Ana içeriğe atla

Hayvansal Yan Ürün

Hayvansal yan ürün, hayvan kesildikten ya da süt, yumurta ve balık işlendikten sonra insan gıdası olarak kullanılmayan ama başka bir sanayinin işine yarayan kısımlardır: kemik, kan, boynuz, toynak, tüy, yün, kıl, yumurta kabuğu, balık atığı. Rehber hangi kısımların bu pazarda ilan edilebileceğini, hangilerinin edilemeyeceğini, ticari belge, kayıt ve onay şartlarını ve ilana nelerin yazılacağını anlatır.

Hayvansal yan ürün nedir?

Bir hayvan kesildiğinde ya da bir hayvansal ürün işlendiğinde ortaya iki grup çıktı çıkar. Birincisi insan gıdası olarak satılan et, süt, yumurta ve balıktır. İkincisi insan tüketimine ayrılmayan kısımlardır: kemik, kan, boynuz, toynak, tüy, yün, kıl, yumurta kabuğu, balık baş ve kılçığı, süt işlemeden kalan bazı tortular. Mevzuat bu ikinci gruba "insan tüketimi amacıyla kullanılmayan hayvansal yan ürün" der.

Bu kısımlar çoğu zaman boşa gitmez. Kemik jelatin ve gübre sanayisine, boynuz ve toynak düğme ve gübre üretimine, tüy ve yün dolgu ve yalıtım malzemesine, yumurta kabuğu kalsiyum kaynağı olarak yem ve gübre üretimine, balık yan ürünü balık unu ve yağı tesisine gider. Fire pazarı, bu kalemlerin alıcısıyla satıcısını aynı yerde buluşturur.

Hayvansal yan ürün, bitkisel yan üründen farklı olarak ayrı bir yönetmeliğe bağlıdır. Bu yüzden bu pazardaki her ilanda yalnız ürünün adı değil, hangi grupta olduğu, hangi işletmeden çıktığı ve satıcının hangi kayıt ya da onaya sahip olduğu da yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Hangi kısımlar ilan edilebilir, hangileri edilemez?

Yönetmelik hayvansal yan ürünleri üç kategoriye ayırır. Bu pazarda yalnız üçüncü kategorideki kalemler ve süt, yumurta, bal gibi kategori dışı yan ürünler ilan edilir. Üçüncü kategoriye giren kalemler arasında hastalık belirtisi göstermeyen hayvanlardan elde edilen kan, plasenta, yün, tüy, kıl, boynuz ve toynak, yağı alınmış kemik, deri ve post, yumurta ve yumurta kabuğu, su hayvanları ve parçaları, kümes hayvanı ve tavşan kesim yan ürünleri sayılır.

Birinci kategori kapsamındaki maddeler (evcil hayvan, sirk ve hayvanat bahçesi hayvanları, deney hayvanları, hastalık şüphesi taşıyan hayvanlar, yasaklı madde verilmiş hayvanlardan elde edilenler) ve ikinci kategori kapsamındaki maddeler (gübre ve sindirim sistemi içeriği hariç, kesimhane kaynaklı diğer ikinci kategori kalemleri, ceninler, hastalık kontrolü için öldürülen hayvanlar) bu pazarda ilan edilemez. Bunlar yetkili ve onaylı tesise teslim edilir. Ölü hayvan ve leş ilanı da açılmaz.

Hayvan gübresi ikinci kategoriye girse de kendi pazarına sahiptir: gübre ilanı Gübre pazarında verilir. Ham deri ve satılabilir yün de kendi pazarlarındadır; bu rehber yün ve deri döküntüsü ve kırpıntısı gibi geriye kalan kısımları konu alır.

Kedi ve köpek ile evcil hayvan kökenli hiçbir madde bu pazarda ilan edilmez; bu hayvanlar birinci kategoridedir ve platformda evcil hayvan alım satımı yoktur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Kullanım yönü: sofralık, işleme, hayvan yemi, biyoatık

Sofralık yön: Bu rehberdeki kalemler insan gıdası olarak satılmaz. Kemik, kan ve benzeri kısımlar "kemik suyu", "kan" gibi gıda adıyla ilan edilemez; böyle bir ilan bu pazarın dışındadır ve gıda mevzuatına tabidir.

İşleme yönü: Kemik jelatin, zamk ve kemik unu üretimine; boynuz ve toynak düğme, süs ve gübre üretimine; tüy ve yün dolgu ve yalıtım sanayisine; balık yan ürünü balık unu ve yağı tesislerine gider. Alıcı çoğunlukla onaylı bir işleme tesisidir ve tesisin onay kategorisi kabul edebileceği kalemleri belirler.

Hayvan yemi yönü: Üçüncü kategori maddelerden evcil hayvan maması ve bazı yem hammaddeleri üretilebilir; bunun için işleyen tesisin onaylı olması gerekir. Ham kemik ya da kanı çiftlik hayvanına doğrudan yem diye satmak uygun değildir; yem yönündeki ilanlar yem mevzuatına da tabidir.

Biyoatık yönü: Üçüncü kategori maddeler kompost, biyogaz ve gübre üretiminde kullanılabilir. Bu kullanımlar da onaylı tesiste yapılır. Yumurta kabuğu ve tüy bu yönde sık aranır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik ile Yem Hijyeni Yönetmeliği (aynı sayıda yayımlandı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227.htm · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Kompost Tebliği (RG 5.3.2015/29286; md. 2, 4, 5) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/03/20150305-8.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelikte Değişiklik (RG 8.7.2019/30825; md. 3 üretim izni, md. 6 lisans, md. 7 tescil; asıl yönetmelik RG 23.2.2018/30341) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190708M1-36.htm

Ticari belge, kayıt ve onay

Hayvansal yan ürün taşınırken ürünün menşeini, varış yerini, miktarını ve tanımını gösteren ticari belge bulunur; gerekli olduğunda sağlık sertifikası da eşlik eder. Hayvansal gübre nakillerinde bu şart esnetilmiştir. Sevk eden, taşıyan ve teslim alan işletmeler kayıt tutar ve belgeleri saklar; tedarikçi bilgisi de kayda geçer.

Faaliyete başlamadan önce işletmenin tesisini yetkili otoriteye kayıt için bildirmesi gerekir. Basınçlı sterilizasyon, yakma, evcil hayvan maması üretimi, gübre üretimi, biyogaz ve kompost gibi faaliyetler ise onay ister ve onay belgesinde kategori belirtilir. Bu nedenle satıcı kasap, kesimhane ya da balıkçı ise kayıt durumunu; alıcı işleme tesisi ise onay kategorisini ilanda ya da yazışmada belirtmelidir.

tarımart bu belgeleri vermez ve doğrulamaz. İlandaki kayıt ya da onay numarası satıcının beyanıdır; alıcı belgeyi taşıma öncesinde kendisi isteyip kontrol eder. Küçük ölçekli satıcının hangi şartlarda hangi belgeyi taşıyacağı yönetmelikte ayrıntılıdır ve il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edilir.

  • İlanda kayıt ya da onay numaranı yaz.
  • Kategori numarası belirsizse ilan açma; önce il müdürlüğüne danış.
  • Alıcı onaylı tesisse, tesisin onay kategorisini sor.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13.6.2010/27610; md. 21 gıda ve yem güvenilirliği şartları) · https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5996.pdf

Atık mı, yan ürün mü? Gümrük ve tarife

Atık Yönetimi Yönetmeliği atığı sahibinin attığı ya da atmak zorunda olduğu madde olarak tanımlar. Alıcısı olan ve belirli bir kullanıma giden hayvansal yan ürün, satışa sunulan maddedir; ama ürün bozulmuş, kokmuş ya da alıcısı yoksa atık hükmüne geçer ve fire pazarında ilan edilemez. Yan ürünün ayrı bir hukuki statü kazanması için Bakanlığa başvuru yolu vardır; platform bu statüyü vermez ve iddia etmez.

Gümrük Tarife Cetveli'nde bu kalemler hayvansal ürünler faslında yer alır; örneğin boynuz ve toynak, kemik, kan ve balık döküntüsü farklı pozisyonlarda ele alınır. Kesin pozisyon bağlayıcı tarife bilgisiyle gümrük idaresinden alınır; rehberdeki pozisyonlar yönlendiricidir.

Yurt dışına satışta ayrıca veteriner sağlık sertifikası ve ülke şartları devreye girer; bu rehberin kapsamı iç ticarettir.

Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015/29314; md. 4, 5, 19: atık hiyerarşisi, yan ürün şartları) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm · T.C. Ticaret Bakanlığı · Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu: bir ürünün tarife pozisyonu kesin olarak gümrük idaresinden alınır; rehberlerdeki 4 haneli pozisyonlar yönlendiricidir · https://uygulama.gtb.gov.tr/BTBBasvuru/BtbWebArama

Saklama, nakliye ve ilana yazılacaklar

Hayvansal yan ürün çabuk bozulur. Soğuk zincir gerektiren kalemlerde (balık yan ürünü, kan, taze deri) sıcaklık ve süre ilanda yazılır; kuru kemik, boynuz, toynak ve yumurta kabuğu kuru ve kapalı depoda saklanır. Kokusu, sızıntısı ve haşere riski olan ürün taşınmaz.

İlana şunlar yazılır: ürünün adı ve kategorisi, hangi hayvandan ya da hangi işlemeden çıktığı, miktar ve birim, kuru mu taze mi olduğu, ambalajı, satıcının kayıt ya da onay numarası, hangi kullanım yönüne uygun olduğu ve teslim şekli. Fotoğraf ürünü olduğu gibi gösterir.

Fiyatı satıcı yazar; tarımart fiyat önermez. İlanda "bedava", "indirimli", "belgeli" gibi vaat sözcükleri kullanılmaz; belge numarası yazılıdır ya da hiç belge iddiası yoktur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Sık sorulan sorular

Kemik ve kan fire pazarında satılabilir mi?

Sağlıklı hayvandan elde edilen, üçüncü kategorideki kemik ve kan ilan edilebilir; satıcının kayıt ya da onay durumu ilanda yazılır. Birinci ve ikinci kategori maddeler ilan edilemez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Hangi kategoriler bu pazarda yasak?

Birinci ve ikinci kategori hayvansal yan ürünler. Ölü hayvan, leş ve evcil hayvan kökenli madde de ilan edilemez. Gübre kendi pazarında satılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Yumurta kabuğu satılabilir mi?

Evet. Yumurta kabuğu üçüncü kategoridedir; yem, gübre ve kompost üretiminde aranır. Ambalaj ve kurulukla ilgili bilgi ilana yazılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Nakliye için belge gerekir mi?

Yönetmelik ticari belge ister: menşe, varış yeri, miktar ve tanım yazılıdır. Hayvansal gübre nakillerinde bu şart esnetilmiştir. Ayrıntı için il müdürlüğüne sorulur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Alıcı kim olur?

Jelatin, zamk, düğme, dolgu, balık unu, gübre, kompost ve biyogaz tesisleri. Alıcının onay kategorisi kabul edebileceği kalemi belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Bozulmuş ürün ilan edilebilir mi?

Hayır. Bozulmuş, kokmuş ya da alıcısı olmayan madde atık hükmüne geçebilir ve fire pazarında ilan edilemez; lisanslı atık zincirine verilir.

Kaynak: T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015/29314; md. 4, 5, 19: atık hiyerarşisi, yan ürün şartları) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Kemik suyu ya da kan gıda olarak satılabilir mi?

Bu pazarda hayır. Fire pazarındaki hayvansal yan ürünler insan gıdası değildir; gıda olarak satış gıda mevzuatına tabidir ve bu pazarın dışındadır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Gümrük kodunu kim belirler?

Kesin tarife pozisyonu gümrük idaresinden bağlayıcı tarife bilgisiyle alınır. Rehberdeki pozisyonlar yönlendiricidir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu: bir ürünün tarife pozisyonu kesin olarak gümrük idaresinden alınır; rehberlerdeki 4 haneli pozisyonlar yönlendiricidir · https://uygulama.gtb.gov.tr/BTBBasvuru/BtbWebArama

Son doğrulama: 29 Ekim 2026. Genel kaynaklar: T.C. Resmî Gazete · İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği (RG 24.12.2011/28152; md. 7 kategoriler, md. 9 bertaraf ve kullanım, md. 16 ticari belge, md. 17 kayıt, md. 18 kayıt bildirimi, md. 19 onay, md. 27 gübre; metin Alomaliye kopyasından okundu, md. 30 sonrası okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Atık Yönetimi Yönetmeliği (RG 2 Nisan 2015/29314; md. 4, 5, 19: atık hiyerarşisi, yan ürün şartları) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik ile Yem Hijyeni Yönetmeliği (aynı sayıda yayımlandı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227.htm · T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı · Kompost Tebliği (RG 5.3.2015/29286; md. 2, 4, 5) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/03/20150305-8.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelikte Değişiklik (RG 8.7.2019/30825; md. 3 üretim izni, md. 6 lisans, md. 7 tescil; asıl yönetmelik RG 23.2.2018/30341) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/07/20190708M1-36.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13.6.2010/27610; md. 21 gıda ve yem güvenilirliği şartları) · https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5996.pdf · T.C. Ticaret Bakanlığı · Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvurusu: bir ürünün tarife pozisyonu kesin olarak gümrük idaresinden alınır; rehberlerdeki 4 haneli pozisyonlar yönlendiricidir · https://uygulama.gtb.gov.tr/BTBBasvuru/BtbWebArama. Mevzuat değişebilir; güncel metin mevzuat.gov.tr ve ilgili bakanlıktan kontrol edilir.

Hayvansal Yan Ürün ton satış fiyatı nedir?

Hayvansal Yan Ürün için kaynaklı güncel fiyat kaydı yok. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat üretmez. Güncel satıcı fiyatları Fire ve Yan Ürün Pazarı sayfasındaki ilanlarda.

Hayvansal Yan Ürün ticari takdim şekli nedir?

Hayvansal Yan Ürün ticarette şu biçimlerde sunulur: Kuru kemik, ton; Torbalı yumurta kabuğu, ton; Paletli boynuz ve toynak, ton.

Fire ve Yan Ürün Pazarı: satıcı ilanları ve güncel fiyatlar →

Fire ve Yan Ürün Pazarı: ilanlar ve tezgahlar

Fire ve Yan Ürün Pazarı →