Tıbbi ve Aromatik Bitki
Tıbbi ve aromatik bitki pazarında ıhlamur, papatya, kuşburnu, lavanta, ısırgan gibi kurutulmuş bitki kısımları dökme hammadde olarak satılır. Bitkinin adı, Latince adı, kısmı, kaynağı ve kurutma yolu ilanın temelidir. Bu rehber bitki listesini, kültür ve doğadan toplama farkını, orman izinlerini, ilan almayan ürünleri ve çuvalla satış şeklini anlatır.
Hangi bitkiler ve hangi kısımlar satılır?
Bu pazarda bitki kendi adıyla, kurutulmuş bir kısmı olarak satılır: yaprak, çiçek, kök, tohum, kabuk ya da meyve. İlanda bitkinin Türkçe adı, Latince adı ve satılan kısım yazılır. Aynı bitkinin kökü ile yaprağı ayrı ilan konusudur.
Baharat Tebliği elli bir bitkiyi kısımlarıyla tanımlar. Tebliğde adı geçen bitki yemeklik kullanım için kuru ot ve baharat kategorisinde satılır. Dökme hammadde olarak satılan ya da tebliğde adı geçmeyen bitki, örneğin ıhlamur, papatya, kuşburnu, lavanta, ısırgan ve alıç, bu pazardadır.
Sınır kullanım amacıyla çizilir. Yemeklik ise kuru ot ve baharat, demlenerek içilecek paketli ürün ise çay pazarı, dökme kuru hammadde ise burası uygundur. Uçucu yağ, gül suyu, ekstre, kapsül ve çay torbası bu pazarda değildir.
| Adaçayı, biberiye, melisa, nane (yaprak) | Tebliğde tanımlı; yemeklikse kuru ot ve baharat, dökme hammaddeyse burası |
|---|---|
| Defne (yaprak), meyan (kök), anason ve rezene (tohum) | Tebliğde tanımlı; yemeklikse kuru ot ve baharat |
| Kekik (yaprak ve çiçek) | Tebliğde tanımlı; yağlık, damıtmalık kekik hammaddesi burada |
| Ihlamur (çiçek ve brakte), papatya (çiçek) | Tebliğde adı geçmez; dökme hammadde olarak burada |
| Kuşburnu (meyve), alıç (meyve ve çiçek) | Tebliğde adı geçmez; burada |
| Lavanta (çiçek), gül (kurutulmuş çiçek ve tomurcuk) | Tebliğde adı geçmez; burada |
| Isırgan (yaprak ve kök), civanperçemi (çiçek ve yaprak) | Tebliğde adı geçmez; burada |
| Ekinezya (çiçek ve kök), hibiskus (çanak yaprak) | Tebliğde adı geçmez; hibiskus çoğunlukla ithal |
| Kapari (kuru tomurcuk ve yaprak) | Burada; salamura kapari fermente ürünler pazarında |
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0909 ve 0910 baharat, 1211 esas olarak parfümeri, eczacılık ya da böcek ilaçlamada kullanılan bitkiler · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Hasat ve kurutma
Bitki, kısmına göre uygun zamanda toplanır. Yaprak ve çiçek çiçeklenme döneminde, kök ve tohum olgunlaşınca alınır. Hasat zamanı bitkiden bitkiye değişir; ilanda hasat yılını yazmak alıcı için temel bilgidir.
Baharat Tebliği doğal kurutmada bitkinin toprakla doğrudan temas etmemesini, yerden yüksek bir platformda kurutulmasını ister. Kurutma yöntemi ilanda yazılır: gölgede, güneşle ya da makineyle. Hangi yöntemin hangi bitkiye uygun olduğu bitkiye göre değişir; bu rehber tek bir yöntemi önermez.
Kuruyan bitki ayıklanır, sap ve yabancı ot ayrılır, gerekiyorsa elenir. Nem yüksek kalırsa çuvalda küf oluşur; bu yüzden nem oranı ilanda varsa yazılır. Parça boyutu bütün, kırık ya da öğütülmüş olarak belirtilir.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf
Kültür mü, doğadan toplama mı?
Her ilanda ürünün kaynağı yazılır: kültür (tarla ya da bahçe) veya doğadan toplama. Adaçayı, kekik, ıhlamur, kuşburnu, defne ve ısırgan gibi bitkilerin önemli bir kısmı doğadan toplanır. Kültür bitkisinde izlenebilirlik kolaydır.
Ormandan toplanan odun dışı ürün izne ve taşıma belgesine bağlıdır. Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik odun dışı orman ürününü ormandan elde edilen odun dışındaki bitkisel ve biyolojik ürün olarak tanımlar. Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik izne bağlı odun dışı ürünün taşınmasında nakliye tezkeresi, sevk pusulası ya da benzeri belge ister.
Yönetmelikler bitkileri tek tek saymaz. Hangi bitkinin hangi usulle toplanabildiği bu rehberde ürün bazında okunmadı; il orman işletme müdürlüğüne sorun. Doğadan toplama ilan edenin izin ve taşıma belgesi olduğunu beyan etmesi gerekir. Sahipli arazide toplamada muhtarlık belgesi sorulur.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/06/20210625.htm · Orman Genel Müdürlüğü · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240824.htm
Bu pazarda ilan almayan ürünler
Salep, orkide türü bitkilerin yumrusudur. Doğadan toplanması ve ihracı kısıtlıdır, salep orkideleri uluslararası koruma altındadır. Bu yüzden salep ve orkide yumrusu ilanı alınmaz. Gıda amaçlı salep üretimi ayrı bir talimata bağlıdır; bu talimatın metni bu rehberde okunmadı.
Haşhaş kapsülü ve sapı ilan almaz. Toprak Mahsulleri Ofisi belgesine göre ekim izni TMO işyerlerine 1 Temmuz ile 30 Ekim arasında başvuruyla alınır ve kapsülün tek ve zorunlu alıcısı TMO'dur. Yemeklik haşhaş tohumu ise serbest piyasada işlem görür ve kuru ot ve baharat kategorisindedir.
Kenevir ilan almaz. Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik (31 Ocak 2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete) lif, tohum ve sap yetiştiriciliğini yalnız belirli illerde ve izinle yapılabilir hâle getirir; çiçek ve yaprak TMO kotasına ve sözleşmeye bağlıdır.
Kapsül, tablet, sase ve damla biçimindeki bitkisel ürün takviye edici gıda tanımına girer ve onay almadan üretilip sunulamaz. Bu pazarda yalnız kurutulmuş bitki kısmı satılır. İlan metninde bu sözcükler geçerse ilan alınmaz.
Kaynak: Toprak Mahsulleri Ofisi · Haşhaş ile ilgili genel bilgiler (3298 sayılı Kanun ve 88/12850 sayılı Yönetmelik dayanaklı kurum belgesi) · https://alim.tmo.gov.tr/Upload/Document/Hashasileilgiligenelbilgiler.pdf · Tarım ve Orman Bakanlığı · Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik, 31 Ocak 2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/01/20260131.htm · Tarım ve Orman Bakanlığı · Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik, 2 Mayıs 2013 tarihli ve 28635 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/05/20130502-14.htm
Kalite: alıcı neye bakar?
Kurutulmuş bitkide alıcının ilk bakışı renk, koku ve temizliktir. Yaprak ve çiçek türüne özgü renkte, küf kokusu ve nem izi olmadan, toz ve sap kalıntısı az olmalıdır. Bitkinin doğru tür olması ilanın en önemli şartıdır; Latince ad bunun içindir.
Alıcı ayrıca bitkinin bütün, kırık ya da öğütülmüş olduğuna, nem oranına, hasat yılına ve kaynağına bakar. Öğütülmüş çörekotu yalnız vakumlu ambalajda satılabilir. Bütün bitkide yabancı ot karışımı ve zararlı izi aranır.
Pestisit kalıntısı ve ağır metal için analiz raporu varsa ilanda belirtin. Rapor yoksa bunu da saklamayın. Kalıntı sınırları Türk Gıda Kodeksi yönetmeliklerine bağlıdır.
| Tür ve kısım | Türkçe ad, Latince ad ve satılan kısım ilanda yazılır |
|---|---|
| Renk ve koku | Türüne özgü ve eşit; küf ya da nem kokusu yok |
| Temizlik | Toprak, taş, sap ve yabancı ot yok |
| Parça boyutu | Bütün, kırık ya da öğütülmüş; ilanda yazılır |
| Nem | Çuvalda küflenmeyecek düzeyde; ölçüldüyse oran yazılır |
| Kaynak | Kültür ya da doğadan toplama; hasat yılı yazılır |
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf
Mevzuat ve gümrük kodu
Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7; 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete) bütün, ufalanmış ve öğütülmüş baharatı kapsar. Tebliğde adı geçmeyen bitki için ürüne özgü bir Türk Gıda Kodeksi tebliği bu rehberde bulunamadı; genel gıda mevzuatı uygulanır. Tebliğin 6. maddesi tanımlanmayan ürünün baharat olarak sunumunu Bakanlık değerlendirmesine bağlar.
Kekik etiketinde cins adı yazılır. Denizli Kekiği (Tescil No 714, menşe adı) ve Sütçüler Kekiği (Tescil No 1619, menşe adı) coğrafi işaretlidir; bu adlar yalnız tescil şartlarına uyan ürüne verilir. Başka yörenin kekiği bu adlarla satılamaz.
Gümrük tarafında baharatlar 0909 ve 0910 başlıklarındadır; 1211 başlığı esas olarak parfümeri, eczacılık ya da böcek ilaçlamada kullanılan bitkileri sayar. Aynı bitki kullanım amacına göre iki başlıktan birine girebilir. Birleşmiş Milletler listesinde meyan kökü 1211.10, kekik ve defne yaprağı 0910.40 olarak okundu. Öteki bitkiler için kod bu rehberde okunmadı; parti için gümrük müşavirinden teyit edin.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret tescil belgeleri: Denizli Kekiği (Tescil No 714, menşe adı, 7 Nisan 2021) ve Sütçüler Kekiği (Tescil No 1619, menşe adı, 29 Temmuz 2024) · https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret sicili (menşe adı ve mahreç işareti kayıtları) · https://ci.turkpatent.gov.tr/veri-tabani · Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0909 ve 0910 baharat, 1211 esas olarak parfümeri, eczacılık ya da böcek ilaçlamada kullanılan bitkiler · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx
Ticaret: takdim ve alıcılar
Kurutulmuş bitki çoğunlukla dökme, tonla ya da 10 ile 25 kg arası çuval ve balyada satılır. Kutu veya karton koli içinde iç torbalı sunum da kullanılır. Çuval havalanan ve nem geçirmeyen bir iç torba ile hazırlanır.
Alıcılar bitki çayı ve baharat harmanlayanlar, gıda sanayisi, aktarlar, ihracatçılar ve toptan kuru bitki tüccarlarıdır. İthal bitkide, örneğin hibiskusta, ilanda yerli mi ithal mi olduğu belirtilir. İthalat belge kuralları bu rehberde okunmadı.
Fiyatı satıcı belirler. Fiyatı etkileyen etkenler bitkinin türü ve kısmı, kültür ya da doğadan toplama oluşu, parça boyutu, nem, hasat yılı, ambalaj ve nakliye mesafesidir. İletişim portal içinden yapılır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf · Orman Genel Müdürlüğü · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240824.htm
Sık sorulan sorular
Hangi bitkiler bu pazarda satılır?
Ihlamur, papatya, kuşburnu, lavanta, ısırgan, alıç, civanperçemi, ekinezya, hibiskus, gül ve kuru kapari gibi tebliğde adı geçmeyen bitkiler ile dökme hammadde olarak satılan adaçayı, nane ve kekik gibi bitkiler.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf
Kurutulmuş bitkiyi nasıl kurutmalıyım?
Baharat Tebliği doğal kurutmada bitkinin toprakla doğrudan temas etmemesini, yerden yüksek bir platformda kurutulmasını ister. Gölgede, güneşle ya da makineyle kurutabilirsiniz; yöntemi ilanda yazın.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliği (Tebliğ No 2022/7), 19 Nisan 2022 tarihli ve 31814 sayılı Resmî Gazete · https://faolex.fao.org/docs/pdf/tur214345.pdf
Ormandan topladığım bitkiyi satabilir miyim?
Orman sahasından alınan odun dışı ürün izne ve taşıma belgesine bağlıdır. Hangi bitkinin hangi usulle toplanabildiği bu rehberde ürün bazında okunmadı; il orman işletme müdürlüğüne sorun. İlanda izin belgeniz olduğunu beyan edersiniz.
Kaynak: Orman Genel Müdürlüğü · Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik, 24 Ağustos 2024 tarihli ve 32642 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240824.htm
Salep neden ilan alamıyor?
Salep orkide yumrusudur. Doğadan toplanması ve ihracı kısıtlıdır ve salep orkideleri uluslararası koruma altındadır. Bu yüzden salep ve orkide yumrusu bu pazarda ilan almaz.
Haşhaş kapsülü ve haşhaş tohumu aynı mıdır?
Hayır. Kapsülün tek ve zorunlu alıcısı Toprak Mahsulleri Ofisidir, bu yüzden kapsül ilan almaz. Yemeklik haşhaş tohumu ise serbest piyasada işlem görür ve kuru ot ve baharat kategorisinde satılabilir.
Kaynak: Toprak Mahsulleri Ofisi · Haşhaş ile ilgili genel bilgiler (3298 sayılı Kanun ve 88/12850 sayılı Yönetmelik dayanaklı kurum belgesi) · https://alim.tmo.gov.tr/Upload/Document/Hashasileilgiligenelbilgiler.pdf
Kenevir ilanı verebilir miyim?
Hayır. Kenevir yönetmeliği lif, tohum ve sap yetiştiriciliğini belirli illerde ve izinle, çiçek ve yaprağı ise Toprak Mahsulleri Ofisi kotasıyla sınırlar. Bu yüzden kenevir ürünleri bu pazarda ilan almaz.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Kenevir Yetiştiriciliği ve Kontrolüne Dair Yönetmelik, 31 Ocak 2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/01/20260131.htm
Kapsül ya da tablet hâlinde bitkisel ürün satabilir miyim?
Hayır. Kapsül, tablet, sase ve damla biçimindeki bitkisel ürün takviye edici gıda tanımına girer ve onay almadan üretilip sunulamaz. Bu pazarda yalnız kurutulmuş bitki kısmı satılır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Takviye Edici Gıdaların İthalatı, Üretimi, İşlenmesi ve Piyasaya Arzına İlişkin Yönetmelik, 2 Mayıs 2013 tarihli ve 28635 sayılı Resmî Gazete · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/05/20130502-14.htm
İlanda neler yazmalıyım?
Bitkinin Türkçe adı, Latince adı, satılan kısım, hasat yılı, kaynağı (kültür ya da doğadan toplama), kurutma yöntemi ve parça boyutu yazılır. Bunların dışında bir anlatım eklenmez.
Kekik ilanında coğrafi işaret adı kullanabilir miyim?
Yalnızca tescil şartlarına uyuyorsa. Denizli Kekiği 714 numarayla, Sütçüler Kekiği 1619 numarayla menşe adı olarak kayıtlıdır. Kekik etiketinde ayrıca cins adı yazılır.
Kaynak: TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret tescil belgeleri: Denizli Kekiği (Tescil No 714, menşe adı, 7 Nisan 2021) ve Sütçüler Kekiği (Tescil No 1619, menşe adı, 29 Temmuz 2024) · https://ci.turkpatent.gov.tr/cografi-isaretler/liste
Kurutulmuş bitkinin gümrük kodu nedir?
Baharatlar 0909 ve 0910, esas olarak eczacılık ya da parfümeride kullanılan bitkiler 1211 başlığındadır. Meyan kökü 1211.10, kekik ve defne yaprağı 0910.40 olarak okundu. Öteki bitkiler için kod okunmadı; gümrük müşavirinden teyit edin.
Kaynak: Dünya Gümrük Örgütü (WCO) · Harmonize Sistem 2022 nomenklatürü (BM Comtrade listesinden okundu): 0909 ve 0910 baharat, 1211 esas olarak parfümeri, eczacılık ya da böcek ilaçlamada kullanılan bitkiler · https://www.wcoomd.org/en/topics/nomenclature/instrument-and-tools/hs-nomenclature-2022-edition/hs-nomenclature-2022-edition.aspx