretim sorununa işaret eder. Yani narenciyedeki kadar yerleşik bir bilgi birikimi yoktur.
Pazar: Türkiye için resmî üretim ve dış ticaret rakamı okunmadı; pazar doygunluğu hakkında bir şey söylemiyoruz. Kimse için kazanç vaat edilmez.
Karar vermeden önce: kış en düşük sıcaklığını yöre meteorolojisinden öğrenin; fidanın cinsiyetini ve çeşidini yazılı alın; önce küçük bir sera bölümünde deneme yapın; il tarım müdürlüğünden ve Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü'nden görüş isteyin.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915 · FAO · EcoCrop veri sayfası: Carica papaya (kod 630) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=630 · Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, derleme, 2023 (DOI 10.51532/meyve.1182344) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3531476
Belge, etiket ve bitki pasaportu
Meyve fidanları 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği'ne tabidir; dayanağı 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'dur. Yönetmelik metninde muz, papaya gibi tür adları tek tek sayılmaz; çeşitlerin Bakanlığın yayımladığı meyve ve asma çeşit listesinde kayıtlı olması aranır (madde 4). Papayanın kapsamdaki durumunu il müdürlüğünden ve TTSM'den teyit edin.
13. maddeye göre etiketsiz fidan ya da üretim materyali satışına izin verilmez. Etiket renkleri ön temel beyaz üzeri mor kuşak, temel beyaz, sertifikalı mavi, standart sarıdır; etiketlerde karekod bulunur. Alıcılar sertifika ve etiketi bir yıl saklar (madde 12).
Fidan üretenlerde fidan üretici belgesi ve/veya doku kültürü ve tohumluk üretici belgesi aranır; belgeler Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği kapsamında il müdürlüğünce verilir. Bitki sağlığı kayıtları ve bitki pasaportu uygulaması ayrıca geçerlidir; yetkili fidancıdan bitki pasaportu isteyin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · T.C. Resmî Gazete · 8 Kasım 2006 tarihli ve 26340 sayılı sayı · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (kabul 31/10/2006) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5553.pdf · T.C. Resmî Gazete · 15 Mayıs 2009 tarihli ve 27229 sayılı sayı · Tohumculuk Sektöründe Yetkilendirme ve Denetleme Yönetmeliği (fidan, fide ve süs bitkisi üretici belgesi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/05/20090515-14.htm · değişiklik RG 2 Nisan 2020 sayı 31087: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200402-16.htm · T.C. Resmî Gazete · 12 Ocak 2011 tarihli ve 27813 sayılı sayı · Bitki Pasaportu Sistemi ve Operatörlerin Kayıt Altına Alınması Hakkında Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/01/20110112-2.htm · değişiklik RG 15 Nisan 2021 sayı 31455: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210415-4.htm
Alım-satım, taşıma ve ilan
Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyatı etkileyen başlıca etkenler çeşit, cinsiyet tipi, fide yaşı ve boyu, adet, nakliye mesafesi ve mevsimdir.
Papaya fidesini soğuktan koruyun; taşımayı donmayacak, ezmeyecek biçimde yapın, dikimi mart-nisan için planlayın.
İlanda çeşit adı, cinsiyet tipi (erdişi, dişi, dioik tohum fidesi), fide yaşı, boyu, adet ve teslim yeri yazın. İletişim tarımart portalı içinden yürür.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 28 Nisan 2026 tarihli ve 33237 sayılı sayı · Meyve Fidanı ve Üretim Materyali Sertifikasyonu ile Pazarlaması Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/04/20260428-4.htm · Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Sık sorulan sorular
Papaya fidanı nereden alınır?
Yetkili fidan üreticisinden, çeşit adı ve cinsiyet tipi yazılı, etiketli fide alın. Tropik meyvelerde tohumdan yetiştirme çeşit aynılığını bozar; kaynaklar adına doğru, tescilli, sertifikalı çeşit önerir. Etiketsiz fidan satışına yönetmelik izin vermez.
Kaynak: Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü ve Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Türkiye'ye Adaptasyon Sağlamış Tropik Meyve Türleriyle İlgili Çalışmalardan İlk İzlenimler, derleme, 2023 (DOI 10.51532/meyve.1182344) · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3531476
Papaya kaç ayda meyve verir?
Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre mart-nisanda dikilen papayada ilk derim kasım-aralıkta başlar; yaz dikiminde 10-12 ay sürer. Somali açık alan denemesinde çimlenmeden 7 ay sonra meyve başlamıştır.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papaya Türkiye'de nerede yetişir?
Kaynaklara göre ekonomik olarak yalnız Akdeniz Bölgesi'nin bazı mikroklima alanlarında ve örtü altında; Alanya ve Gazipaşa'da denemeler ve hobi bahçeleri vardır.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papaya serada mı yetişir?
Derleme papayanın Türkiye'de ekonomik olarak mikroklima alanlarında ve örtü altında yetişme şansı olduğunu yazar. Alanya'da 1000 m²'lik plastik serada denemeler yapılmıştır.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papaya dişi erkek nasıl anlaşılır?
Papayanın cinsiyeti çiçeklenmeden önce görünüşten belirlenemez; ilk çiçekler oluşunca (denemede dikimden yaklaşık 93 gün sonra) dişi ve erkek ayrılır. Erdişi çeşitlerde dişi-erkek dengesi gerekmez.
Kaynak: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Somali Koşullarında Yetiştirilen Farklı Papaya Çeşitlerinin Fenolojik Özellikleri ve Verim Performansları, ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 11(1), 1-10, 2023 · https://doi.org/10.33202/comuagri.1106517
Papaya fidanı ne zaman dikilir?
Akdeniz Üniversitesi derlemesi subtropik koşullarda papayanın mutlaka mart ve nisan aylarında dikilmesini önerir; geç dikim güneş yanıklığına ve şeker düşüşüne yol açar.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Dönüme kaç papaya dikilir?
Kaynaklarda dönüm başına sayı yazılı değildir; yazılı aralıklar 1,8 x 1,8 m ile 2,5 x 2,5 m (Akdeniz Üniversitesi), 3 x 3 m (ÇOMÜ denemesi). Hesapla dönümde yaklaşık 309, 160 ve 111 bitki eder.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papaya soğuğa dayanır mı?
Hayır, soğuğa duyarlıdır. Akdeniz Üniversitesi derlemesine göre -0,5 °C altında soğuk zararı olur; FAO EcoCrop öldürücü sıcaklığı -1 °C yazar.
Kaynak: FAO · EcoCrop veri sayfası: Carica papaya (kod 630) · https://ecocrop.apps.fao.org/ecocrop/srv/en/dataSheet?id=630
Papayanın pazar değeri nedir?
Dünya üretimi FAO'dan aktarılarak 2003 için 6.342.118 ton yazılmıştır; başlıca ithalatçılar Almanya ve İngiltere'dir. Türkiye için okunan resmî kaynaklarda ayrı üretim ya da dış ticaret rakamı bulunamadı; fiyat serisi de yoktur.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papayaya aşı yapılır mı?
Okunan Türkçe kaynaklarda papaya için aşı ve anaç anlatılmaz; çoğaltma tohum ve çelikle anlatılır (çelik yaz ortasında, 30 °C alttan ısıtmalı sislemede).
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papaya hangi toprağı sever?
Organik maddece zengin, çok iyi drene edilmiş toprağı; optimum pH 5,5-6,7. Tuzlu su ve tuzlu toprağa dayanıklı değildir. FAO EcoCrop optimum pH için 5,5-7 yazar.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915
Papaya hasadı ne zaman yapılır, kaç gün saklanır?
Papaya klimakteriktir; meyve kabuk renginin sarıya dönmesi, kuru madde ve meyve eti sertliğine bakılarak derilir. Derlemede 13 °C'de adi depoda 2-4 hafta, kontrollü atmosferli depoda 3-5 hafta saklanabildiği aktarılır.
Kaynak: Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi · Papaya (Carica papaya L.) Yetiştiriciliği ve Ülkemiz Koşullarında Yetiştirilme Olanakları, DERİM 21(2), sayfa 40-44, 2004 · https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/52915