Lif ve Döküntü
Lif ve döküntü, pamuk çırçırlanırken ve ipliğe işlenirken, yün yıkanıp kırpılırken geriye kalan kısa lifler, linter, hallaç döküntüsü ve kırpıntıdır. Rehber bu kalemlerin ana ürün olan pamuk ve yünden farkını, kimlerin aldığını, kalite ölçütlerini, mevzuat ve tarife sorularını ve ilana nelerin yazılacağını anlatır.
Lif ve döküntü nedir?
Pamuk tarladan kütlü olarak gelir; çırçırlamada lif (mahlıç) ve çiğit birbirinden ayrılır. Çiğit tohumunun üstünde çoğu kez hâlâ çok kısa liflerden oluşan ince bir tüy kalır; genellikle beş milimetreden kısa olan bu liflere linter denir. Hallaç ve ipliğe işleme sırasında da kısa, taranmamış lif ve iplik döküntüsü ayrılır.
Yün tarafında koyun kırkıldıktan sonra yıkama, tarama ve eğirme sırasında yün döküntüsü, kırpıntı ve yıkama artığı ortaya çıkar. Kıl ve tüy de benzer şekilde ana üründen ayrılan kısa parçalar verir.
Bu kalemlerin ortak yanı, uzun ve temiz elyaf olarak ana ürüne giremeyip başka sanayide hammadde olmalarıdır. Satılabilir pamuk lifi Pamuk pazarında, satılabilir yün Yün pazarındadır; bu rehber yalnız geriye kalan kısımları konu alır.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri; 1404.90 başka yerde yer almayan bitkisel ürünler) · https://orgtr.org/fasil-14-orulmeye-elverislibitkisel-maddeler-tarifenin-baska-yerinde-belirtilmeyen-veya-yer-almayan-bitkisel-urunler/ · T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
Kullanım yönü: sofralık, işleme, hayvan yemi, biyoatık
Sofralık yön: Bu kalemler insan gıdası değildir; sofralık yön yoktur.
İşleme yönü: Pamuk linteri yüksek selüloz içeriği nedeniyle selüloz türevleri, bazı kâğıt ve filtre türleri ve dolgu maddesi olarak kullanılır. Kısa lif ve iplik döküntüsü yatak ve minder dolgusu, temizlik bezi ve geri kazanılmış iplik üretiminde aranır. Yün döküntüsü ve kırpıntısı yalıtım, dolgu ve keçe üretiminde kullanılır.
Hayvan yemi yönü: Lif ve yün döküntüsü yem değildir; bu rehberde yem yönü seçilmez.
Biyoatık yönü: Temiz ve boyasız lif, kompost ve malç olarak değerlendirilebilir; yün kırpıntısı pelet hâlinde gübre üretimine gidebilir. Gübre diye satış gübre mevzuatındaki şartlara tabidir.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri; 1404.90 başka yerde yer almayan bitkisel ürünler) · https://orgtr.org/fasil-14-orulmeye-elverislibitkisel-maddeler-tarifenin-baska-yerinde-belirtilmeyen-veya-yer-almayan-bitkisel-urunler/ · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Kompost Tebliği (RG 5.3.2015/29286; md. 2, 4, 5) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/03/20150305-8.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelikte Değişiklik (RG 8.7.2019/30825; md. 3 üretim izni, md. 6 lisans, md. 7 tescil; asıl yönetmelik RG 23.2.2018/30341) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190708M1-36.htm
Kalite: lif boyu, temizlik, nem
Pamuk döküntüsünde ilk ölçü lif boyu ve temizliktir: kısa, taranmamış, boyasız lif linter ve dolgu alıcısına gider; boyalı ya da karışık renkli iplik döküntüsü ayrı partide yazılır. Çiğit tohumu, yaprak parçası ve toprak varsa ilanda belirtilir.
Yün döküntüsünde ölçü yıkanmış mı ham mı olduğudur. Ham, yıkanmamış kırpıntı yağ, kum ve bitki parçası taşır ve kokuya yol açabilir; yıkanmış parti daha geniş alıcıya gider. Renk (beyaz, kahverengi, siyah) ve lif inceliği yazılır.
Nem her ikisinde de belirleyicidir: nemli balya kısa sürede küflenir, kokar ve ısınır. Kuru ve kapalı depoda, zeminle temas etmeden saklanır.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri; 1404.90 başka yerde yer almayan bitkisel ürünler) · https://orgtr.org/fasil-14-orulmeye-elverislibitkisel-maddeler-tarifenin-baska-yerinde-belirtilmeyen-veya-yer-almayan-bitkisel-urunler/ · T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
Mevzuat: yün için hayvansal yan ürün, pamuk için ihracat kaydı
Yün, tüy ve kıl, hastalık belirtisi göstermeyen hayvanlardan geliyorsa hayvansal yan ürün mevzuatında üçüncü kategoridedir. Yıkanmamış yün ve döküntüsü bu nedenle ticari belge, kayıt ve gerekirse onay şartlarına tabi olabilir. Küçük ölçekli satıcı için hangi şartın uygulandığı yönetmelikte ayrıntılıdır ve il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.
Pamuk tarafında linter gümrük tarifesinde pamuk bitkisinin diğer lifli ürünlerinden ayrı, 1404 pozisyonunda ele alınır. Pamuk döküntüleri (iplik döküntüleri ve ditme yoluyla elde edilenler dahil) ise 52.02 pozisyonundadır ve 2021'den beri ihracı kayda bağlı mallar listesindedir. Yurt dışına satışı düşünen satıcı kayıt şartını bağlayıcı bilgiyle teyit eder.
Atık Yönetimi Yönetmeliği açısından alıcısı olan döküntü satışa sunulan yan üründür; alıcısı olmayan, atılan döküntü atıktır ve fire pazarında ilan edilemez. Yan ürün kabulü için Bakanlığa başvuru yolu vardır; platform bu statüyü vermez.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm · Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri; 1404.90 başka yerde yer almayan bitkisel ürünler) · https://orgtr.org/fasil-14-orulmeye-elverislibitkisel-maddeler-tarifenin-baska-yerinde-belirtilmeyen-veya-yer-almayan-bitkisel-urunler/ · T.C. Ticaret Bakanlığı · İhracı Kayda Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ (2006/7) Değişiklik Tebliği (İhracat 2021/3; RG 25.5.2021/31491; 52.01, 52.02 pamuk döküntüleri ve 52.03 pozisyonları eklendi; tebliğin kendisi okunmadı, KPMG özetinden alındı) · https://kpmgvergi.com/yayinlar/mali-bultenler/gumruk/ihraci-kayda-bagli-mallar-listesine-pamuk-ve-pamuk-dokuntuleri-eklenmistir/1122 · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015/29314; md. 4, 5, 19: atık hiyerarşisi, yan ürün şartları) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Ticaret Bakanlığı · Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu: bir ürünün tarife pozisyonu kesin olarak gümrük idaresinden alınır; rehberlerdeki 4 haneli pozisyonlar yönlendiricidir · https://uygulama.gtb.gov.tr/BTBBasvuru/BtbWebArama
Döküntü nasıl ortaya çıkar ve kimde birikir?
Pamukta döküntü üç yerde birikir. Çırçır tesisinde çiğit tohumundan ayrılan linter, kütlü temizlenirken ayrılan kısa lif ve yaprak karışımı birikir. İplik fabrikasında harman ve tarak makinelerinin altından toplanan kısa lif ve penye döküntüsü ayrılır. Konfeksiyon atölyesinde ise kumaş ve iplik kırpıntısı çıkar. Her biri farklı kalitede ve farklı alıcıya uygundur.
Yünde döküntü kırkımdan hemen sonra, yıkama ve tarama aşamasında birikir. Köyde elle kırkılan küçük sürüde kısa ve kirli kısımlar ana yünden ayrılır; yıkama tesisinde ise yıkama artığı ve kısa elyaf toplanır. Halı, kilim ve keçe atölyelerinde iplik ve kumaş kırpıntısı da aynı gruba girer.
Döküntüyü biriktiren işletme çoğu zaman bunu depoda yer kaplayan bir yük olarak görür. Oysa alıcısı olan döküntü, ayrı partide, temiz ve kuru tutulursa ana üründen bağımsız bir ilan konusudur. Partiyi karıştırmamak, balyalarda ağırlık ve cinsi yazmak alıcının güvenini artırır.
Döküntünün miktarı işletmeden işletmeye büyük değişir. Küçük işletmeler birkaç ay biriktirip tek parti hâlinde ilan edebilir; sürekli çıkaran tesisler ise düzenli sevkiyat için alıcıyla ayrıca konuşur.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri; 1404.90 başka yerde yer almayan bitkisel ürünler) · https://orgtr.org/fasil-14-orulmeye-elverislibitkisel-maddeler-tarifenin-baska-yerinde-belirtilmeyen-veya-yer-almayan-bitkisel-urunler/ · T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
Ticaret: balya, nakliye, ilan
Lif ve döküntü balya ya da büyük torbada satılır; hacmi büyük, ağırlığı düşüktür. Nakliye maliyeti fiyatta belirleyicidir, bu yüzden ilanda balya ağırlığı ve yükleme şekli yazılır.
Alıcılar dolgu ve yalıtım üreticileri, geri kazanılmış iplik ve keçe atölyeleri, kâğıt ve selüloz sanayisi ve kompost tesisleridir.
Numune göndermek bu pazarda yaygın bir yoldur: alıcı birkaç yüz gramlık örneği görür, elinde ovalar, kokusuna ve temizliğine bakar. Numunenin temsil ettiği partinin miktarı ve balya sayısı yazılır; numune ile parti arasında fark çıkarsa taraflar kendi aralarında çözer. Ödeme ve teslim şekli alıcı ile satıcı arasında, tarımart dışında konuşulur ve yazılır.
Aynı işletmede hem pamuk hem yün döküntüsü çıkıyorsa iki ayrı ilan açılır. Biri hayvansal yan ürün mevzuatına tabi olabilir, öbürü olmaz; karıştırılırsa alıcı belge sorusunda zorlanır.
İlana şunlar yazılır: ürünün adı (linter, iplik döküntüsü, yün döküntüsü, kırpıntı), miktar ve birim, ham ya da yıkanmış olduğu, renk, nem, ambalaj, varsa kayıt ya da onay bilgisi ve hangi işleme uygun olduğu. Fiyatı satıcı yazar.
- Pamuk lifi ile döküntüsünü aynı ilanda karıştırma.
- Yün için kayıt ya da onay durumunu yaz.
- Balya ağırlığını ve nemini belirt.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri; 1404.90 başka yerde yer almayan bitkisel ürünler) · https://orgtr.org/fasil-14-orulmeye-elverislibitkisel-maddeler-tarifenin-baska-yerinde-belirtilmeyen-veya-yer-almayan-bitkisel-urunler/ · T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
Sık sorulan sorular
Pamuk linteri nedir?
Çiğit tohumu çırçırlandıktan sonra üzerinde kalan, genellikle beş milimetreden kısa çok ince liflerdir. Gümrük tarifesinde 1404.20 pozisyonunda ele alınır.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri)
Pamuk lifi bu pazarda mı satılır?
Hayır. Satılabilir pamuk lifi ve kütlü pamuk Pamuk pazarındadır. Bu pazar yalnız döküntü ve linter gibi geriye kalan kısımları alır.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri)
Yün döküntüsü hayvansal yan ürün müdür?
Hastalık belirtisi göstermeyen hayvanlardan gelen yün ve kıl, hayvansal yan ürün mevzuatında üçüncü kategoridedir. Hangi belgenin gerektiği için il müdürlüğüne sorulur.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
Pamuk döküntüsünü ihraç edebilir miyim?
Pamuk döküntüleri 2021'den beri ihracı kayda bağlı mallar listesindedir. Kayıt şartları için Ticaret Bakanlığı'ndan bilgi alınır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · İhracı Kayda Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ değişikliği (İhracat 2021/3; RG 25.5.2021/31491; 52.02 pamuk döküntüleri)
Alıcı kim olur?
Dolgu ve yalıtım üreticileri, keçe ve geri kazanılmış iplik atölyeleri, kâğıt ve selüloz sanayisi, kompost tesisleri.
Kaynak: Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, 14. fasıl (1404.20 pamuk linterleri)
Boyalı iplik döküntüsü satılır mı?
Evet, ama boyalı olduğu ilanda yazılır ve boyasız partiyle karıştırılmaz.
Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015/29314; md. 4, 5, 19: atık hiyerarşisi, yan ürün şartları) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm
Lif nasıl saklanır?
Kuru ve kapalı depoda, zeminle temas etmeden. Nemli balya küflenir ve kokar.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm
Gümrük kodunu kim belirler?
Kesin tarife pozisyonu gümrük idaresinden bağlayıcı tarife bilgisiyle alınır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu: bir ürünün tarife pozisyonu kesin olarak gümrük idaresinden alınır; rehberlerdeki 4 haneli pozisyonlar yönlendiricidir · https://uygulama.gtb.gov.tr/BTBBasvuru/BtbWebArama